Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.03.1982, Síða 24

Tímarit Máls og menningar - 01.03.1982, Síða 24
Tímarit Máls og menningar hefur vikið á áberandi hátt frá lífsmynstri fyrirmyndar Ólafs Kárasonar, Magn- úsar Hjaltasonar. Þegar Ólafur gengur á jökulinn og bindur þar með enda á líf sitt er hann 33—34 ára, Magnús var hins vegar 43 ára er hann lést úr krabba- meini og gefur tilfærsla þessi áberandi vísbendingu sem ekki þarf að fjölyrða um. Þá má nefna tvö atriði sem þjóna þeim tilgangi að auka þjáningar Ólafs. Fyrst frammi fyrir sýslumanni þar sem Ólafur er bundinn aftan í hross og teymdur þannig milli staða, slíka meðferð fékk Magnús Hjaltason hins vegar ekki í viðureign sinni við sýslumann. Þá eiga þeir það báðir sameiginlegt að hafa sent frá sér sambýliskonuna vegna óbærilegrar sambúðar. í lífi Magnúsar kemur hin sjúka sambýliskona Ingibjörg ekki aftur til hans, sem Jarþrúður gerir hins vegar og verður nánar vikið að því síðar. Fleiri atriði mætti tína til í þeim tilgangi að sýna fram á réttmæti þeirrar fullyrðingar sem kemur fram í dokt- orsritgerð þýska bókmenntafræðingsins Giinter Kötz frá 1966, er hann segir að Laxness hafi vísvitandi valið lífi Ólafs Kárasonar það mynstur, sem á máli bókmenntafræðinnar nefnist jesú-gervingur eða jesú-eftirmyndun.11 Jesú-gervingurinn í ritgerðinni „Inngángur að Passíusálmum", sem Halldór Laxness samdi árið 1932 og endurskrifaði tíu árum síðar, hefur hann sjálfur fjallað um jesú-gerving bókmenntanna á þessa leið: Jesú-gervingurinn er „tákn hins undirokaða, fyrir- litna mannkyns, sem er þó um leið hið æðsta sem við þekkjum, guðdómlegt í eðli sínu.“12 Hann nefnir dæmi um rithöfunda sem hafa notað þetta tákn í verkum sínum eins og Thomas Mann, Sinclair Lewis, Theodor Dreiser og Upton Sinclair. Orðrétt segir skáldið á þessa leið: „Þó eru ef til vill þessi örlög hins útskúfaða, lítillækkaða og hrjáða, en þó um leið hins guðdómlega, túlkuð á tímabærastan og samþjóðlegastan hátt fyrir smekk vorrar aldar í Chapl- ins-gervinu, þannig að segja má, að Chaplin sé hinn týpiski Jesús vorra tíma.“13 Þar sem nefnd ritgerð er samin skömmu fyrir samningu Heimsljóss og endur- skrifuð og endurútgefm skömmu eftir útkomu alls verksins má telja að áhrifa frá skilningi þeim á jesú-gervingnum sem þar kemur fram gæti í persónusköpun Ólafs Kárasonar. Ekki er heldur laust við að nýju sparifötin skáldsins Ólafs Kárasonar, sem hann klæðist er hann fer af stað í fangelsið í Reykjavík, minni ofurlítið á Chaplin-gervið. Sá skilningur á jesú-gervingnum sem fram kemur í ritgerðinni „Inngángur að Passíusálmum“ er rcyndar aðeins ein mynd jesú-gervingsins eins og hann birtist í bókmenntum. Að skilningi Laxness er 14
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.