Morgunblaðið - 01.05.2013, Side 24

24 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 1. MAÍ 2013
Brammer Ísland ehf | Steinhella 17a | 221 Hafnarfjörður | Sími: 522 6262 | www.brammer.is
Heimsþekkt vörumerki frá öllum helstu framleiðendum í iðnaðarvörum og þetta er aðeins brot af þeim merkjum sem við bjóðum upp á
Legur og drifbúnaður
Verkfæri og öryggisvörurLoft- og vökvakerfi
Suðvesturland | Vestur
land | Vestfirðir | Norðu
rland | Austurland | Suð
urlandFerðasumar 2012
Ferðasumar 2013
ferðablað innanlands
SÉRBLAÐ
Katrín Theódórsdóttir
Sími 569 1105 kata@mbl.is
NÁNARI UPPLÝSINGAR GEFUR:
PÖNTUNARTÍMI AUGLÝSINGA:
Fyrir kl. 16, mánudaginn 13. maí.
Í blaðinu verður
viðburðadagatal sem
ferðalangar geta flett
upp í á ferðalögum
um landið og séð
hvað um er að vera á
því svæði sem verið
er að ferðast um í. –– Meira fyrir lesendur
Morgunblaðið
gefur út sérblað
Ferðasumar 2013
ferðablað
innanlands
föstudaginn
17. maí.
Nýlega var ég upp-
lýstur um það að
neytendum í veröld-
inni mundi á næstu
áratugum fjölga úr 2
milljörðum í 5 millj-
arða. Þar sem mann-
kynið fór á síðasta ári
yfir 7 milljarða er lík-
lega þarna verið að
telja þá sem koma til
með að geta keypt sér
lífsgæði með peningum. Í þessu fel-
ast að sjálfsögðu mörg tækifæri
fyrir fámenna þjóð sem ræður yfir
miklum lífrænum náttúru-
auðlindum og hefur á margan hátt
sérhæft sig í nýtingu þeirra. Tæki-
færin felast að mínu mati ekki síst
í því að endurskoða lífræna orku-
nýtingu með það fyrir augum að
geta tekið sem mest magn af mat
úr lífríkinu án þess að ganga of
nærri því.
Sá er munur á sjóðum (bönkum)
og fiskistofnum að í
fiskistofnum býr líf-
rænn kraftur. Veiðirðu
fisk ertu að skapa
skilyrði aukins vaxtar
fyrir aðra fiska. Ekki
bara þeirra fiska sem
hann étur heldur einn-
ig þeirra sem hann
keppir við um fæðu og
rými. Öllum má vera
ljóst að ef allt lífríkið
væri alfriðað mundi
uppsafnaður nátt-
úrulegur dánarstuðull
allra tegundanna verða 100%. Þrátt
fyrir takmarkaða vitsmuni hefur
manninum þó tekist að nýta ein-
staka stofna langtímum saman þar
sem veiðidánarstuðullinn er hærri
en hinn náttúrulegi. Meginvið-
fangsefni í mörgum búskap er að
halda náttúrulegum dánarstuðli
eins nálægt núlli og hægt er og
samrýma þarfir vaxtar, viðhalds og
orkunýtingar. Ef sauðfjárbændum
á Íslandi væri af einhverjum
ástæðum gert að slátra ekki fé sínu
fyrr en það hefði náð 5 ára aldri er
auðvelt að sjá hvaða áhrif það
mundi hafa á húsrýmisþörf og fóð-
urþörf og þá væntanlega kostnað
við að framleiða hvert kíló.
Meirihluti fæðuöflunar flestra
tegunda byggist á því að skapa
skilyrði nýs vaxtar með grisjun.
Á undanförnum áratugum hafa
Íslendingar fórnað miklu til að
byggja upp stóran þorskstofn.
Þeim var meðal annars sagt að
ekki væri til svo dýrt fjármagn í
veröldinni að ekki borgaði sig frek-
ar að taka það að láni en veiða
þorsk. Við vitum öll hvernig fór
með lánin en nú er að sjá hvernig
okkur tekst að nýta þorskstofninn.
