Heimsmynd - 01.06.1987, Side 12

BRAGI JÓSEFSSON
var Magnús Stephensen landshöfðingi.
Móðir hennar, Birna Petersen, var hús-
móðir og Guðrún segist hafa verið alin
upp við hefðbundnar hugmyndir og að-
stæður. Hún var elst fimm systkina en
eitt þeirra dó á unga aldri. „Ég var alin
upp við þau viðhorf að einhvern tíma
yrði ég móðir þótt ágætt væri að ég hefði
praktíska menntun, ef maðurinn minn
félli frá. Ég gekk í Verslunarskólann og
fór í læknisfræði að loknu stúdentsprófi.
Raunvísindi og náttúrufræðigreinar
heilluðu mig en kannski hefur það gert
útslagið að ég fór í læknisfræði að móð-
ursystir mín, Lilja Petersen, var læknir.
Helga Hannesdóttir geðlæknir, frænka
Guðrúnar og vinkona frá barnæsku, segir
hana snemma hafa sýnt leiðtogahæfi-
Guðrún segir að burtséð frá uppeldis-
áhrifum verði einstaklingar að eiga val.
„Þannig á stúlka að geta valið hvort hún
verður stjórnmálafræðingur eða húsmóð-
ir. Hvort tveggja er jafn mikilvægt, að
hugsa um ýsu og alþjóðapólitík. Pað er
þetta ríkjandi gildismat karla sem við
Kvennalistakonur viljum breyta. Við
segjum að störf kvenna séu jafn mikilvæg
og störf karla. Ung stúlka kann að vilja
fara sömu leið og skólabróðir hennar
frekar en kynsystir. Og hún er sér ef til
vill lítt meðvituð um misréttið meðan allt
leikur í lyndi eða hún er enn í námi. En
þegar hún eignast barn breytist viðhorf
hennar sem og aðstaða á vinnumarkaði.
Hún öðlast aðra lífssýn. Það að verða
móðir þýðir að hún verður aldrei söm

