Heimsmynd - 01.06.1987, Síða 126

Eðlileg afleiðing þessa er mikil þörf
fólks til að stilla þessum húsgögnum upp
í hvítsterkjuðum íbúðum sínum sem
nokkurs konar stöðutákni. Þar öðlast
húsgögnin fullkomnun sem eins konar
skúlptúr og andsnúið umhverfið undir-
strikar fjarlægð þeirra frá uppruna sínum
eins og þegar Marcel Duchamp stillti upp
karlmígildinu á listasafni í New York.
Það er skemmtilegt að virða fyrir sér
hvernig þessi hvörf hafa þróast í hug-
myndaþroska okkar, þegar maður gerir
sér grein fyrir að ætíð er til dæmis um
sama stólinn að ræða að forminu til, allt
frá því hann var settur upp í einhverju
húsa Mackintosh þar til mynd af honum
birtist í híbýlistímariti sem hluti af upp-
stillingu í uppaíbúð. Stóllinn breytist
ekki neitt, heldur aðeins hvernig við
horfum á hann. f upphafi var hann hug-
arfóstur arkitektsins og notendum líkaði
eða líkaði ekki við hann sem slíkan. Síð-
an varð húsið þekkt meðal þeirra sem
fylgdust með nútímahönnun þess tíma og
þá stóllinn líka og þar á eftir hefur allt
klabbið orðið púkalegt og fallið í
gleymsku allra nema notenda og örfárra,
sem nutu fegurðar hans án nokkurra fé-
lagsmótaðra aðstæðna.
í tímans rás fór mönnum að þykja
ástæða til að setja stólinn á stall og það
voru ítalskir framleiðendur sem fjölföld-
uðu hann og markaðssettu þó á þröngum
markaði væri og nú er stólinn orðinn að
stöðutákni. Ég spái því að örlög hans
verði hin sömu og sumra stólanna eftir
Marcel Brauer sem voru nógu sjaldgæfir
milli 1970 og 1980 til að það væri flott að
eiga einn slíkan, en núna þegar hægt er
að fá eftirlíkingar í húsgagna-stórmörk-
uðum, þá eru þeir að verða púkalegir
aftur.
Það virðist sem dönsku húsgögnin,
hönnuð af Jacobsen og fleirum á árunum
milli 1950 og 1960, séu næst í röðinni og
verður gaman að fylgjast með þeim í
íbúðum og innréttingum.
Charles Rennie Mackintosh fæddist í
Glasgow þann 7. júní 1868 og átti ekkert
öðruvísi æsku en hver annar, en hann var
staðráðinn í því að verða arkitekt mjög
snemma. Hann stundaði það mikið að
þvælast um með teikniblokk í hendi og
teikna blóm og byggingar, sem var aðal-
stællinn í þá daga fyrir þá sem þóttust
vera listfengir, athugulir og ætluðu í æðri
menntun. í raun virðist hann hafa lifað
hinu rétta lífi upprennandi arkitekts og
aðeins sextán ára var hann farinn að
vinna á vinnustofu arkitekta og byrjaður
að stunda kvöldnámskeið í listaskóla
Glasgow-borgar. Arkitektúrmenntun á
þeim tíma fólst í því að vinna hjá ein-
hverjum arkitekt sem teiknari og á þann
hátt læra í starfi það sem nauðsynlegt
var, en þetta gerði það að verkum að
auðfallið var í þá gryfju að endurtaka
eingöngu eldri form og uppskipun eldri
mannanna. Það þurfti því nokkurt áræði
til að koma með nýjungar þar sem ekki
var ýtt undir slíkt á nokkurn hátt, and-
stætt við nútímann þegar enginn má
hanna neitt hefðbundið heldur verður
ætíð að koma með eitthvað ferskt, jafn-
vel þótt hið eldra þjóni tilgangi sínum
fullkomlega.
Mackintosh var heppinn þegar hann,
tuttugu og eins árs gamall, fékk vinnu hjá
stórri teiknistofu í Glasgow. Það var það
mikið að gera þar að minniháttar verk
voru látin alfarið í hendur yngri teiknar-
anna, án mikilla afskipta yfirmanna, sem
voru uppteknir við eigin verk. Þannig
fékk Mackintosh að vinna sjálfstætt. Það
spurðist fljótlega út að þar færi hug-
myndaríkur og stflfágaður arkitekt.
Ennfremur var listaskóli Glasgow-borgar
þekktur þessa dagana fyrir áhuga á nýrri
stefnum í listum og lögð var áhersla á
notkun mótífa frá náttúrunni ásamt notk-
un efna í samræmi við hið sanna eðli
þeirra. Nokkurs konar uppruni módern-
ismans, upprunninn í þörf fyrir túlkun á
hinu raunsæja og sanna í anda forvera
Rafaels, sem þá voru mikils metnir á
Bretlandi.
Mackintosh var fjórðungur af klíku
sem kallaði sig Hin fjögur og hélt sýningu
árið 1896 á frumlegum húsgögnum og
grafík. í klíkunni voru, auk Mackintosh,
samstarfsmaður hans, Herbert McNair,
og systur tvær, Frances og Margaret
Macdonald, sem þeir kvæntust síðar. Þau
lögðu áherslu á mjúkar línur frá náttúr-
unni og urðu hluti af Art Nouveau-hreyf-
ingunni. Sú stefna einkenndist af of-
hlöðnu blómaflúri í hinum ýmsu bygging-
arefnum. í upphafi lögðu Art Nouveau-
listamenn sig fram um að reyna að sýna
náttúruna í réttu ljósi, þó að með tíman-
um hafi þeir fjarlægst upprunaleg mark-
mið sín. Kona Mackintosh aðhylltist líka
þessa listastefnu, og það á sterkari hátt
en hann sjálfur, og hún lagði eflaust sinn
skerf til verka hans, bæði beint og
óbeint.
Mackintosh var þó alltaf svolítið sér á
parti vegna áhuga síns á mjög sterkri
formbyggingu, sem átti eftir að verða
aðalsmerki hans. Hann stóð sig mjög vel
í skóla og vann til verðlauna fyrir upp-
drætti sína, og meðal annars vann hann
ferðastyrk, sem hann notaði til að ferðast
um Ítalíu og gera skissur af ýmsum fræg-
um byggingum þar.
Árið 1897 vann Mackintosh svo sam-
126 HEIMSMYND