Morgunblaðið - 17.04.1999, Blaðsíða 24

24 LAUGARDAGUR 17. APRÍL 1999
MORGUNBLAÐIÐ
Verð hlutabréfa mun lækka
VIÐSKIPTI
MARKAÐURINN/Kaupþing óttast að gengið hafi risið
örar en framleiðni- og framlegðaraukning réttlætir
ÞRÁTT fyrir að ekki sé búist við samdrætti í
íslensku efnahagslífi, þá er ýmislegt sem
bendir til Jjess að hagsveiflan sé að nálgast
toppinn. I ársfjórðungsskýrslu Kaupþings
kemur fram að vísbendingar þess efnis megi
finna bæði á framboðs- og eftirspurnarhiið
hagkerfisins. Talsvert hefur hægt á vexti
innflutnings og er það visbending um minni
vöxt þjóðarútgjalda. Vöxtur peningamagns
hefur ennfremur minnkað nokkuð síðustu
mánuði eftir mikinn vöxt allt síðasta ár.
Kaupþing gerir ráð fyrir að enn frekar
hægi á vexti peningamagns á komandi mán-
uðum. Mikill þrýstingur er þó enn á vinnu-
markaði og telur félagið líklegt að atvinnu-
leysi geti farið niður í 2% á þessu ári, en það
mældist 2,8% í fyrra. Niðurstöður úr at-
vinnukönnunum Þjóðhagsstofnunar sýna að
enn er vaxandi eftirspurn eftir vinnuafli og
því líklegt að launaskrið muni aukast á árinu.
Von á yfirtökum og samruna
í sjávarútvegi
í umfjöllun sinni um horfur fyrirtækja á
hlutabréfamarkaði óttast Kaupþing að gengi
bréfa hafi risið örar en framleiðni- og fram-
legðaraukning réttlætir. Þeir telja t.a.m. verð
flestra sjávarútvegsfyrirtækja orðið of hátt
þar sem stærri félögin, líkt og Grandi og Sam-
herji, eigi helst möguleika á að standa undir
núverandi gengi.
Að mati skýrsluhöfunda bendir margt til
þess að töluvert verði um samruna og yfirtök-
ur í sjávarútvegi á næstunni m.a. í ijósi þess
að starfsskilyrðin sem kvótakerfið hefur búið
greininni eru það ný af nálinni að hún er að
mörgu leyti ung og því enn í leit af hagkvæm-
ustu stærðargráðu. Annar þáttur er að mörg
hinna smærri og óhagkvæmari fyrirtækja
eiga orðið mikið uppsafnað skattalegt tap sem
ekki er útlit íyrir að þau geti nýtt sér. Því
ættu fyrirtækin að vera meira virði í samruna
við stærri og arðsamari fyrirtæki. Það sem
helst virðist geta komið í veg fyrir samruna
sjávarútvegsfyrirtækja
eru lög um hámarkseign
einstakra fyrirtækja á
kvóta og síðan almenn
óvissa í greininni vegna
ósáttar um kvótakerfið.
Er litið er til fjármála-
fyrirtækjanna gerir
Kaupþing ráð íyrir að
nokkuð muni draga úr
stækkun efnahagsreikninga bankanna og að
vaxtamunur muni halda áfram að minnka.
Þeir segja að hátt verð innlendra banka í
samanburði við erlenda banka virðist aðallega
byggjast á hagræðingarmöguleikum og nýj-
ungum í fjármálaþjónustu fremur en í mikilli
aukningu útlána. Bæði Islandsbanki og Bún-
aðarbanki náðu að lækka rekstrarkostnað i
hlutfalli af hreinum rekstrartekjum á síðasta
ári en hlutfallslegur rekstrarkostnaður jókst
hins vegar hjá Landsbankanum.
Kaupþing ráðleggur fjárfestum frekar að
líta til rekstrarkostnaðar bankanna en um-
svifa við fjárfestingarákvarðanir. Ef gert er
ráð íyrir að hluti kostnaðar bankanna sé fast-
ur verður enn erfiðara um vik fyrir bankana
að lækka hlutfallslegan rekstrarkostnað með
minnkandi þenslu í hagkerfinu.
