Morgunblaðið - 01.05.2013, Blaðsíða 26

MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 1. MAÍ 2013
Nokkuð hefur verið
um það á síðustu ár-
um að tréskip sökkvi
við bryggju og reynd-
ar einnig úti á rúmsjó.
Þegar það gerist í
höfnum er auðvelt að
rannsaka og finna út
ástæður þess að skip-
ið sökk, en ef það ger-
ist úti á rúmsjó er erf-
iðara um vik. Dæmi
eru um að tréskip
hafa sokkið eða verið við það að
sökkva vegna þess að þau hafa verið
maðk- og/eða tréætuétin. Man ég
eftir nokkrum tilfellum frá því ég
byrjaði að vinna við skipaskoðun.
En þurfum við að hafa einhverjar
áhyggjur af þessum trjámaðki og
tréætum og er eitthvað eftir af tré-
skipum við Íslandsstrendur? Á ís-
lenskri skipaskrá voru um síðustu
áramót 182 skip smíðuð úr eik eða
furu, hafði fækkað um 26 skip frá
árinu 2010. Þessi skip eru af ýmsum
stærðum og eru þannig skráð í
skipaskrá eftir notkunartegund.
Fiskiskip 119, skemmtibátar 41,
farþegabátar 13, lóðsbátar 2, segl-
skip 6 og eitt víkingaskip. Þessi
upptalning sýnir að enn er töluverð-
ur fjöldi tréskipa í notkun við
strendur landsins.
Trjámaðkur er í raun ekki maðk-
ur, heldur skeldýr eða samloka
(Mollusca) með litla skel á framend-
anum sem hefur um-
myndast og nýtist sem
bor og borar hann sig
inn í tré. Sama er að
segja um tréætuna,
hún er heldur ekki
krabbi, en af ættkvísl-
inni jafnfætlur (Iso-
poda). Munur á
skemmdum eftir maðk-
inn og tréætuna
(staurakrabba) er sá,
að maðkurinn leynist
inni í viðnum og holar
hann að innan, en jafn-
fætlan og skemmdirnar eftir hana
eru alltaf sjáanlegar á yfirborði.
Á síðustu árum hafa trjámaðkur
og tréæta fundist í trébátum jafnvel
á stöðum þar sem þessi kvikindi
hafa ekki sést í áratugi. Skýringin
gæti verið sú að hér áður fyrr var
öllu skolpi dælt í hafnirnar eins og
t.d. sápu, klór, vítissóta o.fl. Þetta
var gert í tugi ára í Vestmanna-
eyjum og örugglega víðar. Þessi
efni hafa sennilega drepið kvikindin
eða haldið þeim í skefjum, allavega
var lítið um að þau næðu að komast
í tréskipin. Þegar aftur á móti kröf-
ur voru gerðar um að koma skolpi
út úr höfnunum og skolphreinsi-
stöðvar komu til sögunnar og hafnir
urðu aftur hreinar fór að bera
meira á trjámaðki og tréætu, í það
minnsta í sumum höfnum. Man ég
eftir tveimur tilfellum í Vest-
mannaeyjum eftir að skolpi var
komið út fyrir Eiði
og höfnin var orðin hrein. Það er
því nauðsynlegt eins og reyndar
alltaf hefur verið að hugsað sé um
að taka upp og hreinsa tréskipin og
mála árlega, annars mega menn
eiga von á að skip þeirra verði þess-
um kvikindum að bráð. Trjámaðk-
urinn og tréætan geta gjöreyðilagt
botn á tréskipum á stuttum tíma ef
ekkert er að gert. Ekki nægir að
tjarga eða bera blakkfernis á botn-
inn eingöngu, þó það hjálpi mikið,
heldur verður að bera sérstakan
botnfarða yfir tjöruna eða grunn-
inn.
Maðkurinn er örlítill þegar hann
kemur inn í viðinn og gatið út úr
viðnum verður aldrei stærra en það
er í byrjun þegar maðkurinn kemur
í hann. Hins vegar heldur maðk-
urinn áfram að stækka inni í viðn-
um meðan hann lifir, sem er á bilinu
15 til 18 mánuðir. Hann fer aldrei út
úr viðnum né inn í hólf eftir annan
maðk. Trjámaðkurinn er þar af leið-
andi mun alvarlegra vandamál en
tréætan, þar sem erfitt getur verið
að sjá götin eftir hann í viðnum, þó
svo viðurinn sé kannski orðinn sem
næst holur að innan.
Trjámaðkur og
tréæta í tréskipum
Eftir Sigmar Þór
Sveinbjörnsson
Munurinn á maðki og krabbadýrum er sá að maðkurinn leynist inni í viðnum og holar hann innan, en krabbinn og
skemmdirnar eftir hann eru alltaf sjáanlegar.
» Þurfum við að hafa
einhverjar áhyggjur
af þessum trjámaðki og
tréætum og er eitthvað
eftir af tréskipum við
Íslandsstrendur?
Sigmar Þór
Sveinbjörnsson
Vinsælt hefur verið að nota gamla trébáta sem farþegabáta. Myndin er tekin í Reykjavíkurhöfn.
Stærst
i
skemmt
istaður
í heimi!
Ofurhraði
ofureinfalt
ofurgott verð!
Verð 1.690 kr. á mánuði í 12 mánuði í gegnum Borgun auk 325 kr. greiðsludreifingargjalds.
Þjónustusamningur í áskrift hjá Nova er til 6 mánaða, greitt með kreditkorti. Nánari upplýsingar á nova.is.
Fyrsti mánuðurinn á 0 kr. í áskrift, skv. þeirri leið sem er valin, en í frelsi 1 GB.
Kringlunni, Smáralind, Lágmúla, á Selfossi og á Glerártorgi Akureyri
Þjónustuver 519 1919 | www.nova.is | m.nova.is | Facebook | Twitter
d
a
g
u
r
&
s
t
e
in
i
4G box
1.690 kr. /mán. í 12 mán.
með þjónustusamningi í áskrift.
Fullt verð í áskrift og frelsi: 2.190 kr. /mán. í 12 mán.
Netþjónusta fyrir heimili og vinnustaði.
Þú stingur bara í samband!
Fyrsti mánuðurinn á 0 kr.!
4G netþjónusta
15 GB
3.990 kr.
50 GB
4.990 kr.
100 GB
5.990 kr.
3 X meiri
hraði
en ADSL!