Morgunblaðið - 01.05.2013, Side 22

FRÉTTASKÝRING
Skúli Hansen
skulih@mbl.is
Auðveldara er nú en áður aðbreyta tölu ráðuneyta eft-ir þær breytingar semgerðar voru á lögum um
Stjórnarráð Íslands árið 2011, að
sögn Ómars H. Kristmundssonar,
prófessors í stjórnmálafræði við Há-
skóla Íslands. Breytingarnar fólust í
því að í stað þess að fjöldi og heiti
ráðuneyta séu bundin í lög skuli
ákveða fjölda og heiti þeirra með
forsetaúrskurði samkvæmt tillögu
forsætisráðherra, en tillögu ráð-
herrans skal leggja fyrir Alþingi
sem þingsályktunartillögu og sam-
þykkja áður en úrskurðurinn er gef-
inn út.
Í tíð fráfarandi ríkisstjórnar var
ráðuneytum fækkað úr tólf niður í
átta. Þar áður hafði þeim, í rík-
isstjórnartíð Sjálfstæðisflokksins og
Samfylkingarinnar, verið fækkað úr
fjórtán niður í tólf. Nú heyrast hins-
vegar raddir um að rétt væri að
fjölga ráðuneytum, eða að minnsta
kosti ráðherrum aftur.
Þannig sagði Bjarni Benedikts-
son, formaður Sjálfstæðisflokksins,
á fésbókarsíðu sinni þann 20. apríl
síðastliðinn að rétt væri að hafa sér-
stakan heilbrigðisráðherra, mála-
flokkurinn væri það stór og mik-
ilvægur að ráðherrann ætti ekki
samhliða að hafa á sinni könnu end-
urskoðun tryggingakerfisins, vanda
Íbúðalánasjóðs og önnur verkefni
sem áður tilheyrðu gamla félags- og
tryggingamálaráðuneytinu. „Þetta
þarf ekki að þýða fjölgun ráðuneyta.
Það geta verið fleiri en einn ráðherra
í sama ráðuneyti samkvæmt lögum
um stjórnarráðið,“ sagði Bjarni jafn-
framt á fésbókarsíðu sinni.
Auðveldara en áður
„Það fælist örugglega tals-
verður kostnaður í því að skipta
þeim aftur upp vegna þess að það
var á sínum tíma unnið að því að
sameina ráðuneytin meðal annars
með því að flytja þessar einingar
saman og styrkja þannig æðstu
stjórnsýsluna,“ segir Ómar. Spurður
hvort heimilt sé að hafa tvo ráðherra
starfandi í sama ráðuneyti bendir
Ómar á að þegar sett voru ný heild-
arlög um Stjórnarráð Íslands árið
2011 hafi verið fellt út ákvæði eldri
laga um að hvert ráðuneyti skuli
óskipt lagt til eins og sama ráðherra.
„Það er því heimilt að skipa ráðherra
til að fara með tiltekna málaflokka
innan ráðuneytis þótt það heyri að
öðru leyti undir annan ráðherra.
Þessu er ætlað að auka sveigj-
anleika. Einnig getur ríkisstjórn á
hverjum tíma aukið vægi tiltekinna
málaflokka að minnsta kosti tíma-
bundið.“
Tíðkast á öðrum
Norðurlöndum
Ómar segir að annars staðar á
Norðurlöndum sé reynsla af því að
hafa fleiri en einn ráðherra yfir einu
og sama ráðuneytinu. „Við erum
með ráðherrastjórnsýslu og grund-
vallarregla hennar er að það sé einn
ráðherra sem stýri hverju ráðuneyti
og hann er þá æðsti yfirmaður við-
komandi málaflokka, þannig að
þetta yrði þá brot á því,“ segir Ómar
og bendir á að þessi leið hafi ekki
verið farin síðan 1969, þegar eldri
Stjórnarráðslög tóku gildi en fyrir
þann tíma megi finna dæmi um að
ráðherrar hafi skipt sín á milli
einstökum málaflokkum
sem gengu þvert á hin
formlegu ráðuneyti.
Reynsla af því fyr-
irkomulagi hafi verið
misjöfn eins og fram
komi í umræðu á Alþingi
í aðdraganda
laganna
1969.
Auðveldara en áður
að fjölga ráðuneytum
Morgunblaðið/Ómar
Ráðherrastólar Ekki liggur fyrir hvort gerðar verði breytingar á tölu
ráðuneyta og/eða ráðherra þegar næsta ríkisstjórn tekur til starfa.
22
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 1. MAÍ 2013
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Túlkun niður-stöðu kosn-
inga er vinsæll
samkvæmisleikur
sem fer stundum
fram í beinni út-
sendingu og stund-
um annars staðar, til að mynda
á samskiptavefnum Facebook.
Á kosninganótt vöktu for-
menn stjórnarflokkanna at-
hygli á að þótt Sjálfstæðis-
flokkur og Framsóknarflokkur
væru samanlagt með mikinn
meirihluta á þingi þá hefðu
þeir ekki meirihluta atkvæða á
bak við sig. Þetta þótti þessum
formönnum þýðingarmikið
snemma nætur.
