Sveitarstjórnarmál - 01.10.1997, Blaðsíða 29

FÉLAGSMÁL
að fæðingarhreppar vistmanna væru
niðurlagðir. Enn í dag rnunu nokkrir
vistmenn Kópavogshælis búa við
þennan vanda. Með lögum um fé-
lagsþjónustu sveitarfélaga frá 1991
og nýjum lögum um lögheimili frá
1990 einfölduðust málin. Einstakl-
ingur á nú rétt til félagsþjónustu þar
sem hann á lögheimili og lögheimili
manns er sá staður þar sem hann
hefur fasta búsetu.
Aðdragandi setningar fyrstu laga
unt félagsþjónustu sveitarfélaga
Upp úr 1965 komu fram kröfur
um aukinn starfsmannafjölda í fé-
lagsþjónustu og samræmda félags-
málalöggjöf. Félagsþjónustan skipt-
ist á þessum tíma stjómunarlega á
milli ríkis og sveitarfélaga og verk-
efnum sveitarfélaganna var dreift á
fjölda nefnda, bæði lögskipaðra og
annarra. Þetta fyrirkomulag leiddi
að margra mati til veikrar stöðu
málaflokksins innan sveitarfélag-
anna og þörf var á heildarstjómun.
Ennfremur var félagsþjónustan fá-
liðuð og skortur á sérmenntuðu
starfsfólki.
Arið 1967 var ákveðið að stofna
eitt ráð, félagsmálaráð, í Reykjavík,
sem fjalla skyldi að nokkm eða öllu
leyti um framfærslu-, bamavemdar-
og áfengisvamamál. Með ákvörðun-
inni var leitast við að koma heildar-
skipulagi á félagsmálin innan borg-
arinnar undir einni stjóm, sem hefði
yfirsýn yfir málaflokkinn innan
sveitarfélagsins. Var þess vænst að
félagsmálaráðið fengi sterkari stöðu
til að koma einstökum málum áfram
en hinar einstöku nefndir höfðu
haft. Forsendur fyrir framkvæmd
samþykktarinnar vom annars vegar
aukið sérmenntað starfslið og hins
vegar breytt löggjöf. (Sveinn Ragn-
arsson) I framhaldi voru gerðar
breytingar á framfærslulögunum frá
1947 þannig að félagsmálaráð gæti
komið í stað framfærslunefnda og
ennfremur heimilað að fela því
verkefni bamavemdar- og áfengis-
varnanefnda að nokkru eða öllu
leyti. Þessi breyting varð stefnu-
markandi og tóku mörg sveitarfélög
hana sér til fyrirmyndar.
Snemma á áttunda áratugnum
komu fram hugmyndir um heildar-
löggjöf á sviði félagsþjónustu. Á ár-
unum 1978 og 1980 voru skipaðar
nefndir til að semja frumvarp til
laga um félagsþjónustu sveitarfé-
laga. Það var hins vegar ekki fyrr en
með skipun nefndar árið 1986 að
fmmvarp leit dagsins ljós sem varð
að lögum 1991. Nefndinni var í
upphafi eingöngu ætlað að endur-
skoða framfærslulögin frá 1947.
Þau vom þá löngu úrelt og nægir í
þeim efnum að benda á eflingu al-
mannatrygginga og lífeyrissjóða.
Komist var að þeirri niðurstöðu að
ekki væri rétt að einskorða lagasetn-
inguna við framfærslumál heldur
skyldi stefnt að því að semja heild-
stæða löggjöf um félagsþjónustu
sveitarfélaga. I greinargerð með
fmmvarpinu segir að tvær leiðir hafi
komið til álita. Önnur að fella öll
lög um félagsþjónustu sveitarfélaga
saman í einn lagabálk. Hin leiðin
var að setja rammalög sem fælu í
sér meginreglur en við hlið þeirra
laga giltu sérlög, auk þess sem
sveitarfélög settu sér sjálf reglur um
ákveðna málaflokka.
Seinni leiðin var valin og vó þar
þyngst að á undanförnum árum
höfðu verið sett fjölmörg sérlög inn-
an félagsmálalöggjafarinnar, enn-
fremur fólu ný sveitarstjórnarlög í
sér auknar áherslur á sjálfsákvörð-
unarrétt sveitarfélaganna. Ramma-
löggjöfin veitti sveitarfélögum frelsi
um val á leiðum til að ná fram sett-
um markmiðum. Þetta frelsi gerir
hins vegar auknar kröfur til lög-
gjafans, sveitarstjórnarmanna og
starfsmanna unt að tryggja réttarör-
yggi og jafnan rétt landsmanna til
félagsþjónustu. Eftirtalin atriði voru
talin forsenda fyrir rammalöggjöf:
1. Markmið laga séu vel skilgreind.
2. Eftirlitshlutverk ráðuneytis sé
tryggt, vandað verði til leiðbein-
inga af þess hálfu og málskots-
réttur tryggður.
3. Staðgóð þekking sveitarstjómar-
manna og starfsmanna á aðstæð-
um í sveitarfélaginu og almennri
félagsþjónustu.
4. Vönduð vinnubrögð af hálfu
sveitarstjórnarmanna og starfs-
manna.
5. Stöðugt mat á árangri félagsþjón-
ustu í viðkomandi sveitarfélagi
til þess að tryggja að hún komi
að sem mestu gagni.
Ný lög um félagsþjónustu sveitar-
félaga voru sett vorið 1991 og tóku
þau þegar gildi.
II. Meginatríði laga um
félagsþjónustu sveitar-
félaga og framkvæmd
þeirra
Markmið laganna er að tryggja
fjárhagslegt og félagslegt öryggi og
stuðla að velferð íbúa á grundvelli
samhjálpar. Við framkvæmd félags-
þjónustunnar skal þess gætt að
hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á
sjálfum sér og öðrum, virða sjálfs-
ákvörðunarrétt hans og styrkja hann
til sjálfshjálpar. Skal það gert með
því:
a) að bæta lífskjör þeirra sem
standa höllum fæti,
b) að tryggja þroskavænleg uppeld-
isskilyrði bama og ungmenna,
c) að veita aðstoð til þess að íbúar
geti búið sem lengst í heimahús-
um, stundað atvinnu og lifað sem
eðlilegustu lffi,
d) að grípa til aðgerða til að koma í
veg fyrir félagsleg vandamál.
Með félagsþjónustu er átt við
margþætta þjónustu og aðstoð í
tengslum við eftirtalda málaflokka:
félagslega ráðgjöf, fjárhagsaðstoð,
málefni barna og ungmenna, mál-
efni dagmæðra, þjónustu við aldr-
aða, þjónustu við fatlaða, húsnæðis-
mál, aðstoð við áfengissjúka og
vímugjafavarnir, atvinnuleysis-
skráningu og vinnumiðlun.
I kjölfar lagasetningarinnar stóð
félagsmálaráðuneytið fyrir nám-
2 1 9