Morgunblaðið - 31.12.2022, Blaðsíða 66

66 MORGUNBLAÐIÐ TÍMAMÓT 31.12.2022
TÍMAMÓT MEÐ LINSU LISTAMANNSINS
Judy Watson, shadow bone, með leyfi Milani-gallerísins í Brisbane.
Á þessari stillu úr mynd Watson, shadow bone, er skjölum úr ríkisskjalasafni Queensland og teikningum úr teikniblokk ungs manns úr röðum frumbyggja blandað saman við röntgenmynd af tanngarði.
Í mynd Judy Watson eru röntgenmyndir notaðar til að tákna morð á
svörtu fólki og frumbyggjum sem áttu sér stað á nýlendutímanum í Ástr-
alíu. Í þessari stillu minnir Watson áhorfendur á að horfa ekki fram hjá
sögu frumbyggja með því að setja röntgenmynd ofan á söguleg skjöl.
Þessi marglaga mynd úr shadow bone spilar á ljós og skugga. Í myndinni
eru meðal annars myndskeið þar sem listamaðurinn, Judy Watson, sést
opna lófa og kreppa til að sýna hvernig hylmt hefur verið yfir ógeðfellda
atburði úr fortíðinni bæði vísvitandi og með því að hafast ekkert að.
Ljósi varpað á gleymda sögu
Það er ekki langt síðan okkur var aðeins kennd
hvítþvegin útgáfa af sögunni þar sem ekki var
minnst á grimmdarverkin, sem framin voru
á ástralskri grund. Nú er að verða til eining í
ástralskri þjóðarvitund um að afhjúpa grafin
sannindi, sem eitt sinn ollu þrætum og deilum.
Nýlegt verk mitt, sem nefnist shadow bone
(skuggabein), er myndband þar sem skjölum
er fléttað inn frá Ríkisskjalasafni Queensland.
Í sumu af þessu efni eru rakin í smáatriðum
fjöldamorð á frumbyggjum í Ástralíu á tímabili
sem nefnist „drápstíminn“. Í myndinni eru
einnig myndir úr skissubók ungs frumbyggja,
sem heitir Oscar og lifði í Far North Queensland
seint á níunda áratug nítjándu aldar og teiknaði
það sem hann mundi frá þessum grimmilegu
atburðum. Að sögn sagnfræðingsins Johnathans
Richards má rekja ofbeldi á hendur áströlskum
frumbyggjum til 1606 þegar hollenski stýrimað-
urinnWillem Janszoon tók land í Ástralíu. Of-
beldi „drápstímans“ færðist í vöxt eftir að fyrsti
breski flotinn kom 1788. Síðustu fjöldamorðin á
frumbyggjummeð opinberu leyfi áttu sér stað
1928, en það gætu hafa verið framin óskráð morð
síðar á tuttugustu öld.
Þótt reynt sé að afmá það sem gerðist úr
sumum sögulegum frásögnum vegna skammar
hverfa jarðneskar leifar ekki svo auðveldlega. Ég
lét röntgenmyndir af bæði beinum og tönnum frá
fjölskylduminni fylgja í myndinni minni. Tann-
læknirinnminn bauðmér jafnvel röntgenmyndir
af tönnunum sínum þegar ég útskýrði verkið fyrir
honum. Hann er frá Taívan og skilur mikilvægi
þess að gangast við hrikalegri sögu nýlendu-
væðingarinnar. Tennur og bein eru ekki aðeins
áþreifanlegar leifar tiltekins fólks; þau eru einnig
táknræn fyrir öll þau líf svartra og frumbyggja
sem áströlsku nýlenduyfirvöldin þurrkuðu út.
Mörgum beinanna hefur ekki verið skilað
þangað sem þau með réttu eiga heima. Hetti
Perkins, safnstjóri arfleifðar Arrernte- og
Kalkadoon-þjóðflokkanna, skrifaði að með
því að vísa til jarðneskra leifa forfeðranna í
söfnum sýndi ég „beinagrindurnar í skápum
ykkar“. Um allan heim eru samfélög fólks, sem
fyrir var þegar nýlenduveldin létu til skarar
skríða, að semja um að fá jarðneskar leifar
forfeðra sinna og listmuni aftur heim.
Til að fylgja hugsjónum verður að taka áhættu.
Þar sem hefðbundnir miðlar duga ekki til þarf að
nálgast hlutina með nýrri fjölmiðlun. Listamenn
blómstra þegar þeir geta gert tilraunir með um-
byltandi eiginleika miðla, efna og hugmynda til
að breyta um lögun og form. Þeir þrýsta á mæri
kynþáttar, kyns og valds, afhjúpa faldar sögur og
stórslys í umhverfis- og heimsmálum.
Í „skuggabeininu“ sjást lófar mínir opnast og
kreppast í geislum sólar. Ég tók myndskeiðið
þar sem sólin dansar á vatninu í Warrane
(höfninni í Sydney) á snjallsímann minn.
Í bakgrunni heyrist umferðarniðurinn af
brúnni við höfnina í Sydney. Einnig má heyra
öldugjálfrið í grjótinu fyrir neðan brúna. Vinur
minn og listfélagi, Rosemary Laing, hallaði sér
yfir axlirnar á mér og teygði úr og dró saman
hendurnar til að hleypa sólarljósinu að.
Ég vildi sýna í verki aðgerðir og aðgerðaleysi
í að útiloka ósmekklega atburði og staðreyndir
sem erfitt er að kyngja. Með þessari hreyfingu
er sótt í merkingu þessara harmleikja út frá
fortíð, samtíð og framtíð. Enn deyja svartir í
haldi lögreglu. Stríð voru háð gegn frumbyggjum
í Ástralíu og það þarf að gangast við þeim. Það
kann að vera erfitt að rifja hana upp, en við eig-
um sameiginlega sögu, sem þarf að gangast við
og muna. Myndskeiðið mitt er samofið nýjustu
sýningunni minni, „beinagrindur“, sem Amanda
Hayman stýrði. Hún er stolt kona úr þjóðflokk-
umWakkaWakka og Kalkadoon og meðstjórn-
andi ráðgjafarfyrirtækisins Blaklash Creative.
Langalangammamín, Rosie, sem lifði af
fjöldamorð í Boodjamulla (Lawn Hill) í norðvest-
urhluta Queensland, hefur veitt mér innblástur
í lífi og starfi. Hún faldi sig í vatni með því að
fergja sig niður með grjóti og anda í gegnum
strá. Við erum hér vegna þess að hún lifði af.
Nú er undir okkur komið að færa þessar
sögur um að lifa af fram í ljósið.
JUDYWATSON
er listamaður úr röðum Waanyi og býr í Bris-
bane í Ástralíu. Amanda Hayman stýrði sýningu
hennar, skeletons (beinagrindur), sem sjá má í
Ríkisskjalasafni Queensland í Brisbane. Amanda
Hayman og Johnathan Richmand lögðu sitt af
mörkum til greinarinnar. Sögulegar upplýsingar
fengust í Ríkisskjalasafninu í Queensland.
Í nýrri stuttmynd listamanns,
shadow bone, eru grafin sannindi
nýlendutímans afhjúpuð.
Langalangammamín, Rosie, sem lifði
af fjöldamorð í Boodjamulla (Lawn Hill) í
norðvesturhluta Queensland, hefur veitt
mér innblástur í lífi og starfi. Hún faldi sig í vatni
með því að fergja sig niður með grjóti og anda í
gegnum strá.Við erum hér vegna þess að hún lifði af.
© 2022 The New York Times Company og
Judy Watson.