Morgunblaðið - 27.07.1995, Side 40

40 FIMMTUDAGUR 27. JÚLÍ 1995
MORGUNBLAÐIÐ
LAUKUR TIL MATAR
BLOM
VIKUNNAR
EITT algengasta
kryddið sem við not-
um við matargerð er
laukur, þótt deila
megi um hvort skil-
greina eigi lauk sem
krydd eða grænmeti.
Óralangt er síðan að
menn uppgötvuðu
ágæti lauksins og má
rekja notkun hans ár-
þúsundir aftur í tím-
ann til Kínveija. Um
uppruna lauksins er
margt á huldu. Tyrk-
nesk þjóðsaga segir
að skrattinn hafi
skapað laukinn þegar
hann var flasmdur
brott úr himnaríki. Margs konar
trú hefur verið tengd lauknum,
sums staðar var hann talinn heilag-
ur og aðeins guðafæða. Hvítlaukur-
inn var talinn gefa mönnum styrk.
Egyptar gáfu hann þrælum þeim,
sem reistu pýramídana. Sama
gerðu Rómveijar við verkamenn
og hermenn fyrir bardaga. Neró
keisari taldi púrru bæta söngrödd-
ina.
Þar sem mjög lítil hefð er hér
fyrir laukræktun, gerum við lítinn
greinarmun á hinum ýmsu tegund-
um matarlauks. Að vísu er lauka-
garður nefndur í fornsögum og
frægt er að Guðrún Ósvífursdóttir
gekk í laukagarð sinn, en ekki er
vitað hvað ræktað var í íslenskum
laukagörðum. Villilaukur finnst við
Bæ í Borgarfirði. Menn hafa velt
því fyrir sér hvort villilaukurinn
hafi komið til landsins með enskum
trúboðum, en á Bæ stofnaði Hróð-
ólfur biskup, frændi Englandskon-
ungs, klaustur um 1030.
Auðvelt er að rækta hér margar
tegundir af lauk og hef ég prófað
sumar mér til gamans, reyndar
með misjöfnum árangri, sem stafar
líklega eingöngu af handvömm
minni.
Villilauk átti ég í potti úti í reit
í nokkur ár, en tímdi aldrei að
borða, rétt strauk blöðin til að full-
vissa mig um lyktina. Þessi ein-
kennandi lauklykt er talin stafa af
brennisteinssamböndum, sem eru í
öllum lauk.
Graslaukur er auðveldastur allra
lauka í ræktun, að mér finnst.
Upphaflega sáði ég honum, en eins
má skipta gömlum hnaus. Gras-
laukur er íjölær jurt. Laukurinn
313. þáttur
Imsjón Ajjústa
Björnsdóttir
sjálfur er lítill, enda
eru það blöðin, sem
eru notuð. Þau eru sí-
völ, oddmjó og hol að
innan. Graslaukur
kemur snemma upp á
vorin. Ofan af honum
er klippt eftir hend-
inni, en þess gætt að
ganga ekki mjög
nærri lauknum i hvert
skipti til að hann nái
að halda áfram vexti.
Söxuð graslauksblöð
eru góð í grænmetis-
salat, í kryddsmjör,
út á kjöthakk o.fl.
Hann má frysta sax-
aðan. Upphaflega
hafði ég graslaukinn í grænmetis-
garðinum, en langt er síðan ég
flutti hann þaðan. Nú er graslauks-
brúskur í venjulegum blómabeðum
hér og þar í garðinum, en blóm
hans, sem eru fjólubláar kúlur,
sóma sér vel meða! annarra skraut-
blóma. Ég hef prófað að rækta
venjulegan matarlauk, Allium cepa
sem stundum er kallaður sáðlaukur
á íslensku. Til hans er hægt að sá
eftir kúnstarinnar reglum, en miklu
auðveldara er að kaupa smálauka,
sem fást í ýmsum garðyrkjuversl-
unum á vorin.
