Morgunblaðið - 31.12.2022, Blaðsíða 62

62 MORGUNBLAÐIÐ TÍMAMÓT 31.12.2022
TÍMAMÓT LEE JUNG-JAE, LEIKARI Í SMOKKFISKALEIKNUM, FÉKK EMMY-VERÐLAUN FYRIR BESTAN LEIK Í
AÐALHLUTVERKI Í DRAMATÍSKUM ÞÁTTUM OG VANN SÉR SESS Í SÖGUNNI SEM FYRSTI AÐALLEIKARINN
FRÁ ASÍU TIL AÐ VINNA EMMY-VERÐLAUN FYRIR ÞÆTTI SEM EKKI ERU Á ENSKU.
Netflix / AFP gegnum Getty Images
Hwang Dong-hyuk leikstjóri (fyrir miðju) segir leikaranum Lee Jung-jae (til hægri) til við tökur á fyrstu þáttaröð Smokkfiskaleiksins.
Þegar svartar stúlkur
leyfa sér að dreyma
MO ABUDU
er framleiðandi sjónvarpsefnis, kvikmynda-
gerðarmaður og stofnandi og framkvæmdastjóri
EbonyLife Media.
Smekkur áhorfenda er að breytast. Við höfum
séð alþjóðleg áhrif þáttanna Smokkfiskaleik-
urinn frá Suður-Kóreu, þáttanna Lupin
og Blóðsystur frá Frakklandi og nígerísku
þáttaraðarinnar frá EbonyLife TVAudience,
sem komst á topp tíu á alheimslista Netflix
fyrstu vikuna á streymisveitunni með 11 millj-
óna klukkustunda áhorf.
Áhuginn á efni frá Asíu, Afríku og Evrópu
er farinn að draga úr yfirburðum Hollywood
og jafna tækifærin fyrir sjálfstæða framleið-
endur úr öllum áttum. Áskriftir og neysla
upplýsinga um allan heim ræður nú lögum og
lofum í fjölmiðlaheiminum og það hefur þving-
að helstu leikendur á fjölmiðlamarkaðnum til
að taka okkur af meiri alvöru.
Ég fæddist í London árið 1964, næstum fjór-
um árum eftir að Nígería fékk sjálfstæði frá
Bretlandi og hófst handa við að hrista af sér
menningarleg yfirráð nýlendutímans. Þegar
ég kom til Lagos sjö ára gömul til að kynnast
fjölskyldu minni þar voru tímar mikillar vonar
og bjartsýni í landinu. Því miður urðu breytt-
ar aðstæður í fjölskyldunni til þess að brátt
varð ég að hverfa aftur til Bretlands.
Sem ung, svört stúlka í Bretlandi átti ég í
erfiðleikum með að finna fyrirmyndir. Ég gat
ekki bent á mörg jákvæð dæmi í sjónvarpi,
kvikmyndum eða tímaritum. Á sjöunda og átt-
unda áratugnum fengu flestir svartir leikarar
stereótýpísk hlutverk gengjafélaga, eiturlyfja-
sala og vændiskvenna – eða gamalkunnug
aukahlutverk þjónustukvenna, bryta og þræla.
Ef sviðið var „einhvers staðar í Afríku“ var
svörtum leikurum gert að vera í bakgrunni
sem þorpsbúar eða aðrar persónur, sem
sjaldnast höfðu rödd. Þegar ég var að vaxa
úr grasi var nánast enginn í sjónvarpi sem ég
gat samsamað mig við, fyrir utan hina virtu,
svörtu fréttamenn Barbara Blake Hannah og
Sir Trevor McDonald frá Bretlandi.
Fyrsta sjónvarpsþáttaröðin sem kveikti í
mér spennu var Fame, þættir sem um langt
skeið áttu góðu gengi að fagna og fjölluðu
um stúdenta sem voru að reyna að verða að
tónlistarmönnum, leikurum og dönsurum við
hinn nafntogaða Menntaskóla í sviðslistum
í New York. Leikarahópurinn var ótrúlega
fjölbreyttur, þarna voru svartir einstaklingar,
gyðingar, einstaklingar af suðuramerískum
uppruna og hvítir, sem komu fram og voru
metnir fyrir hæfileika sína, ekki uppruna.
Það hafði mikil áhrif á mig að horfa á þessa
svölu krakka í hverri viku í sjónvarpinu þegar
ég var átján ára og það varð til þess að mig
langaði að verða dansari – sá metnaður entist
þó aðeins þangað til móðir mín, sem leið enga
vitleysu, komst að því.
Árið 1994 ákváðum við maðurinn minn að
snúa aftur til Nígeríu. Ég var 30 ára gömul.
Sjónvarpsefni þar var að mestu leyti innflutt
frá Bretlandi og Bandaríkjunum. En það voru
breytingar í loftinu. Heimamenn voru byrjaðir
að búa til efni sem Nígeríumenn gátu tengt við
– efni á tungumálum þeirra sem endurspeglaði
þeirra húmor, siði og trú. Nígerískar kvikmyndir
fóru ört manna á milli í nánast öllum heims-
álfum, fyrst á VHS, síðan DVD. En framfarir í
sjónvarpi og kvikmyndageiranum, sem var að
slíta barnsskónum, voru hægar. Þegar ég hleypti
af stokkunum Moments with Mo var það fyrsti
spjallþátturinn sem beint var að allri Afríku og
var einn um hituna næsta áratuginn.
