Morgunblaðið - 23.12.1998, Qupperneq 16

16 MIÐVIKUDAGUR 23. DESEMBER 1998
MORGUNBLADIÐ
FRETTIR
„ÉG ætla ekki í lest. Ég datt í lestinni," seg-
ir Tómas tveggja ára, sem annars er kátur og
glaður þrátt fyrir mikla lífsreynslu hans,
tveggja systkina og fóður, en þau lentu í járn-
brautarslysi í Noregi í síðustu viku. Hanna
Kristjana systir hans, sem varð fimm ára í vik-
unni, tekur í sama streng. „AUt ruggaði,“ segir
hún og hristir höfuðið ákveðið, þegar hún er
spurð hvort hún vilji fara aftur í lest og er upp-
teknarí af nýju Barbie-sokkabuxunum sínum.
Ásmundur Þór, þrettán ára, hefur heldur
ekki áhuga á annarri lestarferð, en Sveinn
Guðmundsson, faðir systkinanna, segir að þau
eigi pantaða heimferð eftir nýár frá Helsingja-
eyri til Norður-Noregs, þar sem þau búa, en
það verði að koma í ljós hvað þau geri. Fanney
Birna Asmundsdóttir, kona Sveins, var í
próflestri á Islandi þegar slysið varð, en hitti
fjölskyldu sína um helgina að afloknu prófi
eins og ráð hafði verið fyrir gert. Hún segir að
vísast sé best íyrir þau að fara til baka með
lest og nú geti hún veitt þeim stuðning, þar
sem hún lenti ekki í slysinu.
Fjölskyldan býr í Reine á einni Lófóteneyj-
anna, en hugðist halda jólin í Danmörku, þar
sem þau eiga fjölskyldu. A sunnu-
dagskvöldið er þau voru tekin tali
voru þau samankomin í góðu yfirlæti
hjá skyldmennum á Norður-Sjálandi.
Samkvæmt norskum fréttum voru
172 farþegar í lestinni, en 34 þeira
voru fluttir á sjúkrahús.
„Ég hugsa lítið um þetta,“ sagði
Asmundur Þór. „Ég var síðast að
hugsa um þetta í gær, reyna að muna
og rifja upp hvað gerðist,“ bætir
hann við. Hann sat í Bangsavagnin-
um, sérstökum lestarvagni fyrir
böm, þar sem um tíu böm vom að
leik, þar á meðal systkin hans, Tómas
og Hanna Kristjana.
Ferð feðginanna hófst klukkan sjö
um morguninn heima í Reine, og það-
an tóku þau ferjuna til Bodö í lestina,
er átti að flytja þau tii Helsingjaeyr-
ar, 28 klukkustunda ferð. Ferjusam-
göngur höfðu legið niðri undanfarna
tvo sólarhringa vegna veðurs, en
einmitt á fimmtudagsmorguninn rof-
aði til. Ferjan hefði átt að koma til
Bodö kl. 11 um morguninn, en þótt
snjólaust væri í Reine var blindbylur
í Bodö. Ferjan lagðist að alveg við
járnbrautarstöðina og kom að fjórum
mínútum áður en lestin átti að fara
kl. 11.30. Sveinn greip farangurinn,
Asmundur Þór dró kerruna með
yngri systkinum sínum og þannig var
barist áfram í kafaldssnjó og byl. A stöðinni
stóðu fjórir lestarverðir og hjálpuðu til við að
skella farangri og börnum um borð og sögðu
Sveini að vera ekkert að hugsa um að taka
miðana, sem hann átti pantaða, heldur taka þá
bara á næstu stöð. „Við áttum greinilega að
komast með,“ segir Sveinn.
Lestin samanstóð af eimreið og sex vögnum.
Feðginin áttu pöntuð sæti í fyrsta vagninum,
en komu sér fýrir í Bangsavagninum til að vel
færi um börnin. Síðdegis hafði Sveinn brugðið
sér yfir í næsta vagn, veitingavagninn, til að
hringja, en krakkarnir voru áfram í barna-
vagninum. Kiukkan var að verða 16.30 og kom-
ið svarta myrkur úti. Ásmundur Þór og Hanna
Kristjana höfðu snúið stólunum, svo þan gætu
fylgst með Tómasi, sem var að leik. Ásmundur
Þór sat með ferðadiskó, en var annars
hálfsyfjaður og heldur reyndar að hann hafi
aðeins dottað. Þá gerðist nokkuð óvænt.
