Morgunblaðið - 22.09.2012, Blaðsíða 31

31
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 22. SEPTEMBER 2012
Rigningarsuddi Margt má gera sér til dundurs innandyra á rigningardögum og þeir sem flettu ljósmyndabókum í Ljósmyndagalleríinu Fótógrafí við Skólavörðustíg þurftu enga regnhlíf.
Árni Sæberg
Árlega stendur
Samband íslenskra
sveitarfélaga fyrir
tveggja daga ráðstefnu
með áherslu á umfjöll-
un um fjármál og al-
menn rekstrarskilyrði
sveitarfélaga. Ráð-
stefnan er haldin fyrr í
haust en verið hefur
vegna þess að nú kem-
ur fjárlagafrumvarp
ríkisstjórnarinnar fyrr
fram og sveitarfélögin eru farin að
skila af sér fjárhagsáætlunum fyrr
en áður.
Þrátt fyrir að umræðan um rekst-
ur og fjárhag sveitarfélaganna hafi
gefið til kynna vandræðagang,
skuldir og rekstrarerfiðleika má
ekki gleyma því að í þá stöðu komst
allur rekstur í þessu landi eftir
efnahagshrunið haustið 2008. Þá
kom sér vel fyrir ríkissjóð að skuld-
ir hans voru að mestu uppgreiddar
en sveitarfélögin voru í erfiðari
stöðu eftir mikið uppbygging-
artímabil þar sem krafa var gerð
um úthlutanir lóða, skólabyggingar
og aukna þjónustu. Eftir á að
hyggja má vel segja að slaka hefði
mátt á kröfunum af hálfu kjósenda
og að sveitarstjórnarfólk hefði mátt
standa mun fastar á bremsunni.
Hluti umræðunnar á fjármála-
ráðstefnu snýr að samskiptum
sveitarstjórnarstigsins við ríkið og
er það sá hluti sem fjölmiðlar hafa
alla jafna mestan áhuga á. Þó er það
bara brot af þeirri umræðu sem á
sér stað á ráðstefnunni vegna þess
að hæst ber fagleg rekstrarmál,
reynslusögur og gagnlegar upplýs-
ingar fyrir kjörna fulltrúa og starfs-
menn sveitarfélaga. Það fer ekkert
á milli mála að við hjá Sambandi ís-
lenskra sveitarfélaga erum óhress
með margt sem er í nýju fjárlaga-
frumvarpi og teljum sumt af því
hreinlega vera svik í samskiptum
þessara tveggja stjórnsýslustiga.
Án þess að fara í langa upptalningu
má nefna aukaframlag í Jöfn-
unarsjóð og þá ótrúlegu ákvörðun
að þrátt fyrir styttingu atvinnuleys-
isbótatímabilsins eigi
ekki að lækka trygg-
ingagjaldið sem launa-
greiðendur greiða. Auk
þess má nefna einhliða
aðgerðir án viðræðna
við sveitarfélög á borð
við niðurfellingu
ákveðinna framlaga
vegna málefna fatl-
aðra.
Á fjármálaráðstefn-
unni kemur Árbók
sveitarfélaga út með
samantekt ársreikn-
inga allra sveitarfélaga frá síðasta
rekstrarári. Við skoðun þeirra má
sjá að skuldir og skuldbindingar
sem hlutfall af tekjum hafa lækkað
á milli ára. Gildir það jafnt um A-
hluta sveitarfélaga, sem eru lög-
bundin verkefni þeirra fjármögnuð
af skatttekjum, og B-hluta sveitar-
félaga, sem eru fyrirtæki á borð við
orkufyrirtæki, hafnir, sorpeyðingu
o.fl. sem eiga að fjármagnast af eig-
in tekjum. A-hlutinn er kjölfestan í
rekstri sveitarfélaga og til að fá
góðan samanburð á milli sveitarfé-
laga er best að skoða þann hluta. B-
hlutinn er svo ólíkur milli sveitarfé-
laga að sá samanburður verður allt-
af erfiðari.