Ww't -P WJr. ■ Jl 'il

„Ég var alin upp við þau viðhorf að einhvern tíma yrði ég móðir þótt ágætt væri að ég hefði praktíska
menntun, ef maðurinn minn félli frá.
leika. „Strax sem smástelpa átti hún mik-
ið frumkvæði og var mjög hugmynda-
rík.“ í læknisfræðinni kynntist Guðrún
eiginmanni sínum, Helga Valdimarssyni.
Hún var við nám þegar hún eignaðist sitt
fyrsta barn. Helgi átti tvo syni fyrir. En
hann segir að sem læknir hafi hann horft
upp á margar konur umgangast börn en
sjaldan séð konu með eins næman skiln-
ing á þörfum barna og Guðrúnu.
Það voru fimm stúlkur sem hófu nám í
læknisfræði um leið og Guðrún. „Ég
hugsaði ekki kvennapólitískt þá og datt
ekki í hug að neitt gæti stöðvað mig nema
eigin geta eða löngun. Þetta sýnir ákveð-
ið reynsluleysi. Ég er að sjálfsögðu barn
míns tíma og uppeldi mitt hafði verið
tengt kynhlutverkinu eins og flestra ann-
arra stúlkna. Eins og rannsóknir hafa
sýnt koma mismunandi hegðunarein-
kenni kynjanna fram á unga aldri. í
skólum er sýnt að strákar grípa mun oftar
fram í og fá meiri athygli en stúlkur.
Meira að segja kom það í ljós í mynd-
bandsupptöku að kvenkyns kennari tal-
aði allt öðru vísi til strákanna og sinnti
þeim meira en stúlkunum.“
aftur. Ég tók eftir því hvernig ég breyttist
þegar ég átti mitt fyrsta barn, dóttur, á
meðan ég var enn í námi. Mér stóð ekki
lengur á sama um ýmsar áhættur. Ég
man eftir jeppaferð þar sem við vorum á
leið niður bratta fjallshlíð. Ég fór út úr
jeppanum og gekk.“
Guðrún og Helgi gengu í hjónaband
árið 1966. Hún útskrifaðist úr lækna-
deildinni vorið 1968 og eignaðist son
skömmu síðar. Um haustið fóru þau út í
framhaldsnám til London, hún í veiru- og
ónæmisfræði, hann í ónæmisfræði. Þar
eignuðust þau sitt þriðja barn 1971.
Starfssystir Guðrúnar segir hana hafa
verið mjög efnilega á því sviði læknis-
fræðinnar sem hún lagði fyrir sig. „Hún
var alltaf framúrskarandi nemandi og
mjög efnilegur vísindamaður. Ég held að
fáir læknar hafi fengið eins mikla styrki
og hún á síðari árum. Það er því ljóst að
hún valdi ekki pólitíkina vegna lítilla
möguleika á starfsframa, því henni hefðu
staðið flestar dyr opnar hér og erlendis,"
segir sú.
Dvöl þeirra Helga og Guðrúnar í
London varð lengri en þau áætluðu í
upphafi. Hún segir að uppeldi barnanna
hafi lent meira á sér en eiginmanni henn-
ar. „Við höfðum alltaf stúlku frá íslandi
til að gæta þeirra á daginn. En ég var svo
heppin að vinna dagvinnu en ekki vakta-
vinnu. Ég hafði afskaplega gaman af því
að hugsa um börn og vildi nú að ég hefði
unnið minna og sinnt þeim meira. Hins
vegar höfðum við ætlað okkur að fara
heim fyrr og því vildi ég ljúka menntun
minni, sem ég hefði getað dregið á lang-
inn hefði ég vitað að við yrðum þarna í
þrettán ár.“
Hún segir að það hafi ekki verið per-
sónuleg gremja sín eða vonbrigði sem
hafi glætt áhuga hennar á kvennapólitík.
„Á þeim tíma sem ég var í London átti
sér stað mikil hugarfarsbreyting víða um
heim. Stúdentaóeirðirnar 1968 og jafn-
réttisbarátta í byrjun áttunda áratugar
höfðu mikil áhrif. Það komu fram mörg
sjónarhorn en það var ákveðinn sam-
hjómur í umræðunni, krafan um að lífs-
sýn kvenna yrði metin til jafns. Ég las
mikið af kvennabókmenntum á þessum
árum, bækur Simone de Beauvoir, Virg-
iniu Woolf, Betty Friedan og var áskrif-
andi að MS-tímaritinu. Ég held að þessi
vitundarvakning, umræða í fjölmiðlum,
kvennabókmenntir, samskipti við aðrar
konur og reynsla manns allt frá barnæsku
hljóti að hafa lagst á eitt um að vekja
mann til vitundar um stöðu kvenna. Stór
þáttur þessarar viðhorfsbreytingar er
einnig sú staðreynd að undanfarin tut-
tugu ár hafa konur flykkst út á vinnu-
markaðinn, hlutfallslega fleiri hér en í
nágrannalöndunum, og hafa orðið lág-
launastéttir, jafnvel þótt þær séu
menntaðar. Því skiptir ekki máli hvort
einhverjum konum gengur vel meðan
svo margar líða fyrir misréttið."
Þótt Guðrún hafi verið orðin meðvituð
um þörfina á bættum hag kvenna ætlaði
hún sér ekki að berjast fyrir málstaðnum
opinberlega. Bæði vinkonur hennar og
eiginmaður segja hana hafa mjög sterka
réttlætiskennd og ein tekur svo djúpt í
árinni að segja að enga manneskju hafi
hún hitt með eins þroskaða siðferðis-
kennd og Guðrúnu. En eiginmaður
hennar segir að hann hefði aldrei getað
ímyndað sér Guðrúnu í pólitík á þjóðfé-
lagslegum vettvangi öðruvísi en í gegnum
kvennahreyfingu. Og Helgi segir enn
fremur að sér hafi fundist ævintýralegt að
fylgjast með starfi Kvennalistans í ná-
lægð: „Þetta er sterkasti hugsjónaeldur
sem nú brennur í íslenskri pólitík.“
„Þetta er óskaplega heillandi tilrauna-
starfsemi,“ segir hún sjálf. „Auðvitað
hefur ekki alltaf verið sléttur sjór hjá
okkur en það hefur verið sterkur sam-
eiginlegur vilji og það sem sameinar okk-
ur hefur reynst sterkara en það sem
sundrar okkur. Viljinn til að halda sem
flestum konum inni og leið okkar til að
komast sameiginlega að niðurstöðu hefur
12 HEIMSMYND