Morgunblaðið - 01.05.2013, Side 18

18 FRÉTTIRViðskipti | Atvinnulíf
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 1. MAÍ 2013
BAKSVIÐ
Hörður Ægisson
hordur@mbl.is
Stærsti áhættuþátturinn gagnvart
fjármálastöðugleika á Íslandi felst í
neikvæðu samspili uppgjöra búa
gömlu bankanna, þungrar greiðslu-
byrði á erlendum skuldum á næstu
árum og losunar fjármagnshafta. „Í
versta falli gæti orðið mikill þrýsting-
ur á gengi krónunnar, lausafjárstaða
fjármálastofnana versnað verulega
og innlend fjármögnun ríkissjóðs orð-
ið mun dýrari.“
Þetta kemur fram í riti Seðlabanka
Íslands um fjármálastöðugleika sem
var birt í gær. Að mati bankans er
þessi áhættuþáttur enn sem fyrr
„langmikilvægastur“ og möguleg
„raungerving hans nær í tíma þótt
enn sé töluvert svigrúm til við-
bragða“. Vandinn sem íslenska þjóð-
arbúið stendur frammi fyrir er að
miðað við óbreytt gengi nægir fyr-
irsjáanlegur undirliggjandi viðskipta-
afgangur næstu ára ekki til að standa
undir samningsbundnum afborgun-
um erlendra lána. „Því mun íslenska
þjóðarbúið,“ segir í riti Seðlabank-
ans, „ekki skapa nægan gjaldeyri að
óbreyttu gengi krónunnar til að losa
út krónueignir búa gömlu bankanna
til erlendra kröfuhafa og það jafnvel
þótt þær yrðu verðlagðar mjög lágt í
erlendum gjaldmiðlum“.
Ekki sótt í gjaldeyristekjurnar
Verði viðskiptaafgangur á næstu
árum svipaður og hann hefur verið
frá hruni bankakerfisins haustið 2008
– um 3-3,5% af landsframleiðslu –
þurfa aðrir aðilar en ríkissjóður og
Seðlabanki að endurfjármagna um
265 milljarða króna fram til ársins
2018. Þessi gríðarlegi vandi gæti enn-
fremur aukist við það að horfur eru á
því að afgangurinn fari minnkandi á
næstu árum í ljósi þess að þjóðhags-
legur sparnaður nær ekki að halda í
við aukna fjárfestingu.
Meira þarf þó að koma til en aðeins
aukinn útflutningur og þjóðhagslegur
sparnaður til að afstýra því að þung
erlend greiðslubyrði leiði til mikillar
gengislækkunar krónunnar. Seðla-
bankinn telur að til endurfjármögn-
unar þurfi að koma þar sem skuld-
irnar yrðu greiddar niður á lengri
tíma – annaðhvort með samningum
við núverandi kröfuhafa eða með nýj-
um og lengri lánum. Bankinn undir-
strikar einnig að ekki komi til greina
að gjaldeyristekjur þjóðarbúsins
verði notaðar til að losa úr landi
krónueignir gömlu bankanna og nú-
verandi kvikar krónueignir erlendra
aðila. Hröð losun þessara eigna, til að
mynda í tengslum við nauðasamn-
inga, geti aðeins orðið þannig að við-
skiptagengi krónu og verðlagning
gagnvart erlendum myntum verði
verulega lægra en bókfært virði eign-
anna og opinbert gengi krónunnar
segir fyrir um.
Uppgjör innlánsstofnana í slita-
meðferð mun því ráða miklu um
gengisstöðugleika og mögulegt af-
nám fjármagnshafta. Fram kemur í
riti Seðlabankans að miðað við bók-
fært virði eigna þrotabúanna og
skiptingu krafna í innlendar og er-
lendar eru áætluð áhrif slita búanna á
erlenda skuldastöðu þjóðarbúsins
neikvæð um 45% af landsframleiðslu,
eða sem nemur 770 milljörðum króna.
„Hvernig þetta er greitt erlendum
kröfuhöfum skiptir höfuðmáli fyrir
stöðugleika fjármálakerfisins,“ segir
Seðlabankinn.
Löng vegferð fyrir höndum
Vakin er athygli á því í riti bankans
að kvikar krónueignir erlendra aðila
og innlendar eignir innlánsstofnana í
slitameðferð sem skráðar eru í krón-
um og tilheyra erlendum kröfuhöfum
nemi ríflega 800 milljörðum króna.
Séu þessar eignir teknar inn í und-
irliggjandi hreina erlenda skulda-
stöðu þjóðarbúsins á meðalútboð-
gsengi Seðlabankans í síðustu
þremur gjaldeyrisútboðum – 230
krónur fyrir hverja evru – þá lækkar
erlenda staðan um 209 milljarða og
verður 46% af landsframleiðslu.
Lækkunin yrði enn meiri, segir
Seðlabankinn, ef „eignahlutir föllnu
bankanna í nýju bönkunum seljast á
lægra verði en þeir eru bókfærðir á
nú til innlendra aðila“.