„Mér fannst eins og einhver hefði tekið í
neyðarbremsuna, því það var eins og lestin
bremsaði, en hún hægði á sér með smellum og
hnykkjum. Svo valt vagninn, ljósið fór og það
varð svartamyrkur. Þetta gerðist allt svo
snöggt að það var enginn tími til að verða
hræddur," segir Ásmundur Þór. „En það var
gott að við höfðum snúið sætunum, því annars
hefðum við kastast áfram þegar lestin fór að
bremsa. Nú pressuðumst við bara niður í sætin
fyrst.“ Hann varð var við að systir hans
kastaðist úr sætinu við hliðina á honum er
vagninn fór að velta. Sjálfur hélt hann sér í
sætið, en þegar vagninn var næstum kominn á
hvolf missti hann takið, datt niður og lenti með
höfuðið á þakklæðningunni, sem hann fór í
gegnum. Tómas litli hentist til og lenti á bak-
inu á Ásmundi Þór.
„Þetta gerðist svo snögglega að það var lítið
hægt að gera,“ segir Ásmundur Þór. „Þegar
ljósið fór hugsaði ég fyrst um systkini mín. Svo
datt ég og vankaðist, en reyndi strax að finna
systkinin. Það var myrkur, en ég þekkti grát-
inn í þeim. Þau voru alveg hjá mér og ég tók
þau í fangið, en annars man ég ekki nákvæm-
íega hvernig þetta gekk fyrir sig.“ Tveggjár-
ingurinn Tómas man að hann datt í lestinni.
Hanna Kristjana man að Ijósið datt og allt
ruggaði.
Högg og rykkir
Fyrir Svein bar slysið að á annan hátt, því
hann hafði brugðið sér í veitingavagninn til að
hringja í vinafjölskyldu, sem hafði komið á
lestarstoðina í Bodö með gott nesti handa
„Öll þessi
stóru ef“
✓
A notalegu íslensku heimili á Norður-Sjálandi ræddi
Sigrún Davíðsdóttir við Svein Guðmundsson og
fjölskyldu hans, sem slapp naumlega úr lestarslysi í
Noregi í síðustu viku.
Morgunblaðið/Kristian Linnemann
FJÖLSKYLDAN íslenska, Ásmundur Þór, Fanney Birna, Tómas Birnir, Sveinn og Hanna Kristjana.
ferðalöngunum. Þar sem viðskilnaðurinn í
Bodö var á hlaupum ætlaði Sveinn að hringja
til að þakka almennilega fyrir og kveðja. Hann
var að tala við þrettánáringinn í þeirri fjöl-
skyldu í símann, þegar hann fann fyrir hnykkj-
um, sem urðu sterkari og hraðari.
„Ég fann að eitthvað var að gerast," segir
Sveinn. „Það fyrsta sem mér datt í hug var
árekstur, að eitthvað alvarlegt væri að gerast,
svo ég hugsaði strax um að koma mér til barn-
anna, kastaði frá mér
símtólinu og hljóp af
stað. Það var einn
vagn á milli og höggin
og rykkirnir urðu æ
sterkari. Það voru
svona 5-6 metrar sem
ég þurfti að hlaupa til
að komast að dyrun-
um inn í barnavagn-
inn. Þegar ég reyndi
að opna þær kom
lokahnykkurinn og
lestin stöðvaðist.“
Þegar Sveinn gat
opnað dyrnar stökk
hann út. Það var þá
enginn vagn aftan við,
því vagninn hafði losn-
að frá þeim næsta á
eftir.
„Ég hef svo síðar
spurt strákinn, sem ég
var að tala við, hvað
hann hefði haldið þeg-
ar ég hljóp úr sí-
mann,“ segir Sveinn.
„Þar sem hann heyrði
óp og köll áður en sambandið rofnaði sagðist
hann helst hafa haldið að við værum að fara í
gegnum jarðgöng og að það hefði verið eitt-
hvert stuð í lestinni, svo menn hefðu verið að
kalla þess vegna.“
Sláandi þögn
„Úti var svartamyrkur og sláandi þögn,“
segir Sveinn, sem hljóp fram fyrir vagninn
sem hafði verið á milli veitingavagnsins og
Bangsavagnsins. „Ég sá Bangsavagninn á
hvolfi. Þá hélt ég að þau væru öll dáin. Það var
það eina sem mér kom í hug. Ég hafði séð
svona áður, en það var bara í sjónvarpsfrétt-
um frá útlöndum og ekki raunveruleiki," bætir
hann við hugsandi. „Ég hugsaði til Islands, til
konunnar minnar. Hvernig átti ég að geta út-
skýrt fyrir henni hvað hefði gerst og að ég
hefði ekki verið hjá börnunum?" Sveini er
ljóst að þetta voru aðeins örskotshugsanir, því
hann hljóp strax að Bangsavagninum.
