Heimsmynd - 01.06.1987, Síða 135

SALFRÆÐ
Of miklar vœntingar eru
börnum óhollar...
í þjóðfélagi uppanna, háskólamennt-
aðs fólks, fagfólks og borgarbúa virðast
ný viðhorf gagnvart barnauppeldi hafa
náð undirtökunum. Þetta á sérstaklega
við í Bandaríkjunum og Norður-Evrópu
og því þess ekki langt að bíða að hinn nýi
tíðarandi nái tökum á íslenskum foreldr-
um af uppakynslóð.
í grein í tímaritinu Psychology Today
segir barnasálfræðingurinn David Elkind
að miklar kröfur í garð barna, þar sem
foreldrar séu að reyna að ala upp undra-
börn, geti leitt af sér hið gagnstæða. Elk-
ind segir að hér áður fyrr hafi flestir
foreldrar gert sér vonir um að börn
þeirra væru eins og önnur börn. Margir
foreldrar voru jafn áhyggjufullir yfir því
ef börn þeirra voru bráðþroska og væru
þau mjög seinþroska. Ef barn var þrosk-
aðra en jafnaldrar þess var það næstum
álitið hættumerki.
Þetta hefur hins vegar breyst með
uppakynslóðinni. Foreldrar nútímans
virðast ekki hafa of miklar áhyggjur af
því að börn þeirra innbyrði of mikið, of
fljótt. Mörgum foreldrum er það kapps-
mál að barnið þeirra skari fram úr og þá
á sem flestum sviðum. Af þessum sökum
segir Elkind að margir foreldrar beiti
börn sín óeðlilegum þrýstingi.
Þar sem skólaganga ræður miklu um
framtíð barna leggja margir foreldrar
sem það geta áherslu á að börn þeirra
gangi í einkaskóla. Hér á íslandi er að
vísu fátt um þá en flestum foreldrum
mun í gegnum tíðina hafa verið illa við að
börn þeirra lentu í tossabekkjum. Er-
lendis og þá sérstaklega í Bandaríkjunum
og Bretlandi er framtíð barna oft ráðin
um leið og barnaskóli þeirra er valinn.
En það er ekki eingöngu á námssviðinu
sem metnaðargjarnir foreldrar virðast
ýta á eftir afkvæmum sínum heldur eru
margir áfjáðir í að þeim gangi afar vel á
sem flestum sviðum. Börn eru í mörgum
tilfellum hvött áfram í keppnisíþróttum
eða látin stunda alls konar sport frá unga
aldri. Og það er ekkert rangt við það,
segja sálfræðingar, að foreldrum sé annt
um að börnunum sínum gangi vel í leik
°g námi. Hins vegar verður að huga að
þrýstingnum sem þau eru beitt því sam-
hliða.
En af hverju virðast foreldrar uppa-
kynslóðarinnar enn áfjáðari í að ala upp
undrabörn en eldri kynslóðir foreldra.
Ástæðuna telja margir þá að þessi kyn-
slóð foreldra er yfirleitt eldri að árum
þegar börnin koma, þar sem árin milli
tvítugs og þrítugs, jafnvel lengur, hafa
verið nýtt í nám og starfsframa. Og þegar
loks finnst tími fyrir blessuð börnin eru
þau yfirleitt færri. Þar sem kjarnafjöl-
skyldan er að minnka og algeng tala tvö
afkvæmi í stað tugar fyrr á öldinni eru
líkurnar á undrabörnum minni. Kjarna-
fjölskylda nútímans hefur einnig breyst
frá því að vera framleiðslueining í að
vera framfærslueining. Hér áður, eða í
þjóðfélagi sjálfsþurftarbúskapar og í iðn-
byltingu annars staðar, tóku börnin til
hendinni strax á unga aldri og voru því
nauðsynlegir hlekkir í framleiðslukeðj-
unni. Börn nútímans eru hins vegar fjár-
hagsleg byrði, að frátalinni gleðinni sem
þeim fylgir fyrir flestum foreldrum von-
andi, en framfærslukostnaðurinn
minnkar síst.
Svo aftur sé vikið til fortíðarinnar, þá
litu kynslóðir fyrri alda iðulega á af-
kvæmi sín sem nauðsynlegan hlekk í lífs-
HEIMSMYND 135