Vera


Vera - 01.12.1999, Blaðsíða 23

Vera - 01.12.1999, Blaðsíða 23
1 I arnefndum 465 mál vegna meínts kynferðislegs ofbeldis gegn börnum og vörðuðu málin 560 börn yngrí en 16 ára. Áætlað var að 30-40% þessara mála væru kærð til lögreglu eða rúmlega 160 mál, sem vörðuðu þá u.þ.b. 210 börn. Þess ber að geta að ekki fara öll mál til barnaverndar- nefnda, sum þeirra eru kærð beint til lögreglu og kemur fram í svari við fyrir- spurninni að bæta megi 50% ofan á þann fjölda sem kemur frá barnavernd- arnefndum, þannig að gera má ráð fyrir að um 315 börn sé að ræða á þessu tímabili í rúmlega 240 mál- um. Einnig kemur fram að sakfellt hafi verið í a.m.k. 30 þessara mála en nánari upplýsíngar liggja þó ekki fyrir. Niðurstaðan virðist því vera sú að u.þ.b. 5% þeirra mála sem koma annað hvort til lögreglu eða barnaverndaryfirvalda enda með sakfellingu, 95% þessara mála fá litla eða enga lausn. Hvað verður þá um málin? Eru 95% ásak- ana um kynferðislegt of- beldi gagnvart börnum upplognar sakir barnanna sjálfra eða annarra? Tæpast dettur nokkrum manni það í hug. Auðvit- að kann að vera að einhver þeirra erinda sem ber- ast barnaverndarnefndum eigi ekki við rök að styðjast við nánari skoðun, en það vekur þó at- hygli hversu lágt hlutfall þeirra mála sem berast barnaverndarnefndum enda með kæru. Ástæða væri til að fá nánari skýringar barnaverndaryfir- valda á þessu. Ekki síður er það alvarlegt að inn- an við 10% þeirra mála sem kærð eru til lögreglu enda með sakfellingu. Hvað verður um þau 90% sem ekki enda með sakfellingu? Hvað verður um börnin? Hvað verður um meintan brotamann? Hvað verður um fjölskylduna? Auðvitað kunna alltaf að vera dæmi um ósannar ésakanir í þess- um málaflokki eins og öllum öðrum, óvandað fólk notar þau meðul sem það telur gagnast best hverju sinni en það er náttúrulega fjarstæðukennt að ætla að 90% kæra um kynferðislegt ofbeldi gegn börnum sé uppspuni. Fræða þarf lögreglu, saksóknara og dómara Við búum við þá grundvallarreglu í íslensku rétt- arfari að ákæruvaldið hefur sönnunarbyrðina fyrir því að maður sé sekur. Takist ákæruvaldinu ekki að sýna fram á sekt viðkomandi er hann sýknað- ur. Þetta er auðvitað mikilvæg regla, sem ég held að enginn vilji afnema, eins og sumir virðast halda. Það kemur hins vegar ekki í veg fyrir að fólk greini á um hversu miklar sönnunarkröfur eigi að gera ( hverju máli fyrir sig og mat fólks á því hvenær sekt telst sönnuð er mismunandi eins og umræddur dómur Hæstaréttar sýndi svo vel. I kynferðisafbrotamálum, einkum gagnvart börn- um, eru aðstæður allt aðrar en í mörgum öðrum brotaflokkum. Nánast aldrei er vitni að brotinu. Fórnarlambið, barnið, er mjög oft gert „samsekt" af gerandanum og því talin trú um að það eigi sjálft sök á misnotkuninni og annað hvort hótað eða látið í veðri vaka að eitthvað skelfilegt gerist, segi það frá. Því verður að nota önnur sönnunar- gögn til sakfellingar en vitni að atburðum ef „ 777 minningar um vitnisburði sem ekki var trúaö," stóð á krönsunum. Dyr Hæstaréttar voru læstar þótt búið væri að tilkynna um komu göngunnar. ákærði neitar. Þar reynir því mjög mikið á rann- sóknarlögreglu og saksóknara. Það hefur sýnt sig að sé mikil alúð lögð við rannsókn mála, tekst oft að finna einhverjar vísbendingar sem síðan er hægt að vinna áfram með og jafnvel finna þannig meinbugi á framburði gerandans sem leiða að lokum til játningar. Til þess að svo megi verða þarf að upplýsa lögreglumenn og saksóknara miklu meira um eðli þessara brota, hegðun brotamanns og fórnarlambs, svo unnt sé að leita að því sem máli skiptir. Ekki síður er fræðsla til dómara