Fréttablaðið - 05.02.2011, Side 12

12 5. febrúar 2011 LAUGARDAGUR
FRÉTTABLAÐIÐ Skaftahlíð 24, 105 Reykjavík SÍMI: 512 5000, ritstjorn@frettabladid.is FRÉTTASTJÓRAR: Arndís Þorgeirsdóttir arndis@frettabladid.is, Kristján Hjálmarsson, kristjan@frettabladid.is Trausti Hafliðason trausti@frettabladid.is og Höskuldur Daði Magnússon (dægurmál) hdm@frettabladid.is
HELGAREFNI: Sigríður Björg Tómasdóttir sigridur@frettabladid.is MENNING: Bergsteinn Sigurðsson bergsteinn@frettabladid.is ALLT OG SÉRBLÖÐ: Roald Eyvindsson roald@frettabladid.is og Sólveig Gísladóttir solveig@frettabladid.is
ÍÞRÓTTIR: Henry Birgir Gunnarsson henry@frettabladid.is LJÓSMYNDIR: Pjetur Sigurðsson pjetur@frettabladid.is FRAMLEIÐSLUSTJÓRI: Kolbrún Ingibergsdóttir kolbrun@frettabladid.is
greinar@frettabladid.is
ÚTGÁFUFÉLAG: 365 miðlar ehf. STJÓRNARFORMAÐUR: Ingibjörg S. Pálmadóttir FORSTJÓRI OG ÚTGÁFUSTJÓRI: Ari Edwald
RITSTJÓRI: Ólafur Þ. Stephensen olafur@frettabladid.is AÐSTOÐARRITSTJÓRI: Steinunn Stefánsdóttir steinunn@frettabladid.is
Fréttablaðið kemur út í 90.000 eintökum og er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu og Akureyri. Einnig er hægt að
fá blaðið í völdum verslunum á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu formi og í
gagnabönkum án endurgjalds. Issn 1670-3871
SPOTTIÐ
AF KÖGUNARHÓLI ÞORSTEINS PÁLSSONAR
Alþingi gerir nú þriðju atrennu að því að ljúka Icesave. Umræðan snýst þó ekki eins og áður
um það hvort ríkisstjórnin hefur
meirihluta í eigin röðum. Pólit-
ísku tíðindin eru þau að Sjálfstæð-
isflokkurinn hefur í stjórnarand-
stöðu tekið að sér að hafa forystu
um að ljúka málinu með nýjum
samningi.
Ríkisstjórnin hefur setið með
þetta mál óleyst í fanginu í tvö ár.
Hún hefur tvívegis gert samninga
við Breta og Hollendinga sem bæði
stjórnarandstaðan og hluti af henn-
ar eigin þingliði gerðu hana aft-
urreka með. Aðkoma alvöru við-
mælenda var
forsenda við-
semjendanna
fyrir þriðju til-
rauninni. Sjálf-
stæðisflokkur-
inn ákvað að
axla þá ábyrgð
og teflir nú fram
betri samningi
með því pólit-
íska afli sem
þarf til að koma málinu frá. Ráð-
herrarnir eru orðnir að eins konar
fylgifiskum Sjálfstæðisflokksins í
málsmeðferðinni.
Sú staðreynd að ríkisstjórnin
hefur ekki ráðið við þetta mál er
eitt gleggsta dæmið um þá mál-
efnakreppu sem tafið hefur endur-
reisnina. Forystu sjálfstæðismanna
hefur tekist að hagnýta sér þessa
veiku stöðu ríkisstjórnarinnar til
þess að gera flokk þeirra að því
afli sem þurfti til að tryggja far-
sælar málalyktir í einu allra snún-
asta milliríkjamáli sem þjóðin
hefur glímt við. Það var auðvelt
að falla á því prófi. Hitt kallaði á
nokkra lagni og svolítið áræði að
standast það.
Í því ljósi sýna lyktir málsins nýja
stöðu á taflborði stjórnmálanna þar
sem Sjálfstæðisflokknum hefur tek-
ist að breikka sókn sína og styrkja
sig málefnalega.
Forysta Sjálfstæðisflokksins
Fyrir liggur að áhrifarík öfl innan flokksins eru andvíg hvers kyns samn-ingum. Önnur spurning er
því hvaða áhrif þessi afstaða muni
hafa á stöðu forystunnar á meðal
flokksmanna.
