Heimsmynd - 01.06.1987, Síða 130

keppni um að hanna nýja byggingu fyrir
Listaskólann í Glasgow og hún var byggð
í áföngum á árunum 1897 til 1909 og er
talin ein af fyrstu byggingum módernism-
ans. Á þessum tíma hannaði hann öll sín
helstu verk, bæði byggingar, Windyhill,
Hill House og innréttingar ásamt hús-
gögnum.
Innréttingar hans urðu mjög þekktar
fyrir stflhreinan svip og mjög ljósa veggi,
ásamt áherslu á opið rými með notkun
léttra skilveggja og opnu svæði milli
hæða. Enn fremur voru húsgögnin alltaf
hönnuð af honum sjálfum og settu mjög
sterkan svip á umhverfið.
Þegar Mackintosh var að byggja hug-
arverk sín í Skotlandi var lítið um svo-
kallaðar byggingarvörur, heldur þurfti að
sjá um smíði á öllum þeim smáhlutum
sem þarf til að ganga frá byggingu. Bygg-
ingariðnaður var rétt að verða til og því
varð að reiða sig á getu þeirra iðnaðar-
manna sem tiltækir voru á staðnum.
Flestir mundu kannski halda að þetta
væri slæmt frá sjónarmiði arkitektsins, en
það getur líka verið kostur. Þetta olli því
að Mackintosh gat hannað allan þann
búnað sem hann vildi og stjórnað því að
hann félli inn í heildarmynd þá sem hann
hafði hugsað sér. Ekki kom þannig til
þess að skjólstæðingurinn sæi allt í einu
eitthvað sem honum líkaði en féll engan
veginn að öðrum hlutum í byggingunni
eða frumhugmynd arkitektsins. Þetta er
hin alsamhæfða hönnun sem alla arki-
tekta dreymir um að fást við, þar sem
ekkert er svo smávægilegt að ekki þurfi
að gefa því gaum. Og Mackintosh virtist
huga að hverjum hlut út frá sínum stfl
þannig að þegar maður gengur um bygg-
ingar hans þá rennur hver uppgötvunin
upp fyrir manni á fætur annarri. Hinar
minnstu gluggakrækjur hafa verið
greyptar í lítið lauf-form í stfl við útflúrið
á skáphurðum eða í gluggum.
Listaskólinn í Glasgow er við eina af
aðalgötum borgarinnar og rétt við eina
aðalverslunargötuna. Þannig geta áhuga-
menn í verslunarferðum litið þar inn þeg-
ar þeir þurfa hvfld frá mörkuðunum.
Skólinn er fyrsta byggingin sem Mackin-
tosh gerði og þar eru geymd eintök af
mörgum húsgögnum hans og innrétt-
ingum er fallega viðhaldið, sérstaklega í
bókasafni skólans og á efri hæðunum.
Þegar skólahúsið var í byggingu var það
álitið ljótt og klunnalegt vegna þess að
það skorti klassíska stílinn með súlum og
þakbrún, en nú er það talið ein af hug-
myndaríkustu byggingum nútímans. Byg-
gingin þykir mjög einföld, þó okkur þyki
það ekki, en síðan eru skreytingar úr
járni sem sverja sig mjög í sömu ætt og
húsgögnin sem hann hannaði.
Bókasafn skólans er enn í dag í upp-
runalegri mynd að mestu, bæði
innréttingin og húsgögnin. Tvöföld loft-
hæð er þar með svölum allan hringinn til
að nýta vel veggina fyrir bækur, og smíð-
in er úr tré að mestu leyti og útflúrað er á
þann sérstaka máta sem einkennir alla
vinnu Mackintosh. Hvert smáatriði ber
vitni um sköpunargleði höfundar: ljós,
borð og stólar og meira að segja klukk-
an. Mackintosh leit aldrei á einfalda
hluti, eins og til dæmis lestrarborðin, sem
„bara borð“ heldur þurfti að aðlaga þau
sama þema og öll innréttingin tók mið af.
Allt var því með sama blæ.
Nú er annað upp á teningnum: allt er
einfaldlega keypt í einhverri fjöldafram-
leiðslubúðinni og plantað í sálarlaust hús-
næði með öðrum húsgögnum, oft án
nokkurs sameiginlegs þema. Þetta eru
orðin örlög húsgagnanna sem Mackin-
tosh teiknaði en þegar búið er að upplifa
þau sem hluta af samstæðri heild virka
þau í dag sem fiskar á þurru landi.
Þegar byggingu listaskólans lauk fór að
halla undan fæti hjá Mackintosh og hann
fékk fá ný verkefni vegna þess hvað hann
þótti hanna dýra hluti, enda hafði hann
þörf fyrir að huga að öllum smáatriðum
og þótti ganga of langt á stundum.
Þetta hafði slæm áhrif á sjálfsöryggi
hans og hann byrjaði að drekka í óhófi.
Á endanum fluttu þau hjónin til
Lundúna til að reyna að rétta úr kútnum
og þar hóf hann vinnu sem arkitekt. Að-
eins eitt af verkum hans var byggt og það
í niðurskorinni mynd. Stríðið stöðvaði
allar frekari byggingarframkvæmdir í
London og hann hætti að reyna að hanna
byggingar og sneri sér þess í stað að
listmálun sér til hugarhægðar. Eftir stríð-
ið dvaldist hann um hríð í Suður-Eng-
landi og einnig í Frakklandi og málaði
mjög fallegar vatnslitamyndir. Hann lést
úr hálskrabbameini 48 ára gamall árið
1928 í London og kona hans, sem lagði
mikið til sumra verka hans, dó fjórum
árum seinna. Þá voru verk þeirra gleymd
öllum nema einstaka áhugamönnum og
kannski helstu skjólstæðingum.
Segja má að Mackintosh hafi ekki ver-
ið mjög afkastamikill arkitekt, enda dó
hann frekar ungur og fékk lítið að gera
eftir 1910. Auk listaskólans má nefna
einbýlishúsin Windyhill og Hill House,
innréttingar í svokölluð tehús sem voru
virðuleg veitingahús í Glasgow, og svo
ýmsar smærri innréttingar.
Fyrsta einbýlishúsið sem Mackintosh
teiknaði var Windyhill. Það teiknaði
hann árið 1899 og fyrir það hannaði hann
enn fremur sum af þeim húsgögnum sem
náð hafa vinsældum á seinni árum.
Innréttingarnar eru mjög stflhreinar af
þessum tíma að vera og hafa yfir sér
ákveðinn hátíðleika, sem erfitt er að öðl-
ast nema með ofhleðslu skreytinga og
Veitingasalirnir sem Mackintosh gerði eru uppspretta margra þeirra hluta og húsgagna
sem við getum keypt í dag í fínni húsbúnaðarverslunum. Allt var haft í myndinni þegar
hann lagði drögin að veggjum, borðum, stólum, teppum, dúkum og öllum borðbúnaði.
Myndin er af Willow-tehúsinu við Sauchiehall Street í Glasgow.
130 HEIMSMYND