Þegar leið á nóttina og þegar
yfir lauk varð þetta veiga-
minna í hugum þessara for-
ystumanna. Þá hafði að vísu
annar þeirra orðið fyrir því
óláni að breska ríkissjón-
varpið, BBC, hafði tekið upp
ummæli hans frá því um nótt-
ina og greint frá því að hann
teldi þessa tvo stóru flokka
ekki hafa nokkurt
umboð til að ráðast
í breytingar hér á
landi eftir kosn-
ingar.
Nú hefur Árni
Páll Árnason ritað
á vef Facebook að þessi um-
mæli sín hafi verið „rökrétt
þegar þau féllu“ en eigi „ekki
við um niðurstöðu kosning-
anna“.
En hafi þessi ummæli verið
rökrétt þegar Árni Páll taldi
flokkana tvo hafa innan við
helming atkvæða á bak við sig
þó að þingmeirihlutinn væri
mikill, hvaða umboð hefðu þá
þriggja flokka stjórnir með
minnihluta atkvæða að baki og
minni þingmeirihluta en hin
mögulega tveggja flokka
stjórn?
Fróðlegt væri að vita hvern-
ig formaður Samfylking-
arinnar mundi útskýra hvers
vegna slík stjórn hefði eitt-
hvert umboð til að stjórna
landinu.
Sumir teygja sig út
fyrir allt velsæmi
í túlkun á niður-
stöðum kosninga}
Niðurstöður túlkaðar
Eftir kosn-ingar vor-ið 2009
skrifaði sig-
urreifur samfylk-
ingarmaður,
Mörður Árnason,
á þessa leið: „Í
þessum merkilegu kosningum
er út af næstu dögum vert að
taka fyrst eftir því að upp úr
kjörkössunum kemur skýr
krafa um viðræður við Evr-
ópusambandið um aðild-
arsamning og gjaldmið-
ilsmál.“
Meginskýring Marðar á
fullyrðingu sinni, að þessi
væri niðurstaða kosninganna,
var sú að þetta hefði verið
„höfuðmál stærsta flokksins“.
Og Mörður bætti við að það
væri „einfaldlega krafa kjós-
enda sem Samfylkingin getur
ekki brugðist að taka strax
upp Evrópuþráðinn. Þetta
verður að vera ótvíræður
raunveruleiki í stjórnarsátt-
mála, og fyrsta Brussel-lota á
að hefjast í maímánuði.“
Allt þetta gekk eftir, en að
öðru leyti gekk ekkert eftir,
sem fullyrt hafði verið um
hraða „samningaferils“ og at-
kvæðagreiðslu í kjölfarið.
Fjögurra ára samkvæm-
isleikur um aðlögun hófst.
Óskammfeilnir stjórn-
málamenn kölluðu hann
samningaviðræður, þrátt fyr-
ir áköf andmæli talsmanna
ESB, sem undirstrikuðu að
engar samningaviðræður
ættu sér stað. Íslenskir og
brusselskir emb-
ættismenn störf-
uðu einungis sam-
an að því að laga
íslenskt regluverk
að lögbókum
ESB. Ekkert ann-
að væri að gerast.
Þessi ólánlega og heimild-
arlausa aðlögunarstarfsemi
stóð enn þegar nýjar kosn-
ingar skullu á. Stærstu tíðindi
þeirra voru ekki þau að Mörð-
ur Árnason væri kominn í
sömu stöðu og hann var fjór-
um árum fyrr, einmana utan
þings. En samhengið er að
öðru leyti til staðar.
„Stærsti flokkurinn“, Sam-
fylkingin, gerði ekki aðeins
ESB að höfuðmáli, eins og í
kosningunum vorið 2009. Nú
var ESB nánast eina mál
flokksins. En úrslitin gátu
ekki verið ólíkari.
Ríkisstjórnin hrundi ekki
aðeins, hún hrapaði í hamför-
um til pólitískrar heljar og nú
var sjálfur „stærsti flokk-
urinn“ orðinn minni en Al-
þýðuflokkurinn var árið 1991.
Sameiningarflokkur Alþýðu-
flokks, Alþýðubandalags,
Kvennalista og Þjóðvaka,
Samfylkingin, var kominn
niður í sömu stærð og Al-
þýðubandalagið var það sama
ár.
Niðurstaða kosninganna og
„krafa“ kjósenda er í þessu
ljósi enn þá skýrari nú en sú
sem þótti uppi vorið 2009 og
heitstrengingar Marðar
Árnasonar tóku til.
Þeir, sem þykjast
samkvæmir sjálfum
sér, hljóta að
viðurkenna ljósar
staðreyndir}
Minni vafi nú en þá
A
ð loknum alþingiskosningum er
eina „hreina“ vinstristjórnin sem
setið hefur hér á landi fallin með
mjög sögulegum hætti á Evrópu-
mælikvarða. Flokkar hennar
náðu ekki helmingi af sameiginlegu fyrra fylgi
sínu og misstu 18 af þeim 34 þingmönnum sem
flokkarnir fengu í síðustu alþingiskosningum.
