Læknablaðið - 15.12.1983, Blaðsíða 14

328
LÆKNABLADID 69,328-333,1983
II
Kristján Sigurðsson:
STARFSEMILEITARSTÖÐVAR KRABBAMEINS-
FÉLAGSINS í NÚTÍÐ OG FRAMTÍÐ
Krabbamein í kynfærum og brjóstum kvenna
eru nú um 40 % alls krabbameins í konum hér
á landi. Markmið Leitarstöðvar Krabbameins-
féiagsins er að koma í veg fyrir krabbamein
eða uppgötva pau á byrjunarstigi í pessum
líffærum, en vegna legu sinnar eru pau sérlega
aðgengileg fyrir skoðun og preifingu.
Forstig leghálskrabbameins eru vel pekkt
og auðveld í greiningu með einfaldri, aðgengi-
legri og ódýrri aðferð, sem kennd er við
Papanicolaou. Forstig krabbameina í öðrum
hlutum kynfæra svo og í brjóstum eru minna
pekkt og öruggar aðferðir til greiningar peirra
eru enn ekki til staðar.
Læknir, sem hefur reynslu í innri preifingu
(gyn-skoðun) og leghálsspeglun (kolposkopia),
getur auðveldlega greint byrjunarstig stað-
bundins krabbameins í leghálsi. í höndum slíks
manns er innri preifing jafnframt vel nothæf
aðferð til greiningar á öðrum illkynja sjúk-
dómum í kynfærum, sem oft er erfitt að greina,
sérstaklega krabbamein í eggjakerfi.
Byrjunarstig krabbameins í brjóstum eru
erfið í greiningu, en par er nú mest stuðst við
preifingu brjósta og eitlastöðva, heilsu-
farssögu og kennslu í sjálfskoðun brjósta.
Hjálpartækni við greiningu brjóstakrabba-
meins eru vefjaástungur og röntgenmynda-
taka (mammografia) af brjóstum kvenna
sem til pess eru valdar með ofannefndri skoðun.
Jafnhliða preifingu eru upplýsingar um
heilsufarssögu nauðsynlegur páttur við grein-
ingu allra pessara sjúkdóma.
Hópskoðun Leitarstöðvarinnar byggir á öll-
um pessum atriðum og má segja að hún sé
prípætt:
1. Taka frumusýnis frá leghálsi.
2. Innri preifing og brjóstaskoðun.
3. Söfnun upplýsinga í heilsufarssögu.
Árangur pessa leitarstarfs er ótvíræður hvað
viðvíkur leghálskrabbameini. Þar hefur árleg
tíðni sjúkdómsins fallið úr 25 tilfellum af 100
pús. í 9 af 100 pús. frá 1966-70 til 1976-80, (sjá
mynd 1). Dánartíðni úr leghálskrabbameini
hefur á sama tíma lækkað um 62 %. Fimm ára
lifun (survival) kvenna með pennan sjúkdóm
hefur á einum áratug aukist úr 35 % í 71 %
(sjá mynd 2) og er pað mun meira en aukning
á batalíkum fyrir öll krabbamein í konum á
sama tímabili. Þessi aukning á batalíkum er
óháð greiningu sjúkdómsins á forstigi en
byggist á pví að fleiri konur greinast nú á
fyrstu stigum sjúkdómsins við leit heldur en
áður greindust á sömu stigum án leitar. Þessu
til staðfestingar má nefna að á tímabilinu
1965-1974 greindist nær önnur hver kona með
leghálskrabbamein við hópskoðun og voru
85 % peirra með meinið á fyrsta stigi. Af peim
Mynd 1. Árleg tídni nokkurra krabbameina 1 kon-
um. Aldursstadlad nýgengi, midad vid 100.000.