Múlaþing: byggðasögurit Austurlands - 01.01.2015, Side 36

Múlaþing
Árið 1876 fluttist Kristrún til Winnipeg
og vann til að byrja með á gistihúsi. En hún
átti eftir að verða umsvifamikil þar og varð
m.a. annar Islendingurinn sem byggði sér
hús. Einnig var hún virk í ýmsum félögum en
meðal þess sem hún gerði var að taka á móti
íslendingum sem voru nýkomnir til landsins.14
I heild má segja að heimildir þessar sýni
ákveðinn íjölbreyti leika í aðstæðum kvenna og
lífsháttum og „gerendahæfni“ eða möguleika
til að móta eigin kringumstæður. Verkefnið er
m.a. að skilja og útskýra samhengi þeirra við
kvenna- og kynjasöguna og sögu vesturferða.
„Auðmagn“
Það er vandasamt að gera blæbrigðum í
lífí kvenna skil þannig að „gerendamáttur“
kvenna, máttur til að hafa áhrif á eigin aðstæður
sé hvorki ofmetinn né vanmetinn. Hér er
notuð kenning franska félagsfræðingsins
Pierre Bourdieu um „kapítal“ sem þýtt hefur
verið sem „auðmagn“. Gert er ráð fyrir fems
konar tegundum „auðmagns“: efnahagslegu,
menningarlegu, félagslegu og táknrænu.
Efnahagslegt auðmagn er gegnsætt hugtak
og þarfnast ekki skýringa. Með því að gera
ráð fyrir öðrum mismunandi tegundum
auðmagns en hinu efnahagslega er hægt að
varpa ljósi á hvernig fleira en efnahagslegir
þættir skapa fólki stöðu og virðingu.
Þannig felst t.d. „félagslegt auðmagn“ í
möguleikum eða bjargráðum sem byggjast á
félagslegum tengslum og samböndum, svo
sem að tilheyra fjölskyldu eða hópi eða þekkja
Jón J. Bíldfell, „Kristrún Sveinungadóttir“, bls. 44-51.
„rétta fólkið“.15 „Menningarlegt auðmagn“
felst í því hvernig menntun og menning
skapar fólki þjóðfélagslega stöðu og getur
birst bæði í formlegri menntun og öðrum
menningarlegum þáttum sem fólk hefur á
valdi sínu eins og t.d. góðu valdi á máli.16 Þá er
ótalið hið „táknræna auðmagn" en það öðlast
fólk þegar framangreindar tegundir kapítals
verða almennt viðurkenndar og færa fólki
viðurkenningu og virðingu.17 Þetta sjónarhom
má segja að geri sýnilegan hóp af konum sem
hefur runnið okkur úr greipum í hefðbundinni
sagnfræði, konur sem um er fjallað í þessu
verkefni. Þetta em konur sem tilheyra ekki
efstu lögum samfélagsins, tengjast ekki
karlkyns „mikilmennum“ sem eiginkonur
eða dætur, em ekki annálaðir kvenskömngar
eða baráttukonur, né heldur nafntogaðar
verkakonur. Þær em gleymdar konur.
Jóhanna Ketilsdóttir (1856-1908)
Hér í lokin verður tjallað um tvær austfirskar
konur og hvemig lífshlaup þeirra er skoðað
út frá minningargreinum. Slíkar greinar em
t.d. að mörgu leyti nokkuð staðlað form en í
15 Pierre Bourdieu, Distincíion; Beverly Skeggs, Formations of
Class & Gender. Becoming Respectable (London 1997), bls. 8;
Ylva Ulfsdotter Eriksson, „Yrke, Status & Genus. En sociologisk
studie om yrken pá en segregerad arbetsmarknad.“ Óprentuð
doktorsritgerð frá Háskólanum í Gautaborg, 2006, bls. 49-50.
https://gupea.ub.gu.Se/bitstream/2077/l 6843/4/
gupea_2077_16843_4.pdf (30-12-14); Sjá Torfí Tulinius, Skáldið
í skriftinni. Snorri Sturluson og Egils saga (Reykjavík 2004);
Torfi Tulinius, „Pierre Bourdieu and Snorri Sturluson. Chieftains,
sociology and the development of literature in medieval Iceland?“
í Snorres Edda - i europeisk og islandsk kultur. Ritstj. Jon Gunnar
Jorgensen (Reykholt 2009), bls. 47-71; íris Ellenberger, Danskir
innflytjendur á íslandi 1900-1970. Félagsleg staða, samþætting
ogþverþjóðleiki (Reykjavík 2013), bls. 33-34.
16 Diane Reay, „Gendering Bourdieu's concepts of capitals?
Emotional capital, women and social class“, Feminism after
Bourdieu, Ritstj. Lisa Adkins og Beverley Skeggs (Oxford 2004),
bls. 58-59.
17 Beverly Skeggs, Formations of Class & Gender, bls. 8; Torfí
Tulinius, „Pierre Bourdieu and Snorri Sturluson“, bls. 52, 134.
34