Morgunblaðið - 01.05.2013, Side 16

16 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 1. MAÍ 2013
LifunHeimili og hönnun
Morgunblaðið
gefur út
glæsilegt
sérblað um
Heimili og
hönnun
föstudaginn
10. maí
Í blaðinu verða kynntir geysimargir möguleikar
og sniðugar lausnir fyrir heimilin.
Skoðuð verða húsgögn í stofu, hjónaherbergi,
barnaherbergi og innréttingar bæði í eldhús og bað.
SÉRBLAÐ
Heimili & hönnun
–– Meira fyrir lesendur
NÁNARI UPPLÝSINGAR GEFUR:
Katrín Theódórsdóttir
Sími: 569 1105
kata@mbl.is
PÖNTUNARFRESTUR AUGLÝSINGA:
fyrir kl. 16 mánudaginn 6.maí.
Baldur Arnarson
baldura@mbl.is
Skuldir einstaklinga sem hlutfall af
heildareignum og árstekjum hafa
stóraukist frá árinu 1995 og er nú svo
komið að mikill fjöldi fólks er farinn
að skulda meira en árstekjur snemma
á þrítugsaldri. Bendir þó margt til að
hlutfallið hafi náð hámarki og sé farið
að ganga til baka.
Vikið er að þessari þróun í nýjasta
hefi Fjármálastöðugleika, rits Seðla-
banka Íslands. Er graf sem sýnir
þessa þróun í ritinu endurgert hér að
ofan með leyfi Seðlabanka Íslands.
Spurð út í þessa þróun segir Sigríð-
ur Benediktsdóttir, framkvæmda-
stjóri Fjármálastöðugleika hjá SÍ, að
mikil umskipti hafi orðið frá árinu
1995. Skuldir einstaklinga sem hlut-
fall af árstekjum hafi aukist mikið og
til dæmis orðið sú breyting að á ár-
unum fyrir efnahagshrunið skulduðu
aðeins 15-20% framteljanda 95% eða
meira af heildareignum, hlutfall sem
hafi verið komið upp í um 33% eftir
hrunið.
„Við erum enn með mjög hátt hlut-
fall skuldsettra framteljenda. Því
miður,“ segir Sigríður sem telur að
skuldabyrðin muni hafa víðtæk áhrif í
hagkerfinu.
„Þetta torveldar einstaklingum að
taka ýmsar ákvarðanir, eins og að
skipta um húsnæði. Þá er mjög óhag-
kvæmt fyrir hagkerfið að fjölskyld-
urnar séu mjög skuldsettar. Það hef-
ur slæm félagsleg áhrif.“
Hlutfallið lækkaði milli ára
Sigríður bendir á að hlutfall skulda
af heildareignum einstaklinga hafi
lækkað milli 2010 og 2011. Það sé
þvert á þróunina frá 1995.
„Það er athyglisvert að nettó-
eignastaðan árið 1995 var nokkuð jöfn
meðal aldurshópa. Það sem hefur síð-
an breyst er að þorri fólks undir
fimmtugu er kominn með nettó-
eignastöðu sem er mun verri og jafn-
vel neikvæð hjá vissum aldurshópum.
Hjá fólki yfir fimmtugu er nettó-
eignastaðan hins vegar betri en 1995.
