Múlaþing: byggðasögurit Austurlands - 01.01.2015, Qupperneq 137

Sandvíkurstóðið
Mörg hrossin undan Bleikblesa
voru sögð hafa þægilegan vilja
sem gerði þau auðveld í með-
förum.
Harðnar í ári
Upp úr 1960 hófst þungur kafli í
sögu búskapar á Austurlandi og
þar með hrossabúskaparins sem
hér er íjallað um. Árvisst kal í
túnum strax í byrjun áratugarins
og hafísár með þungum snjóa-
vetrum sem lögðust að þegar
leið að miðjum áratug settu strik
í reikninginn. Sumarið 1965
varð mestur grasbrestur í Norðfirði af öllum
kalárunum og endurtekin heykaup vom óum-
flýjanleg. Þetta sumar var t.d. heyjað í íjalli
ífá Skuggahlíð. Þá var farið upp á svokall-
aða Hnjúka til heyskapar. Haustið 1965 mun
stóðhryssunum hafa verið fækkað um fast að
einum tug.
Sem dæmi um fannfergið veturinn 1966
má nefna að fánastöngin í Skuggahlíð var á
kafí nema efstu sentimetramir og síðasti snjó-
skaflinn hvarf ekki af hlaðinu fyrr en um 17.
júní. Það sumar þurftu bændur í Skuggahlíð
aftur að heyja í fjalli. Þetta erfiða árferði
skerpti einnig gagnrýnisraddimar sem jögluðu
um að ekki mundi fylfullum hryssunum fyrir
góðu að ganga sjálfala í eyðifirði veturlangt
án fóðmnar og eftirlits. Flestir viðmælendur
mínir telja þó að bændumir hafi lagt töluvert
á sig til að þær gengju sæmilega fram. Sem
dæmi um þann vilja þá fór Hermann einu
sinni eða oftar á útmánuðum við annan mann
suður til Sandvíkur til að hygla hryssunum
með heygjöf. Höfðu þeir í senn einhverra
vikna viðdvöl í víkinni eftir því hvað tíðin
bauð. Vitað er að Ármann Hermannsson og
Guðgeir Guðjónsson fóru báðir í svona ferðir
til Sandvíkur með Hermanni. Þá vom bæjar-
hús í víkinni enn uppistandandi þannig að þeir
gátu hafst þar við á meðan.
Sökum ijarlægðar og óhagræðis sem
af þessu hlaust færðu bændumir stóðið að
lokum til Hellisíjarðar, sem er næsti ijörður
við Norðijörð innan sama flóa og þá einnig
farinn í eyði. Þar gekk stóðið á vetuma síðustu
árin en sum ár rekið suður til Sandvíkur yfir
sumarið. Guðný mágkona Guðjóns átti part
í Hellisijarðarseli og leyfði þeim hagagöngu
þar. Landrými var þokkalegt i Hellisfirði
og grösugt til ijalla en mun snjóþyngra en í
Sandvík. Styttra var að vitja um hrossin og
færa þeim fóður sjóleiðis ef með þurfti. Á
eyðibýlinu Sveinsstöðum í Hellisfirði dvöldu
þau um tíma á útmánuðum við að hugsa um
hryssumar; Karla F. Haman, kona Hermanns,
og Stefán Þorleifsson mágur hennar með
henni.
Lokin
Um miðjan 7. áratuginn dró að lokum rækt-
unar Sandvíkurstóðsins. Á þessum árum
voru eigendurnir famir að reskjast, Guðjón
þá á áttræðisaldri fæddur 1893 en Hermann
á sextugsaldri fæddur 1911 og orðinn heilsu-
veill. Þótt styttra væri til hrossanna í næsta
firði, fylgdi því aukinn kostnaður og fýrirhöfn
að fóðra þau að vetrinum því að ómögulegt
var að færa hrossunum hey nema sjóleiðis
vegna samgöngutálma landleiðina sem eru
135