Ársrit um starfsendurhæfingu - 2016, Qupperneq 11

VIRK
Eðli málsins samkvæmt þá getum við
aldrei vitað hvað yrði um þá einstaklinga
sem hafa farið í gegnum þjónustu VIRK ef
VIRK hefði ekki verið til staðar. Einhverjir
einstaklingar hefðu bjargað sér og náð upp
vinnugetu án starfsendurhæfingarþjónustu
en talsverður hópur hefði án efa ekki gert
það. Hér er líka rétt að hafa í huga að
einstaklingum er ekki vísað til VIRK vegna
einfaldra vandamála heldur vegna þess að
vandi þessara einstaklinga er það flókinn og
margþættur að þjónusta heilbrigðiskerfisins
ein og sér dugar ekki til að koma þeim aftur
á vinnumarkaðinn.
Mynd 8 sýnir framfærslustöðu einstaklinga
sem hafa lokið þjónustu VIRK. Myndin
sýnir stöðugildi, þannig að ef einstaklingur
fer í hálft starf þegar þjónustu er lokið er
það skráð sem hálft stöðugildi og önnur
framfærsla skráð á móti. Eins og sjá má eru
um 60% stöðugilda þeirra sem útskrifast
með framfærslustöðu sem gefur til kynna
starfsgetu og virka þátttöku á vinnumarkaði,
þ.e. þeir eru annað hvort í launaðri vinnu,
í virkri atvinnuleit eða í lánshæfu námi.
Hlutfallslegur fjöldi einstaklinga sem tekur
þátt í starfi eða námi við lok þjónustu er
hins vegar 75% eins og sjá má á mynd 7.
Árangur VIRK út frá þessum mælikvarða
verður því að teljast góður, sérstaklega þegar
haft er í huga að þeir einstaklingar sem leita
til VIRK eru undantekningarlítið að glíma við
mjög flókinn og fjölþættan vanda og margir
hafa verið lengi frá vinnumarkaði.
Tölur um framfærslustöðu einstaklinga
við lok þjónustu geta gefið okkur ákveðnar
vísbendingar en þær geta hins vegar aldrei
verið algildur mælikvarði á árangur VIRK
þar sem fjölmargir aðrir þættir en starfs-
endurhæfing hafa áhrif á framfærslustöðu
einstaklinga í lok þjónustu hjá VIRK. Þannig
hafa lög, reglur, kjarasamningar, venjur og
hefðir mikil áhrif á starfsemi og möguleika
VIRK á að koma einstaklingum til virkrar
þátttöku í atvinnulífinu. Enda er raunin sú að
margir einstaklingar ljúka þjónustu hjá VIRK
með talsverða starfsgetu en fara samt á fulla
örorku hjá Tryggingastofnun ríkisins. Nánar
er fjallað um þessar kerfislægu hindranir í
kaflanum hér á eftir.
Við þetta má einnig bæta að talsverður hópur
kemur inn í þjónustu VIRK þar sem alls óvíst
er hvort starfsendurhæfing geti gagnast
t.d. vegna alvarleika veikinda. VIRK hefur
hins vegar ákveðið að gefa þessum hópi
tækifæri til að reyna starfsendurhæfingu
sem úrræði í nokkra mánuði því mikilvægt
er að einstaklingar fái að njóta vafans í
slíkum tilfellum. Slíkar ákvarðanir geta haft
slæm áhrif á tölfræði um framfærslu í lok
þjónustu en eru án efa samfélagslega mjög
hagkvæmar þar sem hver einstaklingur sem
nær árangri í starfsendurhæfingu skiptir
miklu máli. Því er mikilvægt að skoða
árangur VIRK út frá fleiri mælikvörðum og
viðmiðum.
Það skiptir einnig máli hvernig einstaklingar
upplifa þjónustuna sem þeir fengu hjá
VIRK og hvaða áhrif hún hefur haft á
þeirra líf og lífsgæði. Allir einstaklingar
sem ljúka þjónustu hjá VIRK fá senda
þjónustukönnun, sem þeir eru beðnir
að svara, með ýmsum spurningum um
þjónustuna og einstaka þætti hennar. Mynd
9 inniheldur upplýsingar úr þessari könnun
en þar má sjá að einstaklingar telja að
þjónusta VIRK hafi haft mikil áhrif á stöðu
þeirra hvað varðar bæði bætta sjálfsmynd og
aukna vinnugetu.
Mun fleiri ein-
staklingar koma í
þjónustu VIRK sem glíma við
fjölþættan og alvarlegan vanda.
Þannig er mikil fjölgun milli ára
á fjölda einstaklinga sem glíma
við bæði stoðkerfisvanda og
geðrænan vanda við komu
til VIRK.“
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2011 2012 2013 2014 2015 Meðaltal
Hlutfall útskrifaðra einstaklinga sem eru annað hvort í vinnu, í atvinnuleit
eða í námi við útskrift - óháð framfærslustöðu
85%
77% 77% 77%76% 75%
Laun á vinnumarkaði
Atvinnuleysisbætur
Námslán
Engar tekjur
Fjárhagsaðstoð
Sjúkrasjóður
Endurhæfingarlífeyrir
Örorkulífeyrir
Annað
Framfærslustaða einstaklinga í lok þjónustu hjá VIRK
Hjá 5110 einstaklingum sem höfðu lokið þjónustu í árslok 2015
46%
14%
7%
4%
3%
11%
3%
4%
3%1%
7%
22%
3%
Mynd 8
Mynd 7
11virk.is