Peningamál - 01.11.2007, Blaðsíða 26

ÞRÓUN OG HORFUR
Í EFNAHAGS- OG PENINGAMÁLUM
P
E
N
I
N
G
A
M
Á
L

2
0
0
7
•
3
26
fyrirtækja er um tvöfalt meiri í ár en í fyrra og virðist mikil eftirspurn
eftir þessum bréfum. Kjör á þessari fjármögnun fyrirtækja taka mið af
stýrivöxtum Seðlabankans og því gefur þessi þróun tilefni til að ætla
að fjármögnun fyrirtækja verði í auknum mæli fyrir áhrifum af pen-
ingalegu aðhaldi bankans. Yfirdráttarlán fyrirtækja hafa á hinn bóginn
dregist saman og virðist sem þau sæki í auknum mæli í óverðtryggð
lán til lengri tíma á nokkru lægri vöxtum.
Mikill vöxtur peningamagns
Ársvöxtur peningamagns hefur verið mikill að undanförnu og hefur
vöxturinn verið hvað mestur í minnst bundnu flokkunum. Er það
vegna vaxtar veltuinnlána, gjaldeyrisreikninga og almenns sparifjár.
Þessi mikli vöxtur peningamagns gefur vísbendingu um mikið laust fé
í umferð, en ástæður hans hafa ekki verið skýrðar að fullu.
Í Peningamálum 2007/1 í mars sl. birti Seðlabanki Íslands í fyrsta
skipti grunnspá sem byggðist á eigin stýrivaxtaspá, þ.e. stýrivaxtaferli
sem sérfræðingar bankans töldu samrýmast verðbólgumarkmiðinu.
Fylgdi bankinn þar fordæmi seðlabanka Nýja-Sjálands, Noregs og
Svíþjóðar. Breytingin gafst vel. Áhrif á væntingar markaðsaðila um
þróun stýrivaxta virðast hafa efl st og þar með miðlun peningastefn-
unnar út í langtímanafn- og raunvexti.1
Meginfarvegur peningastefnunnar er í gegnum áhrif á
væntingar
Undanfarinn áratug hafa fl estir seðlabankar aukið gagnsæi peninga-
stefnu sinnar. Birting eigin stýrivaxtaferils er einn þáttur þessarar
þróunar, þótt enn sem komið er hafi aðeins fáir seðlabankar gengið
svo langt. Aukið gagnsæi endurspeglar þá skoðun sem nú er ríkjandi
í seðlabönkum að peningastefnan sé því skilvirkari sem hún er kerfi s-
bundnari og gagnsærri. Með þeim hætti hefur hún meiri áhrif á
væntingar markaðsaðila og almennings en ella og slagkraftur hennar
eykst.
Langtímavextir skipta meira máli en stýrivextir fyrir útgjalda-
ákvarðanir heimila og fyrirtækja. Þeir ráðast að miklu leyti af vænt-
ingum um þróun stýrivaxta. Þegar verðbólga er yfi r markmiði eru
það því ekki einungis háir stýrivextir í dag sem skipta máli við að ná
verðbólgu niður á ný heldur einnig (og jafnvel fremur) væntingar
um háa stýrivexti í framtíðinni. Þetta er mikilvægt þar sem lán með
föstum vöxtum til langs tíma eru ríkjandi eins og reyndin er hér á
landi. Við ákvörðun vaxta þurfa lánveitendur að leggja mat á líklega
þróun vaxta á lánstímanum. Ef þess er vænst að skammtímavextir
verði háir næstu misseri endurspeglast það í hærri vöxtum á lang-
tímalánum.
Birting stýrivaxtaferils eykur áhrif Seðlabankans á væntingar
Með því að birta eigin stýrivaxtaferil getur Seðlabankinn efl t áhrif
sín á væntingar markaðsaðila. Skilaboð um framtíðaráform bankans
Rammagrein III-2
Áhrif birtingar
stýrivaxtaferils á
framvirka vexti og virkni
peningastefnunnar
1. Ítarlega er fjallað um helstu rök með og á móti birtingu eigin stýrivaxtaferils og reynslu
annarra landa fram til þessa í grein Þorvarðar Tjörva Ólafssonar (2007), ,,Birting eigin
stýrivaxtaspár eykur áhrifamátt peningastefnu seðlabanka”, Peningamál 2007/1, bls.
71-86.
Breyting frá sama ársfjórðungi fyrra árs (%)
Mynd III-10
Útlánaaukning lánakerfisins1
1. ársfj. 1997 - 2. ársfj. 2007
0
10
20
30
40
50
60
70
‘06‘05‘04‘03‘02‘01‘00‘99‘98‘97
1. Vegna breytingar á lánaflokkun eru tölur frá og með þriðja árs-
fjórðungi 2003 ekki fyllilega sambærilegar við eldri tölur.
Heimild: Seðlabanki Íslands.
‘07
Heimili
Fyrirtæki
Alls