Það eru jákvæð teikn á lofti um
rekstur sveitarfélaganna þótt enn
sé langt í land og hvergi megi slaka
á í aðhaldi. Það er líka jákvætt
hversu vel hefur verið tekið á ýms-
um formlegum þáttum í framsetn-
ingu ársreikninga þar sem allar
skuldir og skuldbindingar eru vel
sýnilegar í ársreikningum sveitarfé-
laga. Hið sama gildir ekki um rík-
issjóð, sem gæti margt lært af fram-
setningu þeirri sem sveitarfélögin
nota.
Eftir Halldór
Halldórsson
» Við skoðun þeirra
má sjá að skuldir og
skuldbindingar sem
hlutfall af tekjum hafa
lækkað á milli ára.
Halldór
Halldórsson
Höfundur er formaður Sambands
íslenskra sveitarfélaga.
Fjármálaráðstefna
sveitarfélaga
Undanfarið hafa ver-
ið að birtast fréttir af
mikilli fjölgun þeirra
aldraðra og öryrkja
sem þurfa að sækja sér
sérstaka uppbót eða
svokallaða lágmarks-
framfærslutryggingu
hjá Tryggingastofnun.
Þeir sem fengu þessa
uppbót í júlí 2012 eru
12.584 samkvæmt
fréttum TR, en voru ár-
ið 2008 3.443 samkvæmt upplýs-
ingum Morgunblaðsins 31. ágúst sl.
Þetta er gífurleg fjölgun á ekki lengri
tíma og full ástæða til að velta fyrir
sér orsökum hennar.
Engin ein skýring er tiltæk, en það
er verulegt áhyggjuefni að svo marg-
ir skulu vera fastir í þessum fátækt-
armörkum og komast ekki upp úr
þeim. Sérstaka framfærslutrygg-
ingin skerðist krónu á móti krónu í
dag, sem þýðir að hafi fólk eina krónu
í lífeyrissjóðstekjur eða aðrar tekjur
s.s. vaxtatekjur þá minnkar fram-
færsluuppbótin sem því nemur. Þó að
fólk hafi 73.000 kr. í lífeyrissjóðs-
tekjur þá er hagur þess ekkert betri
en hinna sem ekkert hafa, því þá
koma líka aðrar skerðingar á móti.
Þannig er fólk fast í fátæktargildru.
Lágmarksframfærsluviðmið TR er í
dag 203.005 kr. fyrir þann sem býr
einn, og 174.946 kr. fyrir einstaklinga
í sambúð. Þetta eru upphæðir fyrir
skatta. Fólk er fast í fátæktargildru,
því það þarf verulegar upphæðir í
annars konar tekjum til að fólk nái
sér upp úr þessu framfærsluviðmiði
stjórnvalda. Nú er það svo að enn í
dag eru margir að koma inn á lífeyri
sem ekki hafa áunnið sér mikil rétt-
indi í lífeyrissjóðum, til dæmis konur
sem fram eftir aldri voru heimavinn-
andi húsmæður og fóru svo jafnvel í
láglaunastörf þegar út á vinnumark-
aðinn var komið.
Upplýst hefur verið frá ASÍ að
meðalupphæð sem greidd er hjá al-
mennu lífeyrissjóðunum er 60-70.000
kr. á mánuði. Hafi fólk náð að safna
einhverju sparifé, til að eiga til efri
ára, er það annaðhvort uppurið eða
vaxtatekjur hafa lækk-
að mjög verulega. Líka
er um að ræða fjölgun í
aldurshópi eldri borg-
ara og með auknu at-
vinnuleysi fjölgar einn-
ig öryrkjum. Ég held
því líka fram að skerð-
ing á lífeyrisgreiðslum
sem kom í kjölfar
hrunsins hjá flestum líf-
eyrissjóðum, nema hjá
LSR, hafi þarna tals-
verð áhrif. Þó greiðsl-
urnar séu verðbættar
er það allt annað mál.
Ég þekki dæmi um að lífeyr-
isþegar hafi misst 25% af tekjum sín-
um eftir 1. júlí 2009 þegar lífeyr-
issjóðstekjur voru tengdar við
grunnlífeyri, en það hafði þau áhrif
að margir misstu allan sinn grunnlíf-
eyri frá TR.
