Náttúrufræðingurinn

Årgang

Náttúrufræðingurinn - 2015, Side 31

Náttúrufræðingurinn - 2015, Side 31
31 Tímarit Hins íslenska náttúrufræðifélags Niðurstöður Fylgst var með atferli hjá bleikju, urriða og laxi á fjölbreyttum bú- svæðum og var búsvæðanotkun þeirra í samræmi við það sem búist hafði verið við (1. tafla). Í fyrri rannsókninni (fæðuatferli) not- uðu tegundirnar ólík búsvæði hvað varðar straumhraða (P = 0,001) og vatnshita (P = 0,047) en enginn marktækur heildarmunur fannst á nýtingu með tilliti til vatnsdýpis eða botngerðar. Bæði bleikja (P = 0,001) og urriði (P < 0,001) voru í lygnara vatni en lax, sem fannst á straumhörðum búsvæðum (1. tafla). Ekki fannst marktækur munur á þeim straumhraða sem bleikjan og urriðinn nýttu sér í fyrri rann- sókninni (P = 0,775), en greinilegur munur kom fram í þeirri seinni (P < 0,001), þar sem urriðinn not- aði miðlungs-straumhörð búsvæði (1. tafla). Bleikja hélt sig í kaldara vatni en urriði (P = 0,030) og lax (P = 0,087). Í seinni rannsókninni (óð- alsatferli) var fæðuframboð svipað hjá bleikju (meðaltal = 41,5 fæðu- agnir á mínútu í hverja rekgildru) og hjá urriða (44,0 fæðuagnir). Þeir 214 fiskar sem fylgst var með í rann- sóknunum tveimur voru á bilinu 29,8–58,0 mm að lengd. Fæðuatferli var talsvert breyti- legt bæði milli tegundanna þriggja og innan hverrar tegundar. Flestir fiskarnir hreyfa sig lítið og leita yfirleitt að bráð úr kyrrstöðu en þó kom fram marktækur munur á hreyfanleika tegundanna (P = 0,028) (5. mynd). Eins og búist var við var bleikja hreyfanlegri en bæði urriði (P = 0,029) og lax (P = 0,032) en ekki reyndist marktækur munur á urriða og laxi (P = 0,925). Gögn um bleikju-, urriða- og laxastofna í þessari rann- sókn og lækjarbleikju (Salvelinus fontinalis), sem rannsökuð hefur verið á sama hátt í lygnu straum- vatni og stöðuvatni í Kanada,18,25 sýna að með auknum straumhraða dregur úr hreyfanleika fiska við fæðuleit (P = 0,003) (6. mynd). Þá sýna okkar gögn að hérlendis ráðast ungir laxfiskar í ám fyrst og fremst á hryggleysingja sem eru á reki í Fæðuframboð var metið fyrir hvert óðal með því að safna fæðu- dýrum í rekgildru (breidd = 40 cm, hæð = 25 cm, möskvastærð = 250 µm) í a.m.k. 20 mínútur. Á meðan á söfnuninni stóð mældum við straumhraða í miðjum munna rek- gildrunnar. Reksýni voru geymd í 70% etanóli og fjöldi dýra í helstu flokkum talinn undir víðsjá. Bráð sem var of stór eða lítil fyrir vorgamla (0+) laxfiska var ekki talin með.22 Fæðuframboð fyrir hvern fisk var reiknað sem fjöldi hrygg- leysingja sem rekur á einni mínútu í gegnum þversniðsflatarmál vatns- straums sem samsvarar munna rek- netsins.15 Samkeppni var mæld fyrir hvert óðal með því að telja reglulega fjölda fiska sömu tegundar og af sama aldri innan 1 m fjarlægðar frá þeim fiski sem fylgst var með. Tölfræði Þegar nauðsyn bar til vegna töl- fræðilegrar úrvinnslu var atferlis- og vistfræðilegum gögnum um- breytt með log10, kvaðratrót eða Arcsin-kvaðratrót (e. Arcsine-squ- are-root). Við notuðum línulegt, blandað líkan með hámarks líkum (e. linear mixed-model with maximum likelihood), sem tók tillit til ólíkra straumvatna þegar prófað var fyrir áhrifum tegunda á búsvæðanotkun og fæðuatferli. T-gildi úr sömu greiningu voru notuð til að prófa á milli einstakra tegunda (frítölur = 7 í hvert sinn).14,23 Áhrif tegundar og vistfræðilegra breyta á óðals- stærð var prófuð með stigskiptri (e. stepwise) fjölþátta línulegri að- hvarfsgreiningu þar sem tegund var flokkunarbreyta (e. categorical) en aðrar breytur samfelldar (e. continuous). Í þessari greiningu er byrjað með allar spábreytur í lík- aninu, en síðan er ein ómarktæk breyta tekin út í einu þar til bara eru eftir spábreytur þar sem P < 0,15. Í báðum rannsóknum voru þau fjölþáttalíkön sem valin voru einnig studd af niðurstöðum AIC- greiningar (e. Akaike information criterion), þ.e.a.s. þau voru með lægstu AIC-gildin.24 fæðustöðvar voru x-y hnit fæðuat- ferlis og árása á fiska skráð beint út frá hnitakerfinu. Út frá hnitum allra árása á bráð og á aðra fiska var hvert óðal teiknað í forritinu ArcView 3.3 og stærð þess áætluð samkvæmt aðferð sem nefnist MCP (e. mini- mum convex polygon) og byggist á því að dregin er lína utan um ystu punktana á athafnasvæði fisksins og flatarmál þessa svæðis reiknað út.19 Við lögðum einnig mat á þéttleika fiska á svæðinu og reiknuðum hvað óðul næmu miklum hluta af búsvæði hvers fisks. Þannig fæst tala sem segir til um hversu mettað búsvæðið er. Mettunin er reiknuð sem PHS = (Dc/Dmax) × 100, þar sem PHS merkir mettun (e. Percent Habitat Saturation20), Dc er fjöldi fiska á hvern m2 og Dmax er áætl- aður hámarksfjöldi fiska (og óðala) sem kemst fyrir á hverjum m2 ef allir fiskar verja óðul af ákveðinni stærð. Mettunin var því áætluð með því að telja alla fiska sem voru í minna en 1 m fjarlægð frá þeim fiski sem óðal var kortlagt hjá, og gera ráð fyrir að nágrannar fisksins helgi sér jafnstór óðul og hann. Ef mettunin mælist oft yfir 100% er líklegt að óðul skarist og séu ekki vel varin.15 Mælingar á vistfræðilegum eiginleikum Þær vistfræðilegu breytur sem mældar voru til að meta búsvæði og aðstæður fiskanna voru straum- hraði, vatnsdýpi, vatnshiti, botn- gerð, fæðuframboð og samkeppni. Allir þættir voru mældir strax eftir að atferlismælingu lauk, nema samkeppni sem var mæld um leið og óðalsatferli. Straumhraði var mældur að næsta 0,1 cm sek.-1 með Marsh-McBirney Flo-mateTM Model 2000CM-mæli á 40% dýpi, mælt frá botninum. Vatnsdýpi var mælt að næsta cm og vatnshiti að næstu gráðu. Botngerð var metin sjónrænt á 30 × 30 cm svæði og einkunn gefin fyrir kornastærð ríkjandi undirlags samkvæmt eftirfarandi skala: 1 = <0,0625 mm; 2 = 0,0625–2 mm; 3 = 2–16 mm; 4 = 16–64 mm; 5 = 64–256 mm; 6 = >256 mm; 7 = klöpp.21

x

Náttúrufræðingurinn

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.