Gengi Flugleiða hátt
Afkoma íyrirtækja í flutningastarfsemi var
ekki góð í fyrra þrátt fyrir mikinn vöxt í hag-
kerfinu og lágt eldsneytisverð. Rekstrarnið-
urstaða Flugleiða og Eimskipafélagsins verð-
ur því að teljast nokkur vonbrigði, að mati
Kaupþings. Þeir segja að búast megi við að
kröfur fjárfesta um að Flugleiðir losi sig úr
annarri starfsemi og einbeiti sér að rekstrin-
um fari að verða háværari og benda í því sam-
bandi á bílaleigu, ferðaskrifstofu og innan-
landsflugið sem hefur valdið félaginu mjög
miklum búsifjum. Hagnaður Flugleiða undan-
farin ár hefur að mestu verið tilkominn vegna
sölu á flugvélum sem félagið hefur að stærst-
um hluta endurleigt. Þetta dregur úr fjár-
bindingu í rekstri en félagið hefur þó aldrei
upplýst að fullu hve mikill efnahagslegur
ávinningur hefur verið af þessum viðskiptum
fyrir fyrirtækið. Kaupþing telur því óvarlegt
að taka mikið tillit til slíks hagnaðar í mati á
verði Flugleiða enda er þar ekki um regluleg-
ar tekjur að ræða. Það er mat Kaupþings að
verð bréfa Flugleiða sé hátt.
Þá telja Kaupþingsmenn verð Eimskipafé-
lagsins í hærri kantinum en þó ekki fjarri lagi.
Þar að auki er mjög skilvirkur markaður með
bréf félagsins og bréfin því traustur fjárfest-
ingarkostur.
Breytinga þörf hjá ÍS
Rekstur íslenskra sjávarafurða gekk mjög
illa í fyrra. Þrátt fyrir hlutafjárútboð á árinu
var eigið fé félagsins minna í árslok en tap af
reglulegri starfsemi á árinu. Að mati Kaup-
þings ættu allir almennir fjárfestar að halda
sig frá bréfum félagsins. Ljóst er að IS þarf
að fara í gegnum mikla fjárhags- og rekstr-
arlega endurskipulagningu og hentar því
fremur litlum og samhentum hópi hluthafa
með ítök í rekstrinum en almennum fjárfest-
um.
Kaupþing spáir að verð hlutabréfa muni al-
mennt lækka í vor og snemma sumars. Félag-
ið hvetur þó fjárfesta til að halda ró sinni þó
undan halli, því horfur á markaðinum til
lengri tíma litið eru góðar haldist núverandi
stöðugleiki í efnahagsmálum og ef ríkið held-
ur áfram einkavæðingaráformum sínum.
Forstöðumaður peningamálasviðs Seólabanka íslands
Ekki dregið úr veltu
á millibankamarkaði
REGLUR Seðlabanka íslands um
laust fé hafa ekki eyðilagt banka-
víxlamarkaðinn, millibankamai-kað
með krónur né dregið úr viðskiptum
á gjaldeyrismarkaði líkt og fram
kemur í greiningarskýrslu Fjárfest-
ingarbanka atvinnulífsins og Morg-
unblaðið greindi frá í síðustu viku,
segir Yngvi Örn Kristinsson, fram-
kvæmdastjóri peningamálasviðs
Seðlabanka íslands.
Að sögn Yngva hefur vaxtamunur
milli inn- og útlánstilboða vaxið á
millibankamarkaði með krónur frá
því að reglurnar tóku gildi en ekki
hafi dregið verulega úr veltu. „Við
áttum alveg eins von á því að við-
skiptin myndu dragast eitthvað
saman á markaðnum fyrst eftir að
reglurnar tóku gildi á meðan lána-
stofnanir eru að leita sér að auknu
lausafé. Áður en reglurnar voru
settar var algengt að lánastofnanir
útveguðu sér fé með endurhverfum
viðskiptum hjá Seðlabankanum og
oft tóku þær meira fé en þær þurftu
í raun á að halda og lánuðu það inn á
millibankamarkaðinn. Eftir að regl-
umar tóku gildi hefur dregið úr
þessu, enda bætir þetta ekki lausa-
fjárstöðuna.“
Ekki hægt að skella
skuldinní á Seðlabankann
Að sögn Yngva er enn of snemmt
að fella dóm um áhrif reglnanna á
gjaldeyrismarkaðinn. „í mars voru
viðskipti fyrir 25 milljarða á gjald-
eyrismarkaði, sem er um 7 milljörð-
um minna en í mánuðinum á undan.