Í Landssambandi eldri borgara
gerum við kröfu um að sá gjörningur
verði dreginn til baka.
Vissulega bætir framfærslutrygg-
ingin kjör þeirra sem verst standa,
og er kjarabót fyrir þá, en gerir það
líka að verkum að stór hópur lífeyr-
isþega kemst ekki upp fyrir þetta
tekjuviðmið.
Við eftirlaunaþegar höfum heldur
ekki fengið þær kjarabætur sem lof-
að var í síðustu kjarasamningum.
Það hefur Björgvin Guðmundsson
rakið eftirminnilega í mörgum blaða-
greinum og ætla ég ekki að end-
urtaka það.
Jöfnuðurinn er niður á við
Það er ekki nóg að tala um að lífs-
kjararannsókn sýni að jöfnuður hafi
aukist þegar hann er á þann veg að
fleiri eru í hópi lágtekjufólks en áður.
Ég tel það verulegt áhyggjuefni
hversu mjög hefur fjölgað í hópi
þeirra lífeyrisþega sem verða að
sækja um þessa sérstöku fram-
færsluuppbót.
Það sýnir að fleiri og fleiri berjast í
bökkum, draga fram lífið og geta lítið
veitt sér. Er það þannig sem við vilj-
um sjá okkar velferðarkerfi? Er það
jöfnuðurinn, á hann að vera niður á
við en ekki til að bæta stöðuna?
Framfærsluuppbótin setur fólk í fá-
tæktargildru þó hún hafi í upphafi
verið sett á í góðri trú til að hjálpa
þeim verst settu. Það var aldrei ætl-
unin að svo margir mundu þurfa á
henni að halda. Þess vegna verður að
afnema þá tengingu sem framfærslu-
uppbótin hefur við allar aðrar tekjur
lífeyrisþega. Starfshópur um endur-
skoðun almannatrygginga hefur lagt
til að það verði gert í áföngum. Það
sem í dag kallast framfærslutrygg-
ing ætti bara að vera inni kerfinu
sem eðlilegur lífeyrir án áhrifa til
skerðingar á aðrar tekjur. Það væri
kjarabót. Með því sæi fólk líka ein-
hvern ávinning af því að hafa greitt
lögbundin framlög í lífeyrissjóð stór-
an hluta ævinnar. Í dag spyr fólk: Til
hvers var ég að borga í lífeyrissjóð ef
ég hef það ekkert betra en maðurinn
við hliðina á mér sem aldrei greiddi
neitt í lífeyrissjóð?
Slíkt rýrir traust fólks á lífeyris-
sjóðunum, sem ég tel að geti verið
okkar haldreipi til framtíðar þó segja
megi að traustið á þeim hafi verulega
rýrnað, þegar í ljós kom hjá mörgum
þeirra að þeir fóru illa að ráði sínu
fyrir hrunið. Sem hafði eins og áður
sagði í för með sér skerðingu lífeyris-
tekna hjá eldri borgurum.
En nú stendur það upp á ríkis-
stjórn og Alþingi að taka á þessu
máli, með breytingu á lögum um al-
mannatryggingar. Að hjálpa fólki að
komast upp úr þessari fátæktar-
gildru sem allt of margir eru fastir í.
Við eldri borgarar erum búnir að
vinna samfélaginu vel alla ævi og
leggja okkar af mörkum með skött-
um og vinnu, og byggja þannig upp
það samfélag sem við búum í. Við eig-
um það skilið að geta átt áhyggju-
laust ævikvöld.
Eftir Jónu Valgerði
Kristjánsdóttur » Fólk er fast í fátækt-
argildru, því það
þarf verulega upphæð í
annars konar tekjum til
að ná sér upp úr fram-
færsluviðmiði stjórn-
valda.
Jóna Valgerður
Kristjánsdóttir
Höfundur er formaður Lands-
sambands eldri borgara.
Fjölgun eldri borgara
á lágmarkslífeyri