Morgunblaðið - 04.05.1986, Blaðsíða 58

Morgunblaðið - 04.05.1986, Blaðsíða 58
58 MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 4. MAÍ1986 ÞINGBRÉF eftir STEFÁN FRIÐBJARNARSON Upphaf þjóð- ríkis á íslandi „ Alþingi íslendinga er í senn elzta stofnun þjóðarinnar og sú æðsta. Alþingi var stofnað á Þingvöllum árið 930 og markar sá atburður upphaf þjóðrikis á íslandi. Með stofnun þess hefst óslitinn megin- þráður í sögu íslenzku þjóðarinnar og Alþingi er hornsteinn stjórn- skipunarinnar. Samkvæmt stjórnarskrá lýðveldisins fer Alþingi, ásamt forseta íslands, með eina hinna þriggja greina ríkisvaldsins, löggjafarvaldið. Það leiðir af þingræðisreglunni að ríkisstjórn starfar í umboði Alþingis. Auk þess fer Alþingi með fjárstjórnarvaldið svo að áhrif þess á framkvæmdavaldið eru mikil. Enn fremur kýs Alþingi mikil- vægar stjórnir og nefndir á vegum ríkisins. Alþingi er sá vettvangur þar sem fram fer þýðingarmesta stjórn- málaumræðan í landinu." Þannig hef st kynningarrit (bæklingur) um sögu og störf Alþingis, sem skrifstofa Alþingis hefur tekið saman. Höfundur sögulegs efnis er Einar Laxness. Hönnun annaðist Auglýsingastofa Olafs Steph- ensen. Ljósmyndir er prýða ritlinginn eru frá Stúdíó 28, Kristjóni Haraldssyni og fleirum. Alþingi þjóðveldisaldar Fyrsti hluti kynningarbæklingsins um Alþingi fjallar um sögu þess. Hann er kaflaskiptur: 1) Á þjóðveld- isöld, 2) Á tíma konungsvalds til 1800, 3) Tímabilið 1800-1845, 4) Alþingi — Ráðgjafarþing 1845-1874 og 5) Alþingi - Lög- gjafarþing frá 1874. I fyrsta kaflanum segir m.a.: „Alþingi var allsherjarþing ís- lenzku þjóðarinnar þar sem æðstu höfðingjar hennar, goðarnir, komu saman til fundar til að vinna að löggjafarstörfum og kveða upp dóma. Auk þess var öllum frjálsum mönnum og ósekum heimilt að koma þangað, enda varð oft fjöl- mennt á Alþingi. Þangað sóttu, auk goða og þingfararkaupsbænda, er- indrekar konunga, málsaðilar, kaupmenn, iðnaðarmenn, sagnaþul- ir og ýmsir ferðalangar sem gert höfðu víðreist og kunnu frá mörgu að segja." Þar segir og að miðstöð hins forna þinghalds hafí verið á Lög- bergi. Þar átti lögsögumaður ákveðið sæti, en hann var æðsti maður þingsins, eini veraldlegi embættismaður þjóðveldisins. „Á Lögbergi voru fluttar ræður í mikilvægum málum. Þaðan fóru Lögrétta og dómar til starfa og þar fór fram þinghelgun (þingsetning) og þinglausnir. Talið er að Lögberg hafi verið á eystri bakka (lægri gjárvegg) Almannagjár inn af Hamraskarði. Þar kom Alþingi saman til funda er haldin var þriggja daga hátið 1930 til að minnast þúsund ára afmælis þess." „Lögrétta var æðsta stofnun Alþingis hins forna, háð undir beru lofti, skipuð 39 goðum auk níu uppbótargoða (forráðsgoða), alls 48 goðum, sem sátu á hringpalli Lög- réttu ásamt lögréttumanni." Lögþing — Oxarárþing Síðan segir frá breyttum störfum Alþingis frá og með Gamla sátt- mála, 1261—1264, er íslendingar gengu Noregskonungi á hönd. Þá vóru nýjar lögbækur lögteknar, Járnsíða 1271 og Jónsbók 1281. „Þar með var stjórnskipun þjóðveld- isins afnumin og goðorðaskipanin hvarf úr sögunni. Framkvæmdar- vald