Á sama tímabili í fyrra voru mun
meiri viðskipti, en aðrar aðstæður
ríktu þá. Má þar nefna mikið gjald-
eyrisinnstreymi vegna stóriðju-
framkvæmda, byggingu Hval-
fjarðaganganna og meira inn-
streymi vegna utanríkisviðskipta.
Viðskiptin á gjaldeyrismarkaði eru
alltaf mjög sveiflukennd frá einum
tíma til annars."
Yngvi segir það rétt sem fram
kemui’ í skýrslu FBA að minni við-
skipti hafi átt sér stað_ með banka-
víxla á Verðbréfaþingi íslands. Ekki
sé þó hægt að skella skuldinni alfarið
á reglur Seðlabankans um laust
fé.“Vöxtur millibankamarkaðanns
hefur smám saman verið að draga úr
viðskiptum með bankavíxla. í fyrra-
sumar voru settar nýjar reglur um
millibankamarkaðinn í krónum en
hann er miklu þægilegi-i í notkun en
bankavíxlamir. Við sjáum ekki að
bankavíxlaformið sé að hverfa heldur
hafa viðskipti með þá minnkað á VÞÍ
en lánastofnanir munu áfram selja þá
til annarra aðila en lánastofnana til
að auka ráðstöfunarfé sitt.“
Of mikið um erlendar
skammtímaskuldir
Yngvi segir að reglunum hafi ver-
ið meðal annars ætlað að fá fjár-
málastofnanir til þess að bæta lausa-
fjárstöðuna og leita nýrra leiða til
þess að afla lausafjár.
„Hluti af vandanum sem við vor-
um að reyna að takast á við var mik-
il skammtímaskuldsetning erlendis.
Lánastofnanir eru bundnar af regl-
um um gjaldeyrisjöfnuð. Þannig að
ef lækka þarf stuttar erlendar
skuldir þá verða þær annaðhvort að
losa sig við einhverjar gjaldeyris-
tengdar eignir hér heima eða er-
lendis, eða að leita að nýju erlendu
lánsfé sem ekki myndi flokkast sem
skammtímaskuldir.
Mun meiri vöxtur
útlána en innlána
Einn þáttur sem Seðlabankinn
hefur séð undanfarin misseri er að
lánastofnanir hafa lánað á innan-
landsmarkaði gengistryggð lán til
3-5 ára sem hafa verið eftirsótt
vegna hagstæðra kjara. í stað þess
að fjármagna þessi lán jafnóðum
með löngum erlendum lánum hafa
þau verið fjármögnuð með erlendum
skammtímalánum sem stefnt hefur
verið að að breyta í langtímalán við
tækifæri. Þetta telur bankinn vera
áhættusamt. Það kom berlega í ljós í
október og nóvember á síðasta ári
þegar fjármálateppa myndaðist er-
lendis og erlendar fjármálastofnanir
urðu varkárar í lánveitingum. Regl-
unum er meðal annars ætlað að
koma í veg fyrir að lánastofnanir
myndi neikvæða lausafjárstöðu af
þessum sökum.“
Hann bendir á að meðal ráða sem
myndu bæta lausafjárstöðuna væri
að gefa út innlend verðbréf eða afla
nýrra innlána, en þau flokkast ekki
sem skammtímaskuldir. Eins að
gefa út bankavíxla sem seldir eru
öðrum aðilum en lánastofnunum
eða þá stofnunum sem eru með
lausafjárstöðuna í lagi. Þá sé hægt
að hægja á útlánastarfseminni.
„Vöxtur innlána hefur verið um
15% en vöxtur útlána um 30% á
ársgrundvelli. Með því að draga út-
lánin niður fyrir þann vöxt fer inn-
lánavöxturinn að skila sér í bættri
lausafjárstöðu," segir Yngvi.
Lánastofnanir hafa að undan-
fömu þróað viðskipti þar sem stofn-
anafjárfestum s.s. lífeyrissjóðum
eru seld löng skuldabréf framvirkt.