Eigi að rækta lauk í beði, sama
hvaða tegund er, skiptir máli að
jarðvegur sé góður og þar sem
laukur er áburðarfrekur, sakar
ekki að dijúgum skammti af hús-
dýraáburði sé bætt í hann. Smá-
laukarnir eru settir í raðir, gjarnan
með 5 sm millibili en 25 sm milli
raðanna. Uppskera mín var svo
sem' ekkert að hrópa húrra fyrir,
enda braut ég flestar reglur við
undirbúning beðsins og hafði lauk-
inn ekki undir plasti. Skalotlaukur
er líka settur niður sem smálauk-
ur. Hann myndar fjölmarga lauka
kringum móðurlaukinn. Skalot-
laukur er fljótvaxnari og bragð-
meiri en venjulegur matarlaukur
og ætti því að henta hér betur til
ræktunar. Laukurinn er þroskaður
þegar blöðin taka að visna á báðum
þessum tegundum. Þá er hann tek-
inn upp og þurrkaður við góðan
hita og síðan geymdur á þurrum,
svölum stað. Hvítiauk hef ég líka
prófað að rækta úti og í köldu
gróðUrhúsi. Þá er sett niður vænt
rif, sem síðan vex og myndar mörg
smárif með einni heildarhimnu
LAUKUR á báðum endum - Hjálmlaukur
(loftlaukur) - Allium cepa var. viviparum.
utan um. Hann hefur skilað sér
ágætlega. Rússar rækta hvítlauk á
freðmýrunum. Þeir setja hann nið-
ur seinni hluta sumars, gjarnan í
ágúst og hirða uppskeruna árið
eftir. Hvort sem það er tilviljun eða
ekki, finnst mér að síðan ég byij-
aði að rækta hvítlauk í kalda gróð-
urhúsinu hafí ég ekki séð blaðlús
í húsinu. Pípulaukur eða vorlaukur
er fjölær og líkist graslauk að
mörgu leyti, en er þó öllu stórvaxn-
ari og þarf þess vegna miklu meira
pláss. Hann er mjög auðveldur í
ræktun og er sáð til hans. Talið
er hæfilegt að hafa um 20 sm
milli lauka. Eins og hjá graslauki
eru það blöðin sem eru nýtt til
matar en þau eru stór og hol að
innan.
Hjálmlaukur eða loftlaukur er
þó líklega skemmtilegasta laukteg-
und sem ég hef reynt við. Hann
er fjölær líkt og graslaukur og
pípulaukur og mjög harðger. Ég
hef haft hann á sama stað í græn-
metisgarðinum í mörg ár algjörlega
óvarinn og alltaf kemur hann upp,
hvernig sem veturinn er. Eins ger-
ir hjálmlaukurinn litlar kröfur til
áburðar, þótt auðvitað skili hann
betri uppskeru, sé vel að honum
hlúð. Blöðin eru hol að innan og
verða um 40-50 sm á lengd. Þau
má nota svipað og graslauk fyrst
á vorin, en þó er það sjálfur laukur-
inn, sem sóst er eftir. Nafnið hjálm-
laukur vekur furðu, enda er plantan
sjálf furðuleg. Þegar laukurinn er
orðinn nokkurra ára fer hann að
blómstra. Fyrst kemur
upp hár stöngull blómið
er umlukið stórri
himnu. Þegar hún rifn-
ar í fyllingu tímaná,
kemur í ljós að blómið
er þyrping æxlilauka,
sem sitja á stöngulend-
anum. Þessir smálauk-
ar eru venjulega full-
þroskaðir í ágúst. Þeir
eru ljómandi góðir til
matar og eru skemmti-
legir í pikkles. Séu þeir
ekki hirtir af stönglin-
um, sveigist hann niður
að moldinni og þar ræta
smálaukarnir sig. Eins
myndar móðurlauk-
irinn hliðarlauka, sem
eru notaðir til matar.
Púrru rækta ég líka,
með misjöfnum árangri
eins og margt annað.
Púrru er sáð inni frekar
snemma, gjarnan í
bytjun mars. Hún spír-
ar á hálfum mánuði til þrem vikum
og vex hratt, þannig að grisja þarf
hana í sáðbakkanum. Ræturnar eru
langar og viðkvæmar. Því er ráð-
lagt að sá 5 fræjum í moldarpotta
eða sáðkökur, grisja síðan í 3 plönt-
ur í pottinum og gróðursetja þann-
ig, þá verða ræturnar ekki fyrir
hnjaski. Pottarnir eru settir í raðir
með 15 sm millibili og 50 sm milli
raða. Til að púrruleggurinn verði
ljós borgar sig að gróðursetja þær
í djúpar rastir, en færa moldina
að leggnum eftir því sem hann
vex. Mér hefur hætt til að sá púrr-
unni æði seint, svo eitt vorið setti
ég hana í kalt gróðurhús. Nokkrar
lélegustu plönturnar lét ég standa
þar yfir veturinn. Næsta sumar
blómstruðu þær skínandi fallegu
blómi. Blómið er samsett úr mörg-
um leggjuðum smáblómum sem
mynda grábleika kúlu 10-15 sm á
stærð. Það er mjög gott til afskurð-
ar og stendur lengi, eins er það
skemmtilegt í þurrskreytingar.
