Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.03.1982, Blaðsíða 100

Tímarit Máls og menningar - 01.03.1982, Blaðsíða 100
Tímarit Máls og menningar Enn og aftur er það gagnkvæmt og víxlverkandi ferli sem að minnsta kosti tveir aðilar taka þátt í, og það verður ekki skýrt sem einföld birtingarmynd illviljaðrar hugmyndafræði. Og ég held að þér hafið fallið í aðra og alvarlegri gryfju: skoðun yðar er rökleysa. Þér teljið að vegna þess að hinn vestræni heimur sé frjáls, þá hljóti hann af peim sökum að vera friðsamari og oddvitar hans hafi það eitt í huga með athöfnum sínum að verjast. Þetta er villandi niðurstaða og úr lausu lofti gripin. Sumar af fyrstu tilraunum í átt til lýðræðis voru gerðar í hjarta heimsvelda: aþensku borgríkin, fulltrúaræðið í Róm. Og ég hlýt sem breskur þegn að rifja upp fyrir yður nýlegra dæmi. Umtalsverð rýmkun varð á kosningarétti í Bret- landi á 19- öld, að því viðbættu að tryggt var prent-, mál-, trú- og félagafrelsi og réttur verkalýðssamtaka. Það var notalegt að búa í þessu landi, einkum fyrir menntamenn, og þeir sem hröktust undan harðstjórn í ríkjum meginlandsins völdu þaðæinna helst að samastað. Það var á Breska safninu (eins og þér munið) sem einn þessara útlaga vann að Auðmagninu. En alla þessa öld var Bretland heimsveldi á útþensluskeiði, önnum kafið við að tryggja vald sitt á Indlandi og í Suðaustur-Asíu og við að hrifsa til sín næstum helming Afríku. Blómstrandi heimsveldi getur ef til vill „leyft sér“ svigrúm fyrir lýðréttindi í háborg sinni og horft í gegnum fingur við eigin þegna um •skoðanaágreining. Ég dreg ekki úr mikilvægi þessa innra frjálsræðis né fleygi því frá mér sem „innantómu“: fyrir því var barist af mikilli atorku, það varið af þrautseigju og er okkur enn fyrirmynd. Breskir þegnar gátu jafnvel andæft stöðugum heims- veldisskærum þjóðar sinnar; og enda þótt þessi mótmæli hefðu lítil áhrif drógu þau eitthvað úr kúgun og arðráni (t.d. á Indlandi) og festu í sessi lög heims- veldisins. Það sem ég vildi sagt hafa er að heimsvaldastefna eða hernaðarstefna getur þrifist vel við hlið lýðræðis; og það í hamingjusamri sambúð. Ég er eindreginn fylgismaður vestrænna réttinda og lýðfrelsis. En þar með er ekkert sagt um hernaðarlega eða jafnvel heimsvaldasinnaða tilburði. Þegar kemur að spurn- ingunni um vígreifar eða friðsamlegar tilhneigingar er það allt annað mál og krefst þess að teknir séu til athugunar aðrir efnisþættir og annarri greiningar- aðferð sé beitt. Við í vestrænni friðarhreyfingu erum nú að reyna að ná til ykkar og vara ykkur við því sem leiðir af þessari grundvallarvillu. Að íhuguðu máli teljum við að því fari fjarri að vestræn, og þó einkum bandarísk, hernaðarstefna miðist við varnaraðgerðir. Svo er hvorki í E1 Salvador né við Persaflóa, og því síður ber hin 90
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.