Heimsmynd - 01.06.1987, Blaðsíða 64

mátt búast við því, að svo yrði. Um þessi
atriði er hins vegar allt á huldu, og verð-
ur ekkert um þau fullyrt. Þykir ákærði
því ekki verða sakfelldur fyrir hlutdeild í
því, að Gunnar Sigurður Tryggvason var
sviptur lífi.“ Þeir vísuðu frá dómi ákæru
um byssustuldinn þar eð byssan hafi ekki
verið verðmæt og Jón ekki áður gerst
sekur um auðgunarbrot, auk þess sem
ákæra hafi ekki verið gefin út vegna
þessa máls. Jón var á hinn bóginn sak-
felldur fyrir brot gegn reglugerð um að
hafa byssu í fórum sínum og dæmdur til
að greiða 10 þúsund króna sekt til ríkis-
sjóðs. Sektin taldist hins vegar þegar af-
plánuð með tíu dögum af gæsluvarð-
Hianskahólf bílsins var
fullt af alls konar pappír-
um, þar voru fáein verk-
fœri og loks ókennilegur
hlutur vafinn inn í bréf-
poka. Bílstjórinn og
vinur hans athugudu
máliö nánar og þá rak í
rogastans. Þetta var
byssa.
haldsvist Jóns. Allur málskostnaður
skyldi greiddur úr ríkissjóði þar sem
ákærði hefði ekki verið sakfelldur fyrir
nema smávægilegt atriði ákærunnar.
Þriðji dómarinn skilaði sératkvæði og
kvað þar nokkuð við annan tón. Niður-
stöður hans um fyrsta ákæruatriðið,
ákæru á hendur Jóni fyrir morðið á leigu-
bílstjóranum, eru athygliverðar. Eftir að
hafa rakið málavexti segir í niðurstöðum
hans: „Hér rís spurning um sönnun sakar
og sér í lagi um óbeina sönnun í máli
þessu.
Öldum saman var í gildi hér á landi
svonefnt rannsóknarréttarfar. Aðalá-
herslan var lögð á að fá sökunaut til að
játa á sig brot, og var þá sönnun fengin.
Sérstakar réttarfarsreglur auðvelduðu
dómara að fá játningu sökunauts. Hann
var skyldugur til að svara spurningum
dómara og var dómara heimilt að setja
hann í fangelsi við vatn og brauð, þar til
hann fékkst til að svara.
Með lögum nr.27/1951, sbr.nú lög
nr.82/1961, um meðferð opinberra mála
voru afnumdar margar reglur rann-
sóknarréttarfarsins, en í staðinn voru lög-
leiddar margar reglur svonefnds ákæru-
réttarfars, sem hefur verið lengi í gildi í
nágrannaríkjum okkar. Samkvæmt þeim
reglum hefur réttur sökunauts aukist
verulega. Aðaláherslan er ekki lengur
lögð á að knýja fram játningu sökunauts.
Hann þarf ekki lengur að svara spurning-
um dómara, frekar en hann sjálfur kýs,
og dómara ber að vekja athygli söku-
nauts á þessum rétti hans.
Reglan in dubio pro reo hefur lengi gilt
um sönnun sakar í opinberum málum hér
á landi. Með lögum nr.27/1951, sbr. nú
lög nr.82/1961, er þessi regla staðfest,
sbr. 108. grein laganna, þar sem segir að
sönnunarbyrði um sekt sökunauts og at-
vik, sem telja má honum til óhags, hvíli á
ákæruvaldinu. Dómari metur það hverju
sinni, hvort nægileg sönnun sé fram kom-
in um hvert atriði, er varðar sekt og
ákvörðun refsingar og aðrar afleiðingar
brots, þar á meðal, hverja þýðingu
skýrslur sökunauts hafi. Samkvæmt
109.gr.laganna metur dómari það einnig
eftir atvikum, hvert sönnunargildi þær
staðreyndir hafi, er eigi varða beinlínis
þá staðreynd sem sanna skal, en leiða
kann að mega af ályktanir um hana
(óbeina sönnun).
í nágrannaríkjum okkar hafa hinar
nýju reglur ákæruréttarfarsins um skýrsl-
ur sökunauts og fráhvarf frá hinni eldri
reglu, að leggja aðaláherslu á á að fá
fram játningu hans, leitt óhjákvæmilega
til þess, að breytingar hafa orðið á við-
horfi dómstóla til sönnunar í sakamálum.
Þeir hafa í auknum mæli farið að líta svo
á, að neitun sökunauts þurfi ekki að vera
annað en mannlegt viðbragð hans við
framborinni sök án tillits til sann-
leiksgildis neitunarinnar, og þeir hafa þá
einnig í auknum mæli beitt óbeinni sönn-
un eða líkum til að sanna sök.