Gangi áform Kaupþings og Glitnis
eftir að klára nauðasamninga munu
kröfuhafar taka yfir rekstur búanna.
Bæði búin höfðu uppi áform um að
fara í nauðasamninga á fjórða fjórð-
ungi síðasta árs. Það gekk hins vegar
ekki eftir. Í riti Seðlabankans segir að
þótt búin hafi sótt um heimild fyrir
undanþágu frá lögum um gjaldeyr-
ismál þá liggi enn ekki fyrir samþykki
Seðlabankans um að þau geti klárað
nauðasamning. „Fyrir liggur að búin
eiga nokkra vegferð enn fyrir hönd-
um áður en nauðasamningur getur
gengið í gegn, jafnvel þó samþykki
Seðlabankans lægi fyrir.“ Bankinn
bendir einnig á að ef þrotabúin hefðu
ekki verið felld undir lög um gjald-
eyrismál, hinn 12. mars árið 2012,
þannig að möguleiki sé nú á að hafa
stjórn á útgreiðslum þeirra hefði get-
að myndast „verulegur óstöðugleiki á
gjaldeyrismarkaði við útgreiðslurn-
ar“.
Ekki hægt að losa út krónueignir
Morgunblaðið/Eggert
Áhætta Sigríður Benediktsdóttir, framkvæmdastjóri fjármálastöðugleikasviðs, og Már Guðmundsson.
 „Óvíst að hægt verði að standa skil á afborgunum“ erlendra skulda Landsbankans  Þjóðarbúið mun
ekki skapa nægan gjaldeyri til að losa út krónueignir gömlu bankanna  Endurfjármagna 265 milljarða
www.boconcept.is
X
E
IN
N
IX
13
04
00
7
Húsgögnin frá BoConcept sameina framúrskarandi
hönnun, gæði, góð verð og óteljandi möguleika.
Þú getur notað teikniforritið á www.boconcept.is
til að hanna þín eigin húsgögn – sófann, borðið,
stólana, skenkinn eða hvað sem hugurinn girnist.
Þú smellir einfaldlega á flipann
„Design in 3D Home Creator“ undir hverri mynd,
byrjar að hanna og reiknar verðið!
Skannaðu QR kóðann og sjáðu hvernig teikniforritið virkar
Áður en aðstæður skapast svo
hægt verði að hefja losun fjár-
magnshafta þarf að koma uppgjöri
föllnu bankanna í fastan farveg og
lengja í skuldabréfunum milli
gamla og nýja Landsbankans. „Af-
borgunarferill skuldabréfa Lands-
bankans er of þungur fyrir hag-
kerfið í heild,“ segir í riti
Seðlabankans um fjármálastöð-
ugleika.
Áætlaðar afborganir af skulda-
bréfum Landsbankans eru yfir 300
milljarðar króna á árunum 2015 til
2018, eða sem nemur 3-3,5% af
landsframleiðslu á tímabilinu. Þær
endurgreiðslur eru sambærilegar
að stærð og spár um undirliggj-
andi viðskiptaaafgang gera ráð
fyrir á þeim árum.
Miðað við þá miklu óvissu sem
er fyrir hendi um aðgengi nýja
Landsbankans að erlendri fjár-
mögnun telur Seðlabankinn „óvíst
að hægt verði að standa skil á af-
borgunum bréfanna, að minnsta
kosti ekki án þess að valda veru-
legum þrýstingi á gengi krón-
unnar“. Núverandi afborgunarferill
þjóðarbúsins veitir að óbreyttu lít-
ið svigrúm fyrir annað útflæði, svo
sem tengt nauðsamningum föllnu
bankanna, kvikum krónueignum eða
losun hafta, nema annað fjár-
innstreymi komi á móti.
Það er því ljóst að frekara aðgengi
innlendra aðila að erlendum láns-
fjármörkuðum á viðunandi vaxta-
kjörum er íslenska þjóðarbúinu nauð-
synlegt á komandi árum. Ekki er hins
vegar víst að það verði á vísan að róa
í þeim efnum.
Í riti Seðlabankans segir að endur-
fjármögnun innlendra aðila á erlend-
um mörkuðum sé nú „sérlega erfið,
að hluta til vegna þess að margir þeir
einkareknu evrópsku bankar sem lán-
uðu mest hingað á árunum fyrir fall
bankakerfisins eru annaðhvort gjald-
þrota eða í slitameðferð“.
Að mati Seðlabankans er nauðsyn-
legt að innlendir aðilar styrki við-
skiptasambönd sín á erlendum láns-
fjármörkuðum.
Mikil óvissa um aðgengi að erlendu lánsfé
EKKI VÍST AÐ LANDSBANKINN GETI GREITT AFBORGANIR AF ERLENDUM SKULDUM BANKANS
Landsbankinn Of þungur afborg-
unarferill fyrir hagkerfið.