Hurðin á Bangsavagninum var föst. „Ég
öskraði á krakkana," segir Sveinn, „og heyrði
þá í stelpunni hágrátandi. Ég reif upp hurðina
og kem inn í vagninn, þar sem þakið var orðið
gólf, sem erfitt var að fóta sig á því þakplöt-
urnar voru glerhálar. Ég klifra inn og kalla.
Þá kallaði Ási að allt
væri í lagi. Það voru
þau, sem fyrst urðu
fyrir mér.“ „Pabbi
braut glugga og svo
fórum við út,“ segir
Hanna Kristjana
skýrt og skorinort,
þegar hún rifjar þetta
upp.
Sveini fannst vagn-
inn á einhvern hátt
óöruggur og hafði
strax í huga að koma
börnunum út, en
dregur ekki fjöður yf-
ir að hann hafði í
fyrstu sín eigin börn í
huga. Hann ætlaði að
reyna að brjóta
glugga, en neyðar-
hamarinn hafði losnað
og fannst ekki.
Slökkvitækið við
dyrnar hafði líka
losnað og var því
heldur ekki tiltækt.
Niðamyrkur var í
vagninum, en einhver hafði brugðið kveikjara
á loft og þá mundi Sveinn eftir að hann hafði
líka kveikjara til að lýsa.
En nú voru einhverjir komnir að vögnunum
og reyndu að opna dyr, sem ekki var hægt, en
þar sem Sveinn vissi hvar opnanlegar dyr voru
beindi hann þeim þangað. Einhver hélt útidyr-
unum opnum, Sveini tókst að halda gangdyr-
unum opnum og þá var hægt að fara að „moka
börnunum út“, eins og Sveinn segir. Svo kom
annar að, sem leysti Svein af við dyravörsluna;
svo hann komst út til að huga að börnunum. „I
raun gekk allt markvisst og rökrétt fyrir sig
þrátt fyrir skelfinguna. Ég held að þarna hafi
komið að fólk úr fyrsta vagni, sem ekkert kom
fyrir. Fólkið var því ekki slasað, en öllum var
auðvitað mjög brugðið."
Morgunblaðið/Frode Meosli
AÐSTÆÐUR á slysstað voru hrikalegar
eins og sjá má.
Þegar út kom tók þó við smááfall, því
Sveinn fann strax strákarta tvo, en ekki dóttur
sína. „Ég vissi að einhver tók hana í fangið,
þegar ég rétti hana út úr vagninum, en fyrfr
utan var enginn með hana. Ég hljóp í þá
vagna, sem ég sá að fólk fór í, en hún var ekki
þar. Ég hljóp um kallandi á hana, því ég hélt
kannski að einhver hefði sett hana frá sér og
hún þá kannski bara labbað burt í sjokki,“
segir Sveinn. Það var erfitt að hlaupa þarna
um, því brak úr lestinni lá eins og hráviði um
svæðið, svo Sveinn hrasaði stöðugt á hiaupun-
um. En þá var allt í einu kallað í hann og hon-
um sagt að farið hefði verið með dóttur hans í
veitingavagninn, en því hafði Sveinn ekki
reiknað með þar sem sá vagn var illa farinn.
Þar með voru öll börnin vís og örugg.
Farþegarnir söfnuðust skipulagslaust sam-
an í fyrsta og aftasta vagni, sem virtust einna
heillegastir, og Sveinn og börnin fóru í þann
aftasta til að sleppa úr gi-enjandi rigningunni
og kolniðamyrkri. I þessum tveimur vögnum
var einnig neyðarljóstíra. Krakkai'nir höfðu
verið léttklædd að leik í notalegum Bangsa-
vagninum, á stuttermabolum, og Hanna Ki’ist-
jana skólaus, en úti fengu þau fljótt
teppi og ein stúlka dró upp peysu til
að vefja um Hönnu Kristjönu.