Tvenns konar rök eru helst færð
fram gegn samningum: Önnur eru
þau að lagaskylda til samninga
sé ekki fyrir hendi. Hin eru að
óverjandi sé að skattborgararnir
ábyrgist skaðaverk óreiðumanna
sem í tilviki Icesave eru helstu
eigendur, bankaráð og bankastjórn
gamla Landsbankans.
Varðandi fyrra atriðið er það
að segja að þáverandi formað-
ur bankastjórnar Seðlabankans
og fjármálaráðherra féllust á það
í samningum við AGS í nóvem-
ber 2008 að finna pólitíska lausn.
Um síðara atriðið er það að segja
að skattborgararnir voru gerð-
ir ábyrgir fyrir öllum innlendum
innistæðuskuldbindingum þeirra
meintu óreiðumanna sem stóðu að
gamla Landsbankanum. Að auki
hafa skattborgararnir lagt bankan-
um til marga tugi milljarða króna í
nýju hlutafé til að geta staðið undir
hluta af öðrum innlendum skuld-
bindingum þeirra.
Að þessu virtu verður ekki séð
að mótrökin veiki þá efnislegu nið-
urstöðu málsins sem forysta Sjálf-
stæðisflokksins hefur ákveðið að
tryggja í þágu þjóðarinnar eftir að
hafa gert ríkisstjórnina afturreka
í tvígang. Málefnalega sýnist for-
ysta Sjálfstæðisflokksins þannig
standa vel að vígi.
Erfiðara er að sjá fyrir hvort
þessi innanflokksátök verði for-
ystunni fjötur um fót. Hitt er ljóst
að hinn ungi formaður flokksins
hefur með framgöngu sinni í þessu
máli sýnt að hann lítur ekki á sig
sem fundarstjóra heldur leiðtoga.
Hvernig sem allt fer er hann því
sterkari stjórnmálamaður eftir
þessa ákvörðun en fyrir. Það eru
önnur helstu tíðindi þessara mála-
loka.
Leiðtogi en ekki fundarstjóri
Árið 1973 stóð svipað á og nú. Fyrir landinu fór vinstristjórn sem var í upplausn og réði ekki við
helstu mál. Átök stóðu sem hæst
við Breta vegna landhelgisútfærsl-
unnar. Þeir voru mestir Íslending-
ar sem harðast töluðu gegn sam-
vinnu og samningum við aðrar
þjóðir. Í því eldfima andrúmslofti
freistaði Ólafur Jóhannesson for-
sætisráðherra þess að ná samning-
um við Breta eins og Ólafur Thors
rúmum áratug áður. Hann hafði þó
ekki meirihluta í eigin þingliði.
Ýmsir sjálfstæðismenn töldu
að rétt væri að spila á strengi
þjóðerniskenndarinnar og láta
kné fylgja kviði. Forysta þeirra
ákvað hins vegar í ljósi áratuga
hlutverks flokksins í utanríkis-
málum að styðja samninginn.
Þetta rak ríkisstjórnarflokkana
saman í atkvæðagreiðslunni. Eigi
að síður varð þetta upphafið að
endalokum stjórnarsamstarfsins
nokkrum mánuðum síðar.
Fimm þingmenn Sjálfstæðis-
flokksins greiddu atkvæði á móti.
Enginn þeirra óx af því. Með
þessu styrkti Sjálfstæðisflokkur-
inn hins vegar málefnalega stöðu
sína á taflborði stjórnmálanna.
Rangt stöðumat í samningum
getur verið afdrifaríkt. Sú varð
raunin í árangurslausum við-
ræðum við Bandaríkin í byrjun
þessarar aldar um breytta stöðu
varnarliðsins. Það er víti til varn-
aðar.
Þessi sögulegu fordæmi ættu
fremur en hitt að styrkja forystu
Sjálfstæðisflokksins í þeirri leið-
sögn út úr Icesave-vandanum sem
hún er nú að veita.
Söguleg fordæmi
ÞORSTEINN
PÁLSSON
Hólmfríður Bjarnadóttir, eða Hófý eins
og við flest þekkjum hana, fararstjóri
Bændaferða, verður á skrifstofu
Bændaferða mánudaginn 7. febrúar
til föstudagsins 11. febrúar frá
kl. 10:00 - 16:00.
Það er því alveg upplagt að kíkja í
Síðumúlann í kaffi, hitta Hófý og fá
upplýsingar um ferðirnar.
