Læknablaðið - 15.12.1983, Blaðsíða 11

LÆKNABLADID 69,325-327,1983
325
Guðmundur Jóhannesson yfirlæknir leitarstöðvar Krabbameinsfélags íslands
ÁRANGUR HÓPSKOÐANA -
FJÁRHAGSLEGT MAT
Hafa hópskoðanir Krabbameinsfélaganna skil-
að þeim árangri að pær geti talist skynsamleg
fjárfesting? Hér verður reynt að bera saman
heildarkostnað hópskoðana Krabbameinsfé-
lagsins hér á landi við fjölda forstigsbreytinga
og krabbameina, sem greinst hafa frá upphafi
þessarar starfsemi. Þegar um er að ræða
illkynja sjúkdóma ráðast batahorfur í flestum
tilvikum mest af því hversu snemma meinið er
greint. Pað virðist því augljós ávinningur að
flýta greiningu. En jafnvel þótt gagnsemin
fyrir hvern einstakling, sem vegna fyrri grein-
ingar læknast af sjúkdómi sínum sé augljós, er
erfitt að meta til fjár þann hagnað sem slík
starfsemi hefur í för með sér, sérstaklega
þegar á heildina er litið. Það er nú einu sinni
svo að mannslíf verða ekki metin til fjár og
sömuleiðis er erfitt að meta það tjón sem
einstaklingurinn verður fyrir vegna sjúkdóms-
ins.
Hópskoðanir kvenna til greiningar á leg-
hálskrabbameini og öðrum illkynja sjúkdóm-
um í grindarholi hófust á vegum Krabbameins-
félags íslands í júní 1964. Þessar skoðanir
voru upphaflega bundnar við Reykjavík og ná-
grenni en frá 1969 náðu þær til landsins alls.
Frá 1974 hafa brjóstaskoðanir einnig verið
teknar upp sem fastur liður í þessari sjúkdóma-
leit. Á þessum 15 árum eða til ársloka 1979,
hafa alls verið framkvæmdar 154 þús. skoðan-
ir víðs vegar á landinu. Þegar litið er á heildar-
kostnaðinn af þessari starfsemi þá sýnir rekstr-
arreikningur Krabbameinsfélags íslands sl. ár
að kostnaður við rekstur leitarstöðvarinnar í
Suðurgötu 22 og frumurannóknastofu félags-
ins á sama stað var 73 V2 milljón og séu
dregnar frá tekjur fyrir aðsend frumusýni
vegna annars en hópskoðanna, þá var kostn-
aðurinn um 68 milljónir. Á þessu ári voru
framkvæmdar 10.862 skoðanir. Beinn kostn-
aður Krabbameinsfélagsins við hverja skoðun
var því árið 1979 6.780 krónur. Sé við þessa
upphæð bætt áætluðum viðbótarkostnaði
Erindi flutt á heilbrigðispingi, sem haldið var á Hótel
Loftleiðum 16.-17. október 1980.
vegna skoðana úti á landi og 50 % dýrtíðar-
aukningu til ársins í ár, lætur nærri að hver
skoðun kosti nú um 12.000 kr. Séu allar
skoðanir sem framkvæmdar hafa verið á
þessum 15 árum umreiknaðar til núverandi
kostnaðarverðs myndi það nema 1848 millj-
ónum.
Á árunum 1965-79 hafa verið greindar 123
konur með leghálskrabbamein og 66 með
önnur illkynja æxli í grindarholi. Fram til
ársloka 1979 höfðu verið greindar 105 konur
með brjóstakrabbamein (síðan 1974) eða sam-
tals 294 illkynja æxli. Varðandi leghálskrabba-
meinið er ávinningurinn augljós þegar borin
er saman stigaskiptingin hjá þeim konum sem
greindar eru í leit annars vegar, og utan leitar
hins vegar, þá sýnir það sig að 85 % þeirra
sem greindar eru í leit eru með sjúkdóminn á
1. stigi miðað við 35 % hjá hinum sem
greindar eru utan leitar. Einn aðaltilgangurinn
með þessum hópskoðunum hefur verið að
greina með frumusýnum forstigsbreytingar í
leghálsi og er talið að með því að meðhöndla
sjúklingana á því stigi megi fyrirbyggja legháls-
krabbamein. Á þessu 15 ára tímabili voru
greindar og meðhöndlaðar 450 konur með
staðbundið mein eða það sem við köllum
carcinoma in situ og um 200 með meiriháttar
frumubreytingar eða dysplasiu af III. gráðu.
Þannig hafa samtals verið greindar og
meðhöndlaðar um 650 konur á þessu 15 ára
tímabili. Talið er að hjá hluta af þeim sjúkl-
ingum sem fá greininguna staðbundið mein
gangi þessar breytingar til baka án meðferðar.
Menn eru ekki á eitt sáttir hversu oft þetta
gerist og hefur í því sambandi verið nefnt að
hjá 40-60 % þróist þetta yfir í að verða
krabbamein. Ef við gefum okkur þá forsendu
að helmingurinn af þessum 65 % forstigsbreyt-
ingum gangi yfir í krabbamein, þá höfum við
eða munum koma í veg fyrir að konur fái
leghálskrabbamein. Ef við leggjum þennan
fjölda við fjölda áðurnefndra krabbameina
fáum við 619. Sé þessari tölu deilt í heildar-
kostnaðinn þá verður kostnaðurinn við að