Ég fann á mér að það voru menningar-
leg tímamót í farvatninu og fór að láta mig
dreyma um mína eigin sjónvarpsstöð. Ég
áttaði mig á að það gæti orðið mín leið til að
hafa áhrif á byltingu, sem var þegar hafin,
að virkja kraft fjölmiðla til að hafa áhrif á
hugarfar. Eftir margra ára basl, erfiðisvinnu
og framlag fjölda fólks sem trúði á sýn mína
hóf EbonyLife TV að sjónvarpa um alla Afríku
2013. Árið 2015 markaði myndin Fifty upphaf
EbonyLife Films og í framhaldinu framleidd-
um við þrjár af tekjuhæstu myndum allra
tíma í nígerískum kvikmyndahúsum.
Fimm árum og sjö kvikmyndasmellum
síðar vorum við tilbúin til að venda kvæði
okkar í kross. Að þessu sinni vildum við
setja afríska frásagnarlist á alheimssvið
og ná til alþjóðlegra áhorfenda. Þetta skref
varð mögulegt með hröðum vexti streymis
og þar við bættist heimsfaraldur, sem varð
til þess að milljónir manna uppgötvuðu efni
frá ólíkum menningarheimum, sem annars
hefðu farið fram hjá þeim. Í þessu nýja
menningarlega umhverfi geta áhorfendur
horft á heilu þáttaraðirnar á einu helgar-
fylleríi í staðinn fyrir á 13 vikum í línulegri
sjónvarpsdagskrá.
2021 hófum við samstarf við nokkur af
helstu kvikmyndaverum heims, þar á meðal
Sony Pictures Television, AMS, Lionsgate,
BBC Studios, Will Packer Productions og
Westbrook Studios, sem eru í eigu Jada
Pinkett-Smith og Will Smith. Verkefnin eru
allt frá Queen Nzinga, sem gerist á sautjándu
öld, til ræningjamyndar sem heitir Reclaim
og framtíðartryllisins Nígería 2099 og er
umfangið án fordæma hjá sjálfstæðu, afrísku
kvikmyndafyrirtæki.
Landslagið hefur breyst. Tökum söguna um
stríðsmennina frá Dahomey, flokk kvenna,
þúsund alls, sem voru lífverðir konungs í
vesturafríska konungdæminu Dahomey á átj-
ándu öld. Ég byrjaði að reyna að koma þessari
hugmynd á framfæri 2014 vegna þess að mér
fannst að heimurinn þyrfti að sjá hana á hvíta
tjaldinu, en enginn beit á agnið. 2018 fór Black
Panther eins og stormsveipur um heiminn og
kynnti til sögunnar Dora Milaje, óárennilegan
kvennaher sem byggður var á hinum raun-
verulegu valkyrjum frá Dahomey. Í september
á þessu ári var önnur hlið á þessari ótrú-
legu frásögn úr mannkynssögunni könnuð í
myndinni The Woman King með Violu Davis
í aðalhlutverki. Og þökk sé Sony Pictures
Television í samstarfi við EbonyLife Studios
mun sjónvarpsþáttaröðin The Dahomey
Warriors um þessar sögufrægu konur brátt
verða gædd lífi.
Þessar breytingar eru ekki bundnar við
kvikmyndir og sjónvarp. Rétt eins og K-popp
fer nígeríski afróslátturinn yfir landamæri.
Þökk sé hinum hugrakka, nýja heimi tónlistar-
streymis eru nígerískir listamenn á borð við
Wizkid, Davido og Burna Boy aðalnúmerið
og selja upp helstu tónleikahallir á borð við
Madison Square Garden og O2-leikvanginn í
London rétt eins og á Landmark-ströndinni í
Lagos. Það hafa orðið straumhvörf og héðan
í frá verður ekki numið staðar. Það að segja
sögur – hvort sem það er í kvikmynd eða söng
– hefur breyst til farmbúðar.
En þrátt fyrir allar framfarirnar búum við
enn við það að hlutir eru gerðir til mála-
mynda. Sum kvikmyndaver vilja bara geta
merkt við í fjölmenningarreitinn til að sýna
að þeir séu að reyna að hleypa öllum að. Sem
betur fer gera aðrir sér grein fyrir hvað það
er mikilvægt að uppfylla vaxandi áhuga um
allan heim á sögum, sem enn hafa ekki verið
sagðar, um fólk sem á skilið að sjást, með
möguleikann á að splundra hinu viðtekna með
sama hætti og Svarti pardusinn.
Þegar ég hugsa í dag um litlar svartar stúlk-
ur sem alast upp langt að heiman í ógnandi um-
hverfi sem gæti kæft sjálfsvirðingu þeirra vona
ég að þessi bylgja breytinga næri anda þeirra
og veiti þeim eldsneyti til að láta sig dreyma
um hluti sem ég þorði aldrei að vonast eftir. Ég
vil að þessar stúlkur sjái sjálfar sig í sögunum
sem við segjum – þar sem er um marga kosti
að velja, slagir til að taka og að lokum draumar
til að láta rætast. Ég ætla að halda áfram að
berja að dyrum og brjóta niður þröskulda þar
til við sköpum hinn nýja veruleika. Það er það
minnsta sem hver einasta unga stúlka á skilið.
Nígeríski kvikmyndagerðarmað-
urinn Mo Abudu fjallar um hvernig
barnæska án þess að vera með fyr-
irmynd á skjánum hafi orðið henni
hvati til að breyta framtíð afrískrar
frásagnarlistar.
Ég fann á mér að það voru menningarleg
tímamót í farvatninu og fór að láta mig
dreyma um mína eigin sjónvarpsstöð. Ég
áttaði mig á að það gæti orðið mín leið til að hafa
áhrif á byltingu, sem var þegar hafin, að virkja
kraft fjölmiðla til að hafa áhrif á hugarfar.
© 2022 The New York Times Company og Mo
Abudu