Fljótlega kom þó einhver inn í
vagninn og ráðlagði þeim að fara út,
því vagninn væri ekki traustur. „Við
vissum ekki þá að það var allt hrunið
undan vagninum," segir Sveinn, sem
sá ekki fyrr en á myndum daginn eft-
ir að jörðin hafði skriðið undan tein-
unum og það hafði orsakað slysið.
Þessi síðasti vagn stóð á teinum, sem
allt var skriðið undan, og hafði keyrt
á bakka, sem myndaðist við jarð-
hlaupið.
Dæmigerð saga eftir á
Það vai- ekki freistandi að yfirgefa
vagninn til að fara út í veðrið. „Ef við
hefðum labbað aðeins of langt hefð-
um við hrunið þarna niður,“ segh-
Sveinn, því það var ekki fyrr en af
myndum daginn eftir að glögglega
mátti gera sér grein fyrir aðstæðum.
Fyrir utan vagninn tók einhver af
skarið um að þeir skyldu ganga upp
að vegi, sem var þarna rétt hjá.
Sveini létti við það, því hann var
hræddur um að slysið hefði orsakast
af skriðuföllum og vissi því ekki við
hverju mætti búast. Þau komust til
nærliggjandi bóndabæjar, þar sem
hlúð var að þeim.
Hringja í mömmu
á íslandi
Þegar allt var yfirstaðið og krakkarnir og
Sveinn komin í trausta vagninn vildu krakk-
arnfr hringja í mömmu sína, sem sat á Islandi
og las undir próf í sagnfræði við Háskóla Is-
lands. „Við vorum í móðursýkiskasti," segir
Ásmundur Þór „og vildum hringja í mömmu,
svo hún gæti fengið að heyra íokkur öllum.“
Þannig fékk Fanney Birna að vita hvað gerst
hafði. „Ég vissi að þau væru á leiðinni til Dan-
merkur," segir hún, „og Sveinn hringdi svo
rétt eftir að þetta gerðist." Hún fékk að vita að
allt væri í lagi með þau, þótt lestin hefði farið
af sporinu, en hún heyrði að krakkarnir voru
óróleg, grétu og voru æst.
Frá sveitabænum voru farþegarnir fluttir í
rútum á nálægt hótel, þar sem þefr er þessu
þurftu fengu gistingu, en margir farþeganna
voru nýkomnir inn í lestina og áttu því stutt
heim. Á hótelið komu strax fulltrúar norsku
járnbrautanna, NSB, sem Sveinn segir að hafi
veitt frábæra þjónustu og tekið málefni
farþeganna föstum tökum. Boðið var upp á
áfallahjálp, sem Sveinn segir að hafi þó farið
framhjá sér, því hann var önnum kafínn að
sinna börnunum og róa þau, auk þess sem
norskan sé sér ekki alveg nógu töm, en hann
hefur aðeins búið í Noregi síðan í vor.
Á notalegu íslensku heimili á Sjálandi á
sunnudagskvöldið virtist lestarslysið eins og
vondur draumur, enda segist Sveinn varla trúa
að þetta hafi gerst. Eftir á sé þeim Fanneyju
Birnu ljóst að það var lán í óláni að hann skyldi
bregða sér frá börnunum, því þar sem veit-
ingavagninn slapp vel var hann fær um að
koma börnunum strax til hjálpar, en hefði
varla sloppið eins vel ef hann hefði verið í
vagni sem valt. Börn eru létt og kastast til, en
fullorðnir sleppa oft ekki eins vel frá slíkum
köstum. Ef eitthvað hefði komið fyrir Svein
hefði enginn verið til að hugsa um börnin.
Eftfr á er fjölskyldan fjarska þakklát fyrfr
hve allt fór vel. Sveini er efst í huga þakklæti
til bóndans, sem kom á slysstað, og til starfs-
manna NSB. Einn samferðamaður Sveins var
á ferð með konu og þrjú börn. Hann þekkir vel
til á þessum slóðum og varð skelfingu lostinn
er slysið varð, því hann óttaðist mjög að lestin
lenti í ánni, sem rennur meðfram teinunum.
„Ef slysið hefði orðið örlitlu fyrr eða síðar á
leiðinni hefði lestin örugglega farið í ána. 011
þessi stóru ef sækja á hugann eftir á - en þau
eru ekki raunveruleikinn."