Sakadómurinn treystir sér þó ekki til
þess að svo vöxnu máli að feta alveg í
fótspor dómstóla nágrannaríkjanna í
þessu efni og telur sig hafa stoð í dómum
Hæstaréttar íslands uppkveðnum eftir
gildistöku laga nr.27/1951, þar sem rétt-
urinn hefur ekki vikið frá hinum gömlu
reglum rannsóknarréttarfarsins og dóm-
venjum um sönnun sakar. Hér eiga við
orð Páls Jónssonar Vídalíns og allrar lög-
réttu í dómi, uppkveðnum 20.júlí 1706 á
Alþingi — þó í óskyldu máli sé — en þar
segir meðal annars: „...og hversu sem
vort lögmál er í þessari grein fjarlægt og
ólíkt lögmáli annarra landa, ... þá samt
dirfumst vér ekki frá þessa lands lögmáli
að víkja...“
Fyrir því og með skírskotun til allra
málavaxta, eins og þeir verið raktir hér
að framan í dómi þessum, svo og hafandi
í huga hin gömlu orð Jónsbókar, Mann-
helgi, 17.kap., „og því skal dómrinn
hvervetna til betra efnis færa, ef þeir vitu
jafnvíst hvárt tveggja", hneigist dómur-
inn að því að líta svo á að eigi sé fram
komin, gegn eindreginni neitun ákærða,
lögfull sönnun fyrir því að hann hafi
ráðið Gunnari Sigurði Tryggvasyni bana.
Ber því að sýkna hann af þeirri grein
ákærunnar í málinu.“
Þessi dómari taldi hins vegar, að úr því
að honum þætti auðsætt að Jón hefði haft
yfirráð yfir byssunni er Gunnar var ráð-
inn af dögum, teldist hann sekur um
hlutdeild að morði, og taldi hann sömu-
leiðis að byssustuldurinn væri svo alvar-
legt mál að dæma bæri hann fyrir það, og
einnig hitt að hafa haft byssu ólöglega
undir höndum. í dómsorðum hans sagði
að refsing ákærða skyldi ákveðin fimm ár
en gæsluvarðhaldið frá 8. mars 1969
kæmi til frádráttar. Ákærði skyldi og
greiða allan málskostnað.
Málinu var eins og lög gera ráð fyrir
vísað til Hæstaréttar.
Hæstiréttur tók sér góðan tíma til þess
að fara í saumana á málinu en fimmtu-
daginn 11. mars 1971 var loks kveðinn
upp dómur. Reyndist hann vera mjög á
sömu lund og niðurstöður Sakadóms
Reykjavíkur en rétt eins og í sakadómi
urðu dómarar ekki á eitt sáttir. Meiri-
hluti hinna reglulegu dómara Hæsta-
réttar taldi að ekki væru fram komnar
fullnægjandi sannanir fyrir því að Jón
Jónsson „hafi orðið Gunnari Sigurði að
bana eða átt þátt í þeim verknaði með
saknæmum hætti“. Á hinn bóginn var
Jón sakfelldur fyrir stuld sinn á byssunni
og var sú niðurstaða talin tæma sök hans
varðandi vörslur hans á henni. Hæfileg
refsing var ákveðin 45 daga fangelsi og
hafði Jón þegar afplánað þá refsingu með
tveggja ára gæsluvarðhaldsvist. Loks
komst meirihlutinn að þeirri niðurstöðu
að rétt væri að ákærði greiddi 1/20 hluta
málskostnaðar. Einn Hæstaréttardómari
skilaði svo sératkvæði og vísaði þar til
sératkvæðis sakadómarans sem áður var
vitnað til. Hann sagði meðal annars:
„...verður að telja, að ákærði hafi átt
hlut að vígi Gunnars Sigurðar
Tryggvasonar. Ber því að refsa honum
eftir 211.gr. laga nr. 19/1940. Við ákvörð- |
un refsingar ber að taka tillit til, hvernig
málið er í pottinn búið.“
Þessi dómari tók svo undir niðurstöður
félaga sinna varðandi refsingu fyrir stuld-
inn á byssunni. Hann skrifaði ennfremur
í lok sératkvæðis síns: „Refsing ákærða
ákveðst fangelsi 5 ár.
Ekki er ástæða til að láta gæsluvarð-
haldsvist koma til frádráttar refsingu.
Dæma ber ákærða til að greiða allan
sakarkostnað fyrir sakadómi og Hæsta-
rétti...“
En þessi dómari var einn á báti. Meiri-
hlutinn taldi sem fyrr sagði að sannanir
væru ekki fyrir sekt Jóns Jónssonar og
hann var því látinn laus eftir langa og
stranga vist í gæsluvarðhaldi.
Morðinginn gengur því enn laus.
64 HEIMSMYND