Tímarit Máls og menningar - 01.11.2005, Page 73

MEGAS - GAMALL OG NÝR
tengsl fram bæði í formlegum atriðum af ýmsu tagi og í innihaldi. Með
formlegum atriðum er átt við bragarhátt, notkun ljóðforma og uppbygg-
ingu ljóða, sem allt getur verið merkingarhlaðið í tiltekinni menningu.
Einnig kemur þetta fram í stælingu á tilteknum frásagnarháttum. I
innihaldi texta sinna getur skáldið vottað tengsl sín við hefðina með
því: a) að vitna í annan texta; b) að nefna þekkt nöfn úr íslands- og
mannkynssögunni eða bókmenntum; c) að endursegja þekkta sögu; d)
að nota minni sem í huga lesenda/hlustenda tengjast tilteknum atburð-
um, sögupersónum eða merkingarsviðum o.s.frv.
Best er að byrja á ljóðum Megasar þar sem koma fyrir nöfn úr menn-
ingar- eða bókmenntasögunni eða vísað er í þekktar sögur og minni.
I texta á umslagi plötunnar Megas 1972 stendur að lögin „Um óþarf-
lega fundvísi Ingólfs Arnarsonar', „Dauði Snorra Sturlusonar" og „Um
grimman dauða Jóns Arasonar“ séu þættir úr „íslandssögunni sem hann
[höfundurinn] sagði Snata og nokkur brot eru úr á plötunni“. Hrafnkell
Lárusson kallar slíka meðferð á sögunni „snatasagnfræði“ (2001,10).
Enda þótt þessi skilgreining sé sett fram í gamni getur ákveðinn flokkur
texta í kveðskap Megasar vel myndað slíka heild - texta þar sem efnið er
atburðir úr íslandssögunni og sagt er frá þeim á gamansaman hátt.
Eitt af skýrustu dæmum um þetta er textinn „Jón Sigurðsson og sjálf-
stæðisbarátta íslendinga“. Textinn er þrjú erindi. í fyrsta erindi koma
fram vel þekktar upplýsingar um líf og starf sjálfstæðishetjunnar Jóns
en frá þeim er sagt nokkuð óljóst, einsog maðurinn viti varla um hvað
hann er að tala („var sveitungi óþekktrar konu“, „sigldi til Hafnar að
nema þar einhver fræði“, Megas: Textar, 1991, 51). I öðru erindi kemur
grín og írónía til sögunnar. Ljóðmælandinn, sem þykist ekki vita mikið
um baráttu hetjunnar, virðist allt í einu býsna fróður um allt sem snert-
ir einkalíf Jóns, í hvaða slopp hann gekk heima og því um líkt. Þriðja
erindið tengir söguna við nútímann: „Nú er Jón dauður en sjálfstæðis-
baráttan blífur“. Afstaða ljóðmælandans sést í orðavalinu: hann segir
ekki „dáinn“, „látinn" eða „allur“, einsog búast má við þegar málið snýst
um þjóðhetju, heldur notar hann niðurlægjandi orð. Jón Sigurðsson
virðist ekki hafa gert neitt, og sjálfstæðismálin eru sögð á sama þróun-
arstigi í nútímanum og á dögum hans: „við berjumst til þrautar fyrir
tungu og frelsi“. Írónía kemur einnig fram í málfarinu. Danskar slettur
eru áberandi (blífa, brúka), þótt þar sé sagt frá baráttunni fyrir móð-
urmálinu. Út frá algengri stefnu í íslenskri málrækt að útrýma öllum
dönskum slettum hljómar setningin „sjálfstæðisbaráttan blífur“ sérlega
írónískt og sýnir tilgangsleysi baráttunnar.
Textinn er þannig flókin blanda af paródíu og alvöru. Þetta er bæði
TMM 2005 • 4
71