Að sögn Yngva fara viðskiptin
þannig fram að sjóðirnir hafa gert
samning við viðkomandi lánastofnun
um kaup á langtímabréfum til af-
hendingar síðar. Til þess að geta
tryggt sjóðunum bréfin hafa stofn-
anirnar keypt bréfin strax og fjár-
magnað þau kaup með lánum á pen-
ingamarkaði. „Þessi viðskipti hafa
neikvæð áhrif á lausafjárstöðu lána-
stofnunarinnar á tímabilinu þar sem
langtímabréfin teljast ekki til lauss
fjár. Á meðan lánastofnanir uppfylla
ekki lausafjárskylduna hafa þær
ekki bolmagn til þess að stunda
þessi viðskipti sem skiluðu þeim
nokkrum hagnaði fyrir setningu
reglnanna. Þetta kann að vera ein af
ástæðunum fyrir neikvæðum við-
brögðum bankanna við setningu
reglnanna.
Þá hafa reglurnar að minnsta
kosti tímabundið hækkað vexti í
langtímabréfum og veldur það geng-
istapi íyrir lánastofnanir sem keypt
hafa slík bréf í talsverðum mæli að
undanförnu. Viðbrögð bankanna eru
þau að hækka vexti og virðast þær
breytingar auka vaxtamun inn- og
útlána.
Það er hins vegar ekki rétt hjá
FBA að setning reglnanna hafi haft
þau áhrif að viðskipti á millibanka-
markaði hafi minnkað og eins er það
úr lausu lofti gripið í greiningar-
skýrslunni að Seðlabankinn hafi
misst yfirsýn yfir vexti á millibanka-
markaði," segir Yngvi Örn Kristins-
son.
Morgunblaðiö/Kristinn
Yngvi Örn Kristinsson: tír lausu lofti gripið að Seðlabankinn hafi misst
yfirsýn yfir vexti á millibankamarkaði, eins og fram kom hjá FBA.
Asda- keðjan í Bretlandi
gerir út 4 togara
London. Reuters.
• ASDA stórmarkaðakeðjan í
Bretlandi hefúr komið sér upp
fjórum togurum til að geta boðið
viðskiptavinum sínum ferskan
fisk að staðaldri.
Fjórir fiskibátar verða gerðir
út frá Grimsby og munu veiða
eingöngu fyrir Asda búðirnar.
Þegar grynnka fer á þorsk-
birgðum í verzlunum Asda er
hringt í áhafnimar um gervi-
hnött og skipin sigla til hafnar
með afla sinn til að landa.
Samningurinn við Asda er eig-
endum og áhöfnum skipanna
einnar og hálfrar milljónar
punda virði og tryggir sjómönn-
unum öruggar tekjur.
„Samkomulagið tryggir að við
getum selt ferskasta fiskinn og
eflt brezkan sjávarútveg," sagði
talsmaður Asda.
„Samningurinn tiyggir okkur
stöðugleika og sveigjanlegan
löndunartíma," sagði fram-
kvæmdastjóri útgerðarinnar.
Samanlagður starfsaldur skip-
stjóranna er 116 ár. Gert er ráð
fýrir að hver bátur landi 200
tonnum á ári.
Stærsta keðja brezkra
verzlana í fæðingu
London. Reuters.
• BREZKA verzlunarkeðjan
Kingfisher Plc segir að hún
eigi í viðræðum um samruna
hennar og stórmarkaðakeðj-
unnar Asda plc samkvæmt
samningi, þar sem Asda er met-
in á um sex milljarða punda.
Með samningnum yrði komið
á fót stærstu verzlunarkeðju
Bretlands, sem yrði 18 milljarð-
ar punda að markaðsvirði. Hún
yrði um leið ein af 10 stærstu
verzlunarkeðjum heims.
„Þetta er tilraun til að gera
Kingfisher að Wal-Mart,“ sagði
ráðgjafi Deloitte Touche; Wal-
Mart, hin nafnkunna banda-
ríska verzlunarkeðja, er 216
milljarða dollara virði og þrátt
fyrir yfirtöku Asda yrði King-
fisher eins og dvergur við hlið-
ina á henni.
Ymsir sérfræðingar telja að
Kingfisher hafi látið til skarar
skríða vegna orðróms um að
bandaríski Wal-Mart risinn
væri að því kominn að bjóða í
Asda.
Samkvæmt fyrirhuguðum
samningi munu hluthafar King-
fisher eiga 66% eignarhlut í
hinu nýja fyrirtæki.