Ársrit um starfsendurhæfingu - 2016, Blaðsíða 69

VIRK
Í fyrsta hluta bókarinnar (Concepts and
Models of Return to Work) er farið yfir
tengsl skerðingar og fötlunar við endurkomu
til vinnu og hvernig ICF Alþjóðlega
flokkunarkerfið um færni, fötlun og heilsu
frá WHO kemur þar inn í. Farið er yfir ýmsa
áhrifaþætti varðandi endurkomu til vinnu
eins og stjórnskipun, lagaumhverfi sem og
félagslega og menningartengda þætti.
Í öðrum hluta bókarinnar (Measurement
and Methodological Issues: Towards
Transdisiciplinarity) er athygli vakin á þeim
þáttum sem eru annað hvort hamlandi eða
styðjandi þegar verið er að gera áætlanir
varðandi endurkomu til vinnu. Einnig er fjallað
um rannsóknir, mælingar og aðferðarfræði er
varðar þessa þætti, hvaða vandamál kunna
að koma upp í því sambandi og hvernig sé
best að bregðast við þeim.
Þriðji hluti bókarinnar (Evidence Inform-
ed Return to Work Approaches) er yfir-
gripsmikið yfirlit yfir þá þætti sem máli
geta skipt varðandi endurkomu til vinnu
er varðar vinnu í heilbrigðiskerfinu sem
og í starfsendurhæfingu. Farið er inn á
möguleg snemmbær inngrip, breytingar
í vinnuumhverfi, vinnuvistfræði, samstarf
hagsmunaaðila, skipulag og stefnumótun
ásamt þeim hugrænu- og hegðunarlegu
þáttum einstaklingsins sem spila hér inn í.
Í fjórða hluta bókarinnar (Best Return to
Work Interventions and Practices in Key
Diagnoses) er fjallað um endurkomu til
vinnu hjá mismunandi sjúklingahópum.
Það er hjá þeim sem búa við langvinna
stoðkerfisverki, heilaskaða, væga vitræna
skerðingu, kvíða, áfallastreitu, þunglyndi,
ýmsa aðra alvarlega geðsjúkdóma, fíkn,
mænuskaða, MS, flogaveiki, krabbamein,
vefjagigt, síþreytu og þeim sem misst hafa
útlim. Farið ef yfir helstu einkenni hvers
sjúkdóms fyrir sig, tíðni, greiningu og
batahorfur. Farið er yfir hvaða helstu þættir
geta haft áhrif á endurkomu til vinnu og í
því sambandi horft til aldurs, kyns, kynþáttar
sem og lýðfræðilegra breyta eins og hjú-
skaparstöðu, menntunar og vinnusögu fyrir
slys eða sjúkdóm.
Í fimmta og síðasta hluta bókarinnar
(Research, Policy and Practice Directions)
er gerð samantekt á mismunandi tillögum er
gætu aukið líkurnar á árangursríkri endur-
komu til vinnu sem og viðhaldið mögulegri
vinnugetu. Í því sambandi er farið inn á svið
heilbrigðis-, fötlunar- og félagslegra þátta.
Hér er um yfirgripsmikla handbók að ræða
sem getur nýst fagfólki og öðrum þeim sem
eru að sinna þeim sjúklingahópum sem
fjallað er um í bókinni auk þess sem gefnar
eru ýmsar hugmyndir um hvernig best sé
að stuðla að endurkomu til vinnu. Segja má
að þetta sé bók sem fáir lesa spjaldanna
á milli en hinsvegar ætti fagfólk sem fæst
við starfsendurhæfingu og þá ekki síður
stjórnendur, rannsakendur sem og aðrir er
koma að þessum málaflokki að geta fundið
í henni ýmsar áhugaverðar upplýsingar
sem nýst geta þeim í þeirra störfum og
stefnumótun. Bókin varpar ágætu ljósi á það
hversu starfsendurhæfing er margslungið
fag. Bæði kemur starfsendurhæfing inn
á marga þætti er varða heilbrigðis- og
félagsmál, sem og málefni er tengjast lögum,
reglugerðum og ýmiskonar bótaréttindum
eins og endurhæfingar- og örorkulífeyri.
Hvort endurkoma á vinnumarkað verði far-
sæl eða ekki er undir mörgum samhangandi
þáttum komið, eða allt frá því að vera þættir
sem tengjast alvarleika veikinda eða slyss,
einstaklingnum sjálfum, meðfæddum og
áunnum þáttum, samspili þeirra við nær- og
fjarumhverfi, samspili og gæðum þjónustu
í bráðafasa, bráðaendurhæfingu, fram-
haldsendurhæfingu, starfsendurhæfingu,
starfsprufu og starfsaðlögun og svo hvernig
atvinnuástand og hið lagalega umhverfi,
bótaréttur og ýmislegir félagslegir þættir
spila með í endurkomuferlinu.
Af bókinni má draga þann lærdóm að til
að endurkoma til vinnu eftir veikindi eða
slys eigi að vera árangursrík þarf að fara
rétt að hlutunum og gera það í réttri röð.
Til að starfsendurhæfing eigi sem mestan
möguleika á að skila einstaklingnum
aftur út á vinnumarkaðinn eftir veikindi
eða slys þarf að liggja fyrir frá byrjun rétt
greining frá heilbrigðiskerfinu. Einnig virðist
oft nauðsynleg forsenda að átt hafi sér
stað sérhæfð þverfagleg endurhæfing á
vegum heilbrigðiskerfisins áður en reynd
er starfsendurhæfing eða endurkoma til
vinnu. Þegar farið er í gegnum bók sem
þessa sést að þó svo að við séum að gera
ýmislegt gott hérlendis í þessum málum
þá vantar enn talsvert upp á að við séum
sambærileg við það sem gerist víða erlendis.
Við þurfum að ná að mynda samfellu utan
um einstaklinginn frá því hann dettur úr
námi eða vinnu vegna veikinda eða slysa
þar til hann er kominn inn á vinnumarkað
eða í nám að nýju.
BÓKARÝNI
69virk.is