Þarna er kominn skrautlaukur, sem
gefur öðrum skrautlaukum lítið
eftir.
Allar þessar lauktegundir er
unnt að rækta með góðum ár-
angri, ef vel er að staðið, þess
gætt að moldin sé góð og áburðar-
rík og vel sé vökvað framan af
sumri. Púrru, matarlaukinn (sáð-
laukinn), skalotlaukinn og jafnvel
hvítlaukinn borgar sig að rækta
undir plastboga og þá muntu upp-
skera ríkulega.
S.Hj.
BRIPS
Umsjón: Arnór G.
Ragnarsson
Bikarkeppni 1995
ANNARRI umferð bikarkeppninnar
1995 er nú lokið og úrslit leikja sem
ekki hafa birst áður eru eftirfarandi:
Sv. Landsbréfa, Reykjavík, vann
sveit Ólafs Lárussonar með 1. Imp
114-113 eftir að hafa verið 37 Imp
undir fyrir síðustu lotu.
Sv. Samvinnuferða, Reykjavík, vann
sveit Kristins Þórissonar, Reykjavík,
með 122 Imp gegn 31 Imp.
Sv. Hjólbarðahallarinnar, Reykjavík,
vann sv. Loðnuvinnslunnar, Stöðvar-
fírði, með 140 Imp gegn 60 Imp.
Sv. Jóns Þ. Daníelssonar, Reykjavík,
vann sv. Guðmundar Ólafssonar,
Akranesi, með 107 Imp gegn 87 Imp.
Sv. Potomac, ísafirði, vann sveit
Guðmundar T. Gíslasonar, Reykja-
vík, með 101 Imp gegn 89 Imp.
Sv. Antons Haraldssonar, Akureyri,
vann sv. Sveins R. Eiríkssonar,
Reykjavík, með 105 Imp gegn 88.
Sv. Heiðars Agnarssonar, Keflavík,
vann sv. Gísla Þórarinssonar, Sel-
fossi, með 103 Imp gegn 92 Imp
eftir að sv. Gísla hafði leitt allan leik-
inn og verið 32 impum yfír fyrir síð-
ustu lotu.
Sv. Sveins Aðalgeirssonar, Húsa-
vík, vann sveit BÍNU, Reykjavík,
með 89 Imp gegn 84 Imp.
Sv. VÍB vann sv. Sigtryggs Sig-
urðssonar með 79 Imp gegn 77 Imp.
Dregið var í þriðju umferð bikar-
keppninnar í Þönglabakka 1
mánudginn 24. júlí. Þriðju umferð á
að ljúka sunnudaginn 20. ágúst nk.
Heiðar Agnarsson, Keflavik - Landsbréf, Rvík.
Hjólbarðahöllin, Rvk. - Anton Haraldsson, Ak.
Samv.f. Landsýn, Rvík. - Garðar Garðarss., Keflav.
Sveinn Aðalgeirss., Húsav. - Sig. Vilhj., Súðav.
Valdimar Elíasson, Hafnarfirði - Roche, Rvík.
Neon, Kópavogi - VÍB, Rvík.
Esther Jakobsd., Rvík. - Páll Þór Bergsson, Rvík.
Jón Þór Daníelss., Rvík. - Potomac, Isaf.
Keppnisstjóranámskeið í
Mílanó í janúar 1996
í janúar 1996 verða haldin keppn-
isstjóranámskeið í Mílanó á vegum
Evrópusambandsins. Stjórn Brids-
sambands Islands hefur ákveðið að
senda a.m.k. einn mann á þetta nám-
skeið og óskar eftir skriflegum um-
sóknum fyrir 20. september nk.