Fylgi vinstrimanna hefur ekki verið minna hér
á landi í 82 ár. Leifar þessara „hrun“-flokka eru
margklofin reköld og formenn þeirra fyrir fjór-
um árum eru flúnir úr brúnni og þola ekki leng-
ur kastljós fjölmiðla. Þeir flokkar sem upp-
nefndu aðra flokka „hrunflokka“ hrundu sjálfir.
Hvers vegna?
Nærtækasta og einfaldasta skýringin er auð-
vitað sú að umtalsverður meirihluti þjóðarinnar
sé andsnúinn meginstefnu og störfum rík-
isstjórnarinnar. Nema hvað?
Samkvæmt nánast undantekningarlaust öllum þeim
skoðanakönnunum sem gerðar hafa verið um aðild Íslands
að ESB á síðastliðnum árum er mikill meirihluti þjóð-
arinnar andvígur slíkri aðild. Það hefur lengi verið viðvar-
andi afstaða.
Með atbeina forseta Íslands og almennum þjóðar-
atkvæðagreiðslum var samningum um Icesave, sem rík-
isstjórnin reyndi að þröngva upp á þjóðina, tvívegis hafn-
að.
Atlögu ríkisstjórnarinnar að stjórnarskránni, og þar
með að öllu réttarkerfi landsins, var einnig hrundið, hvað
sem líður skýjaskrafi um „þjóðarvilja“ og „lýð-
ræðisvakt“. Þegar upp er staðið voru það aldr-
ei fleiri en 27% atkvæðabærra manna sem
töldu að hafa ætti tillögur stjórnlagaráðs til
hliðsjónar við breytingar á stjórnarskránni.
Það er ívið stærri hópur en nú heldur tryggð
við leifarnar af vinstriflokkunum. Þjóðin var
heldur aldrei spurð þeirrar grunnspurningar
hvort hún hafnaði gildandi stjórnarskrá sinni
eða vildi nýja. Í nýlegri skoðanakönnun sem
birtist í Morgunblaðinu töldu einungis 16% að-
spurðra að þetta stjórnarskrárbrölt skipti yf-
irhöfuð nokkru máli.
Þessi þrjú mál eru einhver þau mikilvæg-
ustu og alvarlegustu sem komið hafa til álita
frá upphafi Heimastjórnar. Hverju manns-
barni ætti að vera morgunljóst að í öllum þess-
um þremur málum fór ríkisstjórnin með of-
forsi gegn vilja umtalsverðs meirihluta þjóðarinnar. Það
voru mistök – ekki vitsmunaleg, heldur siðferðileg: Sí-
byljumenn um „þjóðarvilja“ og „lýðræði“ breyttu gegn
betri vitund í þeim efnum. Þeir þóttust vilja það vinstra
„lýðræði“ að sem flestir réðu sem mestu um sem flest og
sem oftast, en vildu í raun bara ráða sjálfir.
Vestrænt lýðræði er hins vegar fyrst og síðast reglu-
verk siðvæddra samfélaga til að skipta um valdhafa án
blóðsúthellinga. Nú er þjóðin og þetta regluverk að skipta
um valdhafa á Íslandi. Við erum auk þess reynslunni rík-
ari um „lýðræði“ íslenskra vinstrimanna í verki.
kjartangunnar@mbl.is
Kjartan G.
Kjartansson
Pistill
Lýðræði og hrun vinstriflokkanna
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjórar:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Útgefandi:
Óskar Magnússon
Á síðustu tveimur kjörtímabilum
voru þónokkrar breytingar gerð-
ar á tölu og heitum ráðuneyta.
Þannig var hagstofuráðuneytið
lagt niður árið 2007 þegar rík-
isstjórn Sjálfstæðisflokksins og
Samfylkingarinnar tók til starfa,
á sama tíma voru landbúnaðar-
áðuneytið og sjávar-
útvegsráðuneytið sameinuð í
eitt ráðuneyti.
Árið 2009 gerði ríkisstjórn
Samfylkingarinnar og Vinstri
grænna nokkrar breytingar á
heitum ráðuneyta. Ári síðar var
dómmála- og mannréttinda-
ráðuneytið sameinað samgöngu-
og sveitarstjórnaráðuneytinu og
úr varð innanríkisráðuneytið,
jafnframt sameinuðust heil-
brigðisráðuneytið og félags- og
tryggingamálaráðuneytið í
velferðarráðuneytið. Loks var
ráðuneytum fækkað enn frek-
ar með stofnun atvinnuvega-
ráðuneytisins og umhverfis- og
auðlindaráðuneytisins.
Fækkað um
4 síðan 2007
BREYTT RÁÐUNEYTI
Ómar H. Kristmundsson