Nettó-eignastaða milli aldurshópa fór
því úr því að vera nokkuð jöfn í það að
vera mun ójafnari.“
Spurð hvort það kunni að teljast
hluti af nútímavæðingu hagkerfisins
að skuldir sem hlutfall af tekjum auk-
ist, m.a. vegna aukins framboðs af
lánsfé, segir hún svarið við því ekki
einfalt. Hins vegar megi benda á að
Íslendingar séu að byggja upp eignir í
lífeyrissjóðum. Þá heyri skömmtun
lánsfjár liðinni tíð. „Það má þó segja
að lánshlutfallið hafi hækkað ansi
hratt miðað við önnur lönd.“
Skulda orðið marg-
faldar árstekjur
 Skuldabyrði Íslendinga hefur aukist mikið frá árinu 1995
Skuldir sem hlutfall af árstekjum og heildareignum eftir aldri
1995, 2004, 2010 og 2011*
* Allir tekjuhópar. Heimildir: Hagstofa Íslands, Seðlabanki Íslands
%
400
350
300
250
200
150
100
50
0
Fjöldi
24.000
21.000
18.000
15.000
12.000
9.000
6.000
3.000
0
15
-2
0
ár
a
20
-2
5
ár
a
25
-3
0
ár
a
30
-3
5
ár
a
35
-4
0
ár
a
40
-4
5
ár
a
45
-5
0
ár
a
50
-5
5
ár
a
55
-6
0
ár
a
60
-6
5
ár
a
65
-7
0
ár
a
70
-7
5
ár
a
75
-8
0
ár
a
80
-8
5
ár
a
85
-9
0
ár
a
90
-9
5
ár
a
Skuldir/
eignir:
1995
2004
2010
2011
Fjöldi:
1995
2011
Skuldir/
tekjur:
1995
2004
2010
2011
Skuldir heimila sem hlutfall af VLF
4. ársfj. 2003 - 4. ársfj. 2012
Verðtryggð lán Gengisbundin lán Óverðtryggð lán
Yfirdráttarlán Eignaleigusamningar
Heimild: Seðlabanki Íslands
% af VLF
140
120
100
80
60
40
20
0
20
04
20
05
20
06
20
07
20
08
20
09
20
10 20
11
20
12
„Þetta er skýring í ársreikningi
sem er ekki hluti af efnahagsreikn-
ingi Íbúðalánasjóðs. Henni er ætl-
að að sýna á hvaða verði eignir og
skuldir væru yfirteknar ef það yrði
gerð tillaga um að einhver tæki við
rekstri Íbúðalánasjóðs undir nýrri
kennitölu og færði við það skuldir
og eignir úr sjóðnum. Þessi
breytta framsetning er í samræmi
við reikniskilastaðla,“ segir Sig-
urður Erlingsson, forstjóri Íbúða-
lánasjóðs, spurður um at-
hugasemdir Seðlabanka Íslands
við breytingu á skýringu í árs-
reikningi sjóðsins á árinu 2012.
Athugasemdin er sett fram í
nýjasta hefti Fjármálastöðugleika,
rits Seðlabanka Íslands, en þar
gagnrýnir bankinn breytt mat ÍLS
á mismun á gangvirði eigna og
skulda í ársreikningi 2012 en við
það lækkar mismunurinn úr 201
milljarði króna í árslok 2011 í 74
milljarða króna.
Spurður hvort breytingin sé
gerð til að láta bókhald ÍLS líta
betur út segir Sigurður að mis-
skilnings gæti í umfjöllun SÍ.
„Þetta eru ekki bókhaldslegar
stærðir og hafa því ekkert með
það að gera hvað stendur í efna-
hags- og rekstrarreikningi. Það er
því ekki verið að breyta reiknings-
skilunum. Það stendur óhaggað.
Þarna er um að
ræða skýringu
til nánari
glöggvunar. Nú
er markaðs-
krafan notuð
bæði eigna- og
skuldamegin
sem er réttari
framsetning.
Þessu var áfátt
í þessari skýringu áður.“
Í sama riti SÍ segir einnig að
vandi sjóðsins sé mikill og hafi
aukist nokkuð í fyrra. Tapið í fyrra
hafi verið 7,8 milljarðar og sam-
anlagt tap frá 2008 verið um 52
milljarðar við lok síðasta árs. Á
sama tímabili hafi ríkið lagt sjóðn-
um til 46 milljarða til að styrkja
eiginfjárstöðuna.
Vanskil hjá sjóðnum hafa aukist
verulega. Þau voru 13,2% hjá ein-
staklingum í lok mars 2013 og
22,8% hjá lögaðilum. Til saman-
burðar voru vanskil hjá sjóðnum
innan við 2% í ársbyrjun 2008.
Alls námu lán til einstaklinga í
vanskilum og frystingu 88 millj-
örðum króna í lok mars og lán til
lögaðila alls 34 milljörðum króna.
Samanlagt eru það 122 millj-
arðar króna, eða um 379.000
krónur á hvern Íslending, miðað
við íbúafjöldann 1. janúar sl.
Forstjóri ÍLS svarar SÍ
VANSKIL OG FRYSTINGAR ÍLS ERU 380.000 Á HVERN ÍSLENDING
Sigurður Erlingsson