Sp
ör
-
R
ag
nh
ei
ðu
r
In
gu
nn
Á
gú
st
sd
ót
tir
s: 570 2790 www.baendaferdir.is
A L L I R G E T A B Ó K A Ð S I G Í B Æ N D A F E R Ð I R
Hófý, fararstjóri Bændaferða
verður á skrifstofunni 7. - 11. febrúar
Bændaferðir • Síðumúla 2
E
nn er ekki ljóst hvernig brugðist verður við niðurstöðu
Hæstaréttar um ógildingu kosninganna til stjórnlaga-
þings. Verður haldið stjórnlagaþing eða verður skipuð
stjórnlaganefnd eða hvorugt?
Tvær leiðir hafa einkum verið nefndar ef frá er talin
leið Sjálfstæðismanna, að svæfa stjórnarskrármálið í þinginu
einu sinni enn. Sú fyrri er að Alþingi kjósi þá sem kjörnir voru í
kosningunni í nóvember í stjórn-
laganefnd. Kosturinn við þessa
leið er að með því móti sitja í
nefndinni þeir sömu og kjörnir
voru af þjóðinni til setu á stjórn-
lagaþingi. Ógilding Hæstaréttar
hefði þá ekki áhrif á hvaða ein-
staklingar hafa með höndum það
verkefni að semja ný drög að
stjórnarskrá. Gallinn við þessa
leið er að umboð slíkrar stjórnlaganefndar yrði líklega veikara
en stjórnlagaþings.
Síðari leiðin er að ganga til kosninga að nýju annað hvort með
sama frambjóðendahópi eða með því að auglýsa eftir framboðum
að nýju. Kosturinn við þessa leið er að hugmyndin um stjórnlaga-
þing sem kosið er með beinni kosningu heldur velli. Gallinn er
hins vegar sá að hvort heldur sem frambjóðendahópurinn verð-
ur óbreyttur eða nýr þá mun bæði fyrri kosningin og ógildingin
hafa áhrif á það hverjir bjóða sig fram og hvernig kjósendur verja
atkvæði sínu.
Þannig er ljóst að ógilding Hæstaréttar hefur veikt framkvæmd
hugmyndarinnar um að drög að nýrri stjórnarskrá séu unnin af
hópi fólks sem kosinn er í beinni kosningu óháð stjórnmálaflokk-
um.
Hvers vegna er ógildingu Hæstaréttar hér kennt um en ekki
klúðri yfirvalda sem leiddu til hennar? Það er vegna þess að
ógildingin byggir á því að ágallar hafi verið á framkvæmd kosn-
ingarinnar. Ekkert bendir þó til að þeir ágallar hafi haft áhrif á
niðurstöðu hennar sem er það sem skiptir höfuðmáli. Þrír ágallar
kosningarinnar hafa einkum verið til umræðu.
Strikamerkingar kjörseðla eiga að hafa gert að verkum að hægt
hafi verið að rekja atkvæði til einstaklinga vegna þess að „alkunna“
sé að það tíðkist að kjósendur séu skrifaðir niður í kjördeildum í
þeirri röð sem þeir mæta. Ekkert dæmi er þó tiltekið um að svo
hafi verið, auk þess sem þeir sem sitja í kjördeild eiga ekki nokk-
urn kost á að fylgja eftir atkvæðum kjördeildar inn í talningu.
Kosningarnar eru ekki taldar leynilegar vegna þess að kosið var
í básum en ekki í klefum. Ljóst er þó að ekki hefði aðeins þurft arn-
arsjón til að greina tölur á kjörseðli annars kjósanda heldur einnig
stálminni til þess að tölurnar hefðu merkingu fyrir viðkomandi.
Fulltrúar frambjóðenda áttu þess ekki kost að vera viðstaddir
talningu. Þarna hefði endurtalning getað tekið af allan vafa.
Hvort sem niðurstaða Hæstaréttar er sett í víðara samhengi
baráttunnar um skiptingu eigna og valda í íslensku samfélagi eða
aðeins horft á gjörninginn sem einstakan atburð, þá er ljóst að afar
einbeittan vilja dómara þurfti til að komast að þeirri niðurstöðu
að ógilda lýðræðislega kosningu til stjórnlagaþings á grundvelli
þeirra gagna sem fyrir lágu.
Hvað gerist næst í stjórnlagaþingsmálum?
Ógöngur
SKOÐUN
Steinunn
Stefánsdóttir
steinunn@frettabladid.is