Birtingur - 01.01.1968, Side 41

orðið honum einskonar hentugt meðal til að
gera sig vinsælan. En í rauninni er listin auka-
atriði fyrir hann, þar sem hann virðist ekki
hafa trú á henni, að hún hafi í sjálfu sér, ein
og óstudd, gildi fyrir mannkynið.
hessi sjónarmið, sem birta ótrú á listinni, og
kunna stundum að vera sprottin af getuleysi
hjá skáldum og ákveðinni kröfu um gagnsemi
lijá stjórnmálamönnum og þjónum þeirra,
hafa leitt menn misjaflega langt út í öfgar. En
hve langt menn geta með þessu móti komizt
út í ófæruna sést bezt á því að unnt skuli
vera að boða íslendingum þá speki í bók-
menntaskrifum á síðari hluta tuttugustu ald-
ar (svo sem í grein Kristins E. Andréssonar: ís-
lenzk Ijóðagerð) að enginn geti orðið mikið
skáld nema hann aðhyllist ákveðna stjórnmála-
skoðun, þ.e.a.s. sósíalisma. Og nú verður þetta
jafnvel enn fáránlegra, þegar við athugum að
ntenn eru ekki sammála um hvað kalla beri sós-
íalisma í raun, og greinarhöfundur getur ekki
átt við annað en skoðanir hans sjálfs á því,
llVað sé sósíalismi, en þær eru á þá lund, eftir
því sem bezt verður vitað, að sósíalismi sé það
sem undanfarið hefur verið framkvæmt í
Moskvu, þar sem rithöfundar hafa hver af
öðrum verið teknir fastir, jafnvel haldið heilt
ár í fangelsi, án þess mál þeirra kæmi til dóms,
°g þeir síðan dæmdir í allt að sjö ára þrælk-
onarvinnu fyrir að skrifa ádeilu. Auðvitað
gæti maðurinn eins sagt: Hver sá sem ekki að-
hyllist fasisma, getur ekki orðið mikið skáld.
Hvort sósíalismi hlýtur í reynd að verða sama
og fasismi, eins og orðið hefur sums staðar,
það er ástæða til að menn rannsaki, en kemur
ekki við þessari grein. Hitt vona ég að menn
sjái, að þegar höfundar fara að yrkja og skrifa
til að þóknast valdhöfum eða stjórnmálamönn-
um eða öðrum áhrifamönnum, þá lyftir það
ekki skáldskapnum að jafnaði, en getur í
mörgum tilvikum dregið hann algerlega nið-
ur í svaðið. Þessi orð mín hafa vitalega engin
áhrif á þá, sem telja sig vita öllum öðrum
betur um sögu mannkynsins, fortíð og fram-
vindu, gildi allra hluta innst sem yzt. Ofsatrú-
armenn sannfærir enginn með rökum.
Tvímælalaust má fallast á það (sem fram kem-
ur í ritgerð Kristins um ljóðagerðina og hjá
öðrum), að nauðsynlegt væri að skrifa ræki-
legar en gert hefur verið um nýja skáldskapinn
og gera sér betur grein fyrir hvað um er að
ræða. En til þess dugar ekki að vitna eingöngu
í ritsmíðar kreddumanna (Aragon, Brecht
o.s.frv.), sem hafa sínar kreddukenningar um
það hvernig skáldskapur eigi að vera. Flest
hefur fleiri hliðar en menn ætla við ónákvæma
athugun. Má í því sambandi minna á, að
Aragon var einn kreddufastasti súrrealisti áð-
ur en hann varð kreddufastur kommúnisti.
En það er nú svo um skáld, að þótt þau bíti
BIRTINGUR
39