Námskeiðin eru frá sunnudeginum
14. janúar til föstudagsins 19. janúar
1996. Fremstu keppnisstjórar í Evr-
ópu verða leiðbeinendur og reiknað
er með 150-200 manns taki þátt.
Góð enskukunnátta er nauðsynleg.
Nánari upplýsingar á skrifstofunni.
ATVIN N tf A UGL YSINGAR
Kennarar
Vegna forfalla vantar kennara í Grunnskólan-
um í Búðardal frá og með 15. nóvember nk.
Aðalkennslugreinar eru íslenska í eldri
bekkjum og almenn kennsla.
Upplýsingar gefur skólastjóri í símum
434 1124 og 434 1466.
Umsóknarfrestur er til 10. ágúst.
Grunnskóli Tálknafjarðar auglýsir
Kennarar, kennarar!
Kennara vantar ennþá til almennrar kennslu
næsta skólaár. Flutningsstyrkur og hús-
næðishlunnindi í boði.
Einnig vantar tónlistarkennara við sama
skóla.
Kjörið tækifæri fyrir fjölskyldufólk eða ein-
staklinga til að koma á friðsælan og fallegan
stað á Vestfjörðum, þar sem mannlíf er gott.
Vinsamlega leitið upplýsinga hjá Eyrúnu Sig-
urþórsdóttur í síma 456 2694 eða á sveitar-
skrifstofu hjá Brynjólfi Gíslasyni, sveitar-
stjóra, í síma 456 2539.
Auglýsing um
stöður fimm rann-
sóknarprófessora
Menntamálaráðherra hefur ákveðið með vís-
an í 22. gr. laga nr. 61/1994 um Rannsóknar-
ráð íslands að ráða allt að fimm rannsóknar-
prófessora við Háskóla íslands. Markmiðið
með þessum stöðum er að fá færa vísinda-
menn til starfa á mikilvægum sviðum. Við
val á umsækjendum verður fyrst og fremst
farið eftir hæfni þeirra og getu Háskólans
og samstarfsstofnana hans til að veita þeim
nauðsynlega aðstöðu til rannsókna.
Tekið er við umsóknum á sviði hugvísinda,
félagsvísinda, heilbrigðisvísinda, raunvísinda
og verkfræði.
I stöðurnar verður að jafnaði ráðið til fimm
ára sem þó mætti við sérstakar aðstæður
framlengja um tvö ár. Rannsóknarprófessor
er ætlað að hafa rannsóknir að aðalstarfi
og taka að sér leiðbeiningu háskólanema í
rannsóknatengdu framhaldsnámi, en hann
hefur ekki kennsluskyldu að öðru leyti.
Sá sem gegnir stöðu rannsóknarprófessors
skal njóta sömu réttinda og aðrir prófessor-
ar eftir því sem við á og tilgreint verður í
þjónustusamningi milli menntamálaráðu-
neytisins, Rannsóknarráðs íslands og Há-
skóla íslands. Staðan felur í sér fullt starf
og sá sem henni gegnir sinnir ekki öðru laun-
uðu meginstarfi.
Leitað er að umsækjendum sem hlotið hafa
alþjóðlega viðurkenningu við rannsóknar-
störf. Umsækjendur skulu láta fylgja umsókn
sinni rækilega skýrslu á ensku um
rannsóknir og vísindastörf sem þeir hafa
unnið, ritsmíðar, svo og áætlun um þær rann-
sóknir sem þeir hyggjast stunda á ráðningar-
tímanum. Gera þarf nákvæma grein fyrir
þeirri aðstöðu sem staðan krefst. Stöðunum
fylgir fjárveiting til reksturs sem getur numið
allt að tveimur þriðju hlutum árslauna rann-
sóknarprófessorsins.
Nánari upplýsingar um þessar stöður eru
veittar á rannsóknarsviði Háskóla íslands í
síma 525 4352. Þar má einnig fá upplýsingar
um þau sérsvið sem Háskóli íslands og Rann-
sóknarráð íslands leggja til að verði styrkt
með þessum hætti. Umsóknarfrestur er til
1. október 1995 og skal umsóknum skilað í
þríriti til menntamálaráðuneytins, Sölvhóls-
götu 4, 150 Reykjavík.
Menntamálaráðuneytið,
25.júlí 1995.