mikil- væg og má oft sjá í dómum setningar sem ekki verða skildar öðruvísi en sem vanþekkingu á eðli þessara mála. Dæmi um þetta er í umræddum dómi Hæsta- réttar þar sem ein af forsendum sýknudómsins er sú að langur tími hafi liðið frá því misnotkun lauk og þar til stúlkan kærði, en hún bar að misnotk- uninni hefði lokið þegar hún var 16 ára og kærði þegar hún var 18 ára. Flestum þeim sem eitthvað hafa kynnt sér þennan málaflokk er Ijóst að mjög algengt er að langur tími líði frá því brotið á sér stað og þar til kært er. Þolandinn á í flestum tilvik- um mjög erfitt með að segja frá því sem gerðist Niðurstaðan virðist því vera sú að u.þ.b. 5% þeirra mála sem koma armað hvort til lögreglu eða barna- vemdaryfirvalda enda með sakfellingu, 95% þessara mála fá litla eða enga lausn. Hvað verður þá um málin? og þarf engan að undra, það má vera hverjum manni Ijóst að það er meira en að segja það fyrir 16 ára barn að kæra föður sinn fyrir jafn alvarleg brot og hér um ræðir. Það er nú einu sinni svo að tilfinningar barns til foreldris sem hefur beitt það slíkum órétti eru oftar en ekki blendnar, annars vegar neikvæðar tilfinningar vegna ofbeldisins og hins vegar jákvæðar tilfinn- ingar barnsins, sem þrátt fyrir allt er bundið t.d. föð- ur sínum tilfinningabönd- um og kann að bera að einhverju leyti til hans hlýj- ar tilfinningar. Enda þótt í huga annarra sé það kannski óhugsandi að hægt sé að bera hlýjar til- finningar til þess sem hefur brotið svo gróflega gegn barninu er það nú svo að tilfinningar lúta ekki alltaf lögmálum skynseminnar. Enda má ekki gleyma því að meðan á ofbeldinu stendur hefur barnið vanist því að leika þennan tvö- falda leik, láta sem ekkert sé og lifa „venjulegu" fjöl- skyldulífi á milli þess sem það er beitt ofbeldi. Ég tel því að það eitt að auka verulega fræðsluna til þeirra sem koma að þessum málum af hálfu hins opinbera geti leitt til þess að réttvísin nái fleiri kynferðis-glæpamönn- um en nú er. Sannleiks- og sáttanefndin En jafnvel þótt takist að ná til eitthvað fleiri brota- manna er þó nokkuð Ijóst að mínu mati að það leysir ekki allan vandann og því tel ég nauðsynlegt að endurskoða að einhverju leyti þau úrræði sem til eru I okkar réttarkerfi. Það er öldungis Ijóst að stærstur hluti þeirra barna sem fyrir kynferðisof- beldi verður nýtur ekki réttarverndar. Málin eru kannski kærð til lögreglu en meginreglan ersú að ekkert gerist, undantekningin er sú að gerandinn er sakfelldur eins og fram kemur í tölunum hér að framan. Við svo búið má ekki lengur standa. Rétt- arkerfi okkar er einfaldlega ekki smíðað með þarfir kvenna og barna í huga, grunnur þess á rætur í allt öðrum aðstæðum. Er það endilega rétt að beita sömu málsmeðferð við kynferðislegt of- beldi föður gagnvart barni sínu og búðarþjófnað? Hvað ætlum við að gera fyrir meirihluta þeirra barna sem verða fyrir kynferðislegu ofbeldi og ekkert er gert fyrir í dag? Fyrir nokkrum árum sat ég norrænt kvenlög- fræðingamót þar sem prófessor Vibeke Vindelov frá Kaupmannahafnarháskóla flutti erindi. Hún hefur sérhæft sig í leit að nýjum lausnum á ýmis konar réttarágreiningi og skrifaði m.a. aldeilis ágæta bók um efnið. Erindi hennar fjallaði um Sannleiks- og sáttanefndina svokölluðu í Suður- Afríku sem komið var á fót eftir hrun aðskilnaðar- stefnunnar. Þá lá fyrir að óendanlega mörg mál vegna misþyrminga, morða og hvers kyns hörm- VERA • 23
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76

x

Vera

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vera
https://timarit.is/publication/858

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.