Gera menn sér grein fyrir því að
bak við hvert kíló af veiddum
þorski við Ísland í dag er líklega
þrefalt meiri lífræn orka en var
þegar veiddur var smærri fiskur úr
minni stofni. Orkan sem um ræðir
er sú sem fór í uppbyggingu
stofnsins og viðhald hans. Einnig
sú sem hann þarf að nota í vaxandi
samkeppni vegna stærðar sinnar
og síðast en ekki síst aldursaukn-
ing veiddra fiska því ljóst er að
bak við hvert kíló af 8 ára þorski
liggur meira en tvöföld sú orka
sem er bak við hvert kíló af 4 ára
þorski. Þetta er ekki eina dæmið
um það hvernig verndunarsinnað
fólk hefur skapað meiri orkusóun í
veröldinni en mörg stóriðjan. Að
sjálfsögðu þarf að tryggja viðhald
og fjölbreytni tegundanna en stað-
reyndin er sú að vaxandi fjöldi
mannkyns mun fyrr eða síðar leiða
til þess að við færum okkur neðar í
nýtingu stofna og vistkerfis til að
geta framleitt næga fæðu.
Íslendingar ættu sem fyrst að
fara að huga að nýtingu á ljósátu
og rauðátu til framleiðslu matvæla
og nýta lífríki sitt með grisj-
unarkenningar í huga. Ótakmörkuð
ásetning gengur einfaldlega ekki
upp fyrir mannkynið. Það ættu
menn að hafa lært af efnahags-
hruninu þar sem of mikið fé í of
litlu hagkerfi varð orku- eða súr-
efnislaust með þeim afleiðingum
sem við flest þekkjum. Ef menn
geta ekki lært af hruninu ættu
menn að horfa vestur í Kolgrafa-
fjörð þar sem nýleg dæmi um of
mikla samfylkingu síldar í litlum
firði olli súrefnisskorti og hruni
sem veldur og á eftir að valda
miklum vandamálum í fuglalífi
Breiðafjarðar. Það er smávægilegt
vandamál að nokkrir hafernir
gleymi sér í græðginni, verði
óhreinir, missi flughæfnina og
þarfnist hreinsunar eins og útrás-
arvíkingar. Stóra vandamálið er
ásetningin sjálf og sú orkusóun
sem leiðir af henni.
Valkostir mannkynsins á þessari
jörð eru tiltölulega skýrir. Önnur
leiðin er betri nýting, aukin sköpun
og stærri hlutdeild. Hin leiðin er
hungursneyðir, styrjaldir og drep-
sóttir.
Lifið heil.
Mannkyn og matur
Eftir Sveinbjörn
Jónsson » Þeim var meðal
annars sagt að ekki
væri til svo dýrt fjár-
magn í veröldinni að
ekki borgaði sig frekar
að taka það að láni
en veiða þorsk.
Sveinbjörn Jónsson
Höfundur er uppfinningamaður og
fyrrverandi trillukarl.
Nú standa fyrir dyr-
um í okkar litla þjóð-
félagi harðvítugar deil-
ur um launahækkanir.
Oft hefur endirinn orð-
ið sá að báðir aðilar
hafa staðið upp fátæk-
ari að orrustu lokinni.
Einn er sá sannleikur
að launamismunur er
allt of mikill. Dæmi er
til um bræður: Annar
er verkamaður en náði samt að
hjálpa litla bróður í gegnum Há-
skólann og er áfram á sínum
verkamannalaunum á meðan litli
bróðir hefur nálægt 4 milljónum í
árslaun. Samskipti á milli þeirra og
þeirra fjölskyldna eru engin í dag,
þ.e. þau eiga fátt sameiginlegt og
lífsstíllinn gjörólíkur. Þetta er auð-
vitað óþolandi í okkar litla þjóð-
félagi. Nú vil ég koma
með uppástungu sem
er sú að skipuð verði
nefnd sem hefur það
hlutverk að stilla af
laun, frá verka-
mannalaunum upp í
laun forsetans.