komst í hendur konungs og umboðsmanns hans, hirðstjóra og sýslumanna. Alþingi hélt áfram störfum á Þingvöllum í breyttri mynd, oft kallað lögþing eða Öxar- árþing. Aðalstofnun þess var sem fyrr Lögrétta með 36 lögréttumönn- um og hafði hún löggjafarvald ásamt konungi, þ.e. lög sem Lög- rétta setti urðu að hljóta samþykki konungs, en hefði konungur frum- kvæði varð Alþingi að veita sam- þykki sitt. í stað lögsögumanns komu tveir lögmenn." Undir lok 14. aldar færðist kon- ungsvald yfir Noregi og íslandi til Danmerkur. Með einveldistöku Smekklegt heimildarrit um Alþingi konungs í Danmörku og síðan á íslandi (Kópavogsfundur 1662) afsöluðu Islendingar sér því sem eftir var sjálfsstjórnar þeirra í hendur konungs. Löggjafarstarf þingsins hélt þó áfram að einhverju marki fram í lok 17. aldar. Eftir það var Alþingi nær eingöngu dóm- stólltill800. Landsyfirréttur og ráð- gjafarþing Við störfum Alþingis tók lands- yfirréttur, sem stofnaður var með konungstilskipan árið 1800. Kom hann í stað lögþings og yfírdóms og sat í Reykjavík. Rétturinn starf- aði til ársins 1920 er Hæstiréttur íslands var stofnaður og varð jafn- framt æðsti dómstóll landsins. Bæklingur sá, sem hér er sagt frá, rekur síðan endurreisn Alþingis sem ráðgjafarþings, en fyrstu kosn- ingar til þess fóru fram 1844. Það var skipað 20 þjóðkjörnum þing- mönnum, einum úr hverri sýslu og einum úr Reykjavík, auk sex kon- ungkjörinna þingmanna (tveggja andlegrar stéttar og fjögurra ver- aldlegrar). „Alþirigi var á þessu tímabili (til 1874) einungis konungi til ráðgjaf- ar en hafði ekki löggjafarvald." Engu að síður var „endurreisn Alþingis merkur áfangi fyrir íslend- inga. Það var mikilvægur vettvang- ur þjóðmálaumræðu og kom fram ýmsum endurbótum á löggjöf og landsstjórn. Frá upphafi var Jón Sigurðsson, alþingismaður Isfírð- inga, forustumaður þingsins og lengstum forseti þess meðan hans nautvið." Löggjafarþing- frá 1874 „Með stjórnarskránni 1874 hlaut Alþingi löggjafarvald í íslenzkum sérmálum ásamt konungi, svo og fjárveitingarvald með stofnun landssjóðs. Konungur hafði vald til að stöðva setningu laga og hindraði hann þannig oft að lagafrumvörp, Neðantaldir rútubílar eru til sölu Bh^-ih ^. "ij» ^Ú&m ;S;> ¦¦;.*¦; r^t*5^. ^: ¦'¦ ¦¦-—« . l^^f ^^t^f'ái 1. Mersedes Benz árg. 1974. 38 sæta aldrifsbíll (trukkur). Allur mikið yfirfarínn. 2. Mersedes Benz árg. 1978. 41 sæta bíll í mjög góðu ásigkomulagi. 3. B. Leyland (Seddon) árg. 1972. 49 sæta traustur bíll. 4. Scania Vabis árg. 1969. 47 sæta góður og duglegur bíll. Góð greiðslukjör eða hugsanleg skipti möguleg. Uppl. í símum 96-26922, 96-25000, 96-25168. SÉRLEYFISBÍLAR AKUREYRAR Rangæingar — Rangæíngar Rangæingafélagið Reykjavík heldur aðalfund að Hallveigarstöðum, miðvikudaginn 7. maí nk. og hefst hann kl. 20.30. Dagskrá skv. félagslögum. Stjórnin. f—f—~t Þessi glæsilegi BMW 728i er til sölu Alvöru bíll úr 700 seríunni '79 módel með '80 útlit. Ekinn 120 þ. Þessi bíll er sem nýr. Verð 570 þ. en mjög góður staðgreiðsluafsláttur. Allar upplýs- ingar í síma 68-77-87.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.