Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.03.1982, Síða 39

Tímarit Máls og menningar - 01.03.1982, Síða 39
0r heimi Ljðsvíkingsins hans er hann strýkur af berklahæli til þess að taka þátt í verkfallsaðgerðum á Sviðinsvík og stofnar þar með heilbrigði samborgara sinna í bráða hættu. Öm Úlfar er hinn dæmigerði kerfisbundni hugsjónamaður þar sem hin mannúðlega hugsjón hefur verið kæfð vegna hins ómannúðlega ofurkapps. Ólafur Kárason og samlíðunin Ólafur Kárason hafnar hvoru tveggja skilningnum á þjáningunni. Hann skilur þjáninguna ekki eins og Jarþrúður sem kærleiksríka og réttláta refsingu Guðs, og hinar raunverulegu orsakir hennar sér hann heldur ekki í félagslegu misrétti þótt hann komi auga á verulegan hluta þeirra einmitt þar. Ólafur greinir milli tvenns konar þjáningar, annars vegar þeirrar sem á sér félagslegar orsakir og er af þeim sökum upprætanleg og hins vegar þeirrar sem á sér aðrar og dýpri orsakir og ekki er upprætanleg. Tákn þeirrar þjáningar sem ekki er upprætanleg með neinum félagslegum umbótum sér hann í hinum heilaga sjúkdómi konu sinnar og öllum afleiðingum hans þar sem hin erfiða sambúð verður þyngst á metun- um. Dauðastríð dóttur hans er einnig hluti af þeirri mannlegu þjáningu sem ekki verður tekin frá manninum heldur kallar á samlíðun hans. Hjálparleysi mannsins og smæð hans eru áberandi þættir í mannskilningi Laxness, má minna á hugsanir Bjarts í Sumarhúsum er hann lítur barn sitt nýfætt „.. . mikil skelfíng sem mannkynið getur verið aumt þegar maður lítur á það einsog það er í raun og veru“.32 Þessa smæð sér Ólafur Kárason einnig, ekki aðeins annarra heldur einnig sjálfs sín. I þessu hjálparieysi og smæð mannsins þjáist hann þjáningu sem virðist ofin í líf hans. Þegar Nonni litli í Sjálfstæðu fólki er að velta fyrir sér lífinu kemst hann ekki framhjá spurningunni um dauðann og þeirri óvissu um lífið sem sú spurning vekur óhjákvæmilega. Því skynjar hann kvöl móöur sinnar um nótt- ina, er hann vakir, á þessa leið: „í nótt á mamma ákaflega bágt. Stunurnar verða opnari og opnari, sárari og sárari, hún hljóðar, skrækir, þetta er þjáníng heimsins .. .“,33 Það er þessi þjáning heimsins sem Ólafur hefur skynjað næmar en aðrir menn, líkt og hann hefur skynjað fegurðina næmar en aðrir. I sambúðinni við Jarþrúði kemur samlíðun skáldsins skýrast í ljós. Eins og fram hefur komið átti fyrirmynd Ólafs, Magnús Hjaltason, einnig í erfiðri sambúð við hina flogaveiku Ingibjörgu sambýliskonu sína, sem hann flutti síðan frá sér á annan bæ og kom hún aldrei aftur til hans. Ólafur Kárason íhugar einnig að losna undan hinni erfiðu sambúð við Jarþrúði með því að flytja hana á brott. En Laxness víkur hér í þessu miðlæga atriði frá lífsmynstri fyrirmynd- 29
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.