Fyrsta verkefni
nefndarinnar verði að
reikna út raunveru-
lega lágmarks-
framfærslu – þ.e.
hvaða laun ein-
staklingur og svo fjöl-
skylda þarf í raun til að lifa sóma-
samlegu lífi á vestrænan
mælikvarða. Þegar ég tala um
sómasamlegt líf þá meina ég að
fólk geti lifað áhyggjulaust og borið
höfuðið hátt sem og börn þess,
jafnvel á lægstu mögulegum laun-
um/bótum.
Þess ber að geta að þau lág-
marksframfærsluviðmið sem í dag
eru notuð af hinu opinbera eru út
úr öllu korti og augljóst að þeir
sem þau settu hafa ekki sjálfir
prófað að lifa á þeim.
Tryggt verði síðan að lágmarks-
launin eftir skatt dugi til þessarar
framfærslu óháð því hvort um ein-
stæða móður eða stóra fjölskyldu
er að ræða.
Þessi lágmarksframfærsla verði
síðan sá skattfrjálsi grunnur sem
laun og skattar annarra en verka-
manna og þeirra sem eru á lág-
markslaunum verði ákvörðuð á, allt
upp í laun ráðherra og forseta,
þannig að ríkið hafi nægar tekjur
til að reka sig. Ef 1/3 þjóðarinnar
getur lifað sómasamlegu lífi á þess-
um lágmarkstekjum ættu allir sem
meira bera úr býtum, þó það sé
ekki margfalt meira, að geta verið
sáttir. Okkur ber án tafar að
stöðva þá græðgisvæðingu sem rið-
ið hefur röftum hér á undanförnum
árum og fyrsta skrefið í þessa átt
er einmitt að afnema ofurlaun og
starfslokasamninga upp á tugi ef
ekki hundruð milljóna sem enginn
maður hefur í raun þörf fyrir til að
lifa góðu lífi.
Kerfinu verði jafnframt breytt
þannig að hætt verði að refsa fólki
fyrir að vilja stofna fjölskyldu og
eignast börn, en eins og staðan er í
dag þá er hagkvæmast fyrir fólk að
vera skráð einstætt á Íslandi og
það borgar sig engan veginn fjár-
hagslega fyrir pör að gifta sig, auk
þess sem það eru í raun allt of
margir einstæðir foreldrar með
börn á framfæri á móti allt of fáum
fjölskyldum, án efa vegna þess að
það eru engir hvatar í þjóðfélaginu
fyrir fólk til að finna sér maka og
stofna fjölskyldu.
Það sér það hver maður sem
nennir að hugsa út í það að fjöl-
skylda er mun hagstæðari eining
en einstaklingur. Þetta er óheil-
brigt og þjóðfélagslega fjand-
samlegt fyrirkomulag sem stjórn-
völd hafa komið á á Íslandi, á
tímum þar sem það er þjóðinni allri
lífsnauðsynlegt til frambúðar að
hvetja ungt fólk til að stofna fjöl-
skyldu og eignast börn sem síðar
standa undir tekjuöflun fyrir allt
þjóðfélagið. Í dag hækkar hlutfall
eldri borgara með hverju árinu
bæði hér og um alla Evrópu og
þjóðfélögin eru að sligast vegna út-
greiðslna til þessa hóps, sem þó
þyrftu í raun að vera mun rýmri í
krónum talið. Með því að hækka
hlutfall vinnandi fólks með barn-
eignum skapast svigrúm til betri
lífskjara fyrir alla þjóðina með
auknum tekjum þjóðarbúsins.
Baráttan um krónurnar
Eftir Karl
Jónatansson »Nú standa fyrir
dyrum í okkar litla
þjóðfélagi harðvítugar
deilur um launahækk-
anir. Oft hefur endirinn
orðið beggja tap ...
Karl Jónatansson
Höfundur er f.v. tónlistarkennari.