Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.03.1982, Síða 100

Tímarit Máls og menningar - 01.03.1982, Síða 100
Tímarit Máls og menningar Enn og aftur er það gagnkvæmt og víxlverkandi ferli sem að minnsta kosti tveir aðilar taka þátt í, og það verður ekki skýrt sem einföld birtingarmynd illviljaðrar hugmyndafræði. Og ég held að þér hafið fallið í aðra og alvarlegri gryfju: skoðun yðar er rökleysa. Þér teljið að vegna þess að hinn vestræni heimur sé frjáls, þá hljóti hann af peim sökum að vera friðsamari og oddvitar hans hafi það eitt í huga með athöfnum sínum að verjast. Þetta er villandi niðurstaða og úr lausu lofti gripin. Sumar af fyrstu tilraunum í átt til lýðræðis voru gerðar í hjarta heimsvelda: aþensku borgríkin, fulltrúaræðið í Róm. Og ég hlýt sem breskur þegn að rifja upp fyrir yður nýlegra dæmi. Umtalsverð rýmkun varð á kosningarétti í Bret- landi á 19- öld, að því viðbættu að tryggt var prent-, mál-, trú- og félagafrelsi og réttur verkalýðssamtaka. Það var notalegt að búa í þessu landi, einkum fyrir menntamenn, og þeir sem hröktust undan harðstjórn í ríkjum meginlandsins völdu þaðæinna helst að samastað. Það var á Breska safninu (eins og þér munið) sem einn þessara útlaga vann að Auðmagninu. En alla þessa öld var Bretland heimsveldi á útþensluskeiði, önnum kafið við að tryggja vald sitt á Indlandi og í Suðaustur-Asíu og við að hrifsa til sín næstum helming Afríku. Blómstrandi heimsveldi getur ef til vill „leyft sér“ svigrúm fyrir lýðréttindi í háborg sinni og horft í gegnum fingur við eigin þegna um •skoðanaágreining. Ég dreg ekki úr mikilvægi þessa innra frjálsræðis né fleygi því frá mér sem „innantómu“: fyrir því var barist af mikilli atorku, það varið af þrautseigju og er okkur enn fyrirmynd. Breskir þegnar gátu jafnvel andæft stöðugum heims- veldisskærum þjóðar sinnar; og enda þótt þessi mótmæli hefðu lítil áhrif drógu þau eitthvað úr kúgun og arðráni (t.d. á Indlandi) og festu í sessi lög heims- veldisins. Það sem ég vildi sagt hafa er að heimsvaldastefna eða hernaðarstefna getur þrifist vel við hlið lýðræðis; og það í hamingjusamri sambúð. Ég er eindreginn fylgismaður vestrænna réttinda og lýðfrelsis. En þar með er ekkert sagt um hernaðarlega eða jafnvel heimsvaldasinnaða tilburði. Þegar kemur að spurn- ingunni um vígreifar eða friðsamlegar tilhneigingar er það allt annað mál og krefst þess að teknir séu til athugunar aðrir efnisþættir og annarri greiningar- aðferð sé beitt. Við í vestrænni friðarhreyfingu erum nú að reyna að ná til ykkar og vara ykkur við því sem leiðir af þessari grundvallarvillu. Að íhuguðu máli teljum við að því fari fjarri að vestræn, og þó einkum bandarísk, hernaðarstefna miðist við varnaraðgerðir. Svo er hvorki í E1 Salvador né við Persaflóa, og því síður ber hin 90
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.