Morgunblaðið - 17.04.1999, Qupperneq 53

MORGUNBLAÐIÐ
LAUGARDAGUR 17. APRÍL 1999 53
UMRÆÐAN
Heilbrigðisályktun Sjálf-
stæðisflokks og sjúkraliðar
Sjúkraliðafélag ís-
lands var stofnað 21.
nóvember 1966 eða 6
mánuðum eftir að fyrstu
sjúkraliðarnir voru
brautskráðir en það var
á Akureyri. Einnig
höfðu skömmu áður út>
skrifast fyrstu sjúkralið-
amir í Reykjavík, nánar
tiltekið frá St. Jósefs-
spítala, Landakoti. Ingi-
björg R. Magnúsdóttir,
hjúkrunarfræðingur
lagði tii að hin nýja stétt
fengi nafnið sjúkraliðar
og fyrsti formaður fé-
lagsins var karlmaður,
Þórhallur Bjarnason, en
Ragnheiður Guðmunds-
dóttir augnlæknir varð hins vegar
fyrst til að vekja athygli á þöi-finni
fyrir menntun sjúkraliða árið 1964.
Fyrir þann tíma stai-faði aðstoðai-fólk
við aðhlynningu sjúkra á hinum ýmsu
sjúkrahúsum, undir stjórn hjúkrun-
arkvenna en mikill skortur var á þeim
á þessum tíma eins og reyndar er á
hjúkrunarfræðingum enn í dag. A ár-
unum 1966-1976 fór nám sjúkraliða
fram á deildarskiptum sjúkrahúsum
eða þar til Sjúkraliðaskóli Islands var
stofnaður þ. 1. jan. 1976 og starfaði til
ársins 1990 er hann var lagður niður.
Árið 1975 hóf Fjölbrautaskólinn í
Breiðholti kennslu fyrir sjúkraliða á
heilsugæslubrautinni og stendur
námið með mikiurn blóma, skólanum
til sóma og fylgt er ýtrustu kröfum
menntamálaráðuneytisins. Frá árinu
1975 til dagsins í dag hefur skólinn
útski-ifað hátt í 500 sjúkraliða og í ár
bætast væntanlega
rúmlega 40 nýir sjúkra-
liðar í hópinn.
Fjölbrautaskólinn við
Armúla gegnir einnig
mikilvægu hlutverki
fyrir sjúkraliða, því auk
þess að útskrifa sjúkra-
liða hefur hann haft ár-
lega kennslu sem tekur
4V4 mánuð fyrir þá
sjúkraliða sem vilja
endurmennta sig.
Einnig hefur skólinn
staðið fyrir margskonai-
vikulöngum og
daglöngum námskeið-
um í hinum ýmsu
greinum hjúkrunar.
Verkmenntaskólinn á
Akureyri hefur úrskrifað marga
dugandi sjúkraliða og hef ég tekið
eftir því, við að fletta Sjúkraliðatal-
inu, að all margir þeirra fara í há-
skolann á Akureyri og ljúka þaðan
BS prófi í hjúkrunarfræðum.
I sem stystu máli tekur nám
sjúkraliða í dag 3 ár (sex annir) sem
skiptist í 104 einingar bóklegt nám
og 16 einingar verklegt nám. I dag
eru menntunarmál sjúkraliða í góð-
um farvegi, námið hnitmiðað og hag-
kvæmt um leið. Mig langar aðeins að
koma með frá eigin brjósti að vegna
þess að nám sjúkraliða hefur ekki
verið í nógu föstu formi á fyrstu ár-
unum og þar sem mér finnst ráða-
menn í dag ekki meta sjúkraliða al-
veg að verðleikum, finnst mér vel
koma til greina að sjúkraliðar gang-
ist undir hæfnispróf, sem og aðrar
heilbrigðisstéttir, þegar ráða skal í
Heilbrigðisþjónusta
Sjúkraliða, segir Ragn-
heiður Asgeirsdóttir,
skortir jafnrétti
og valfrelsi.
ábyi'gðarstöður sem ég vona að falli í
hlut sjúkraliða, alveg eins og ann-
an'a heilbrigðisstarfsmanna.
Réttur sjúkraliða til starfa innan
greinarinnar er hins vegar stórlega
skertur. Sjúkraliðar starfa í dag
samkvæmt lögum um sjúkraliða,
sem sett voru árið 1984 og eru núm-
er 58. Að vísu var reynt að fá þeim
breytt 1995 á vorþingi en málið
„dagaði uppi“ vegna ágreinings í
endurskoðunamefndinni um 5. grein
laganna, þar sem meiri hluti hennai'
(4) vildi bæta inn í málsgreinina:
„Sjúkraliði starfar á lækningasviði
skv. fyrirmælum, undirhandleiðslu
og á ábyi'gð læknis eða sérfræðings,
að svo miklu leyti sem slík störf eru
ekki falin öðrum með lögum eða
reglugerðum.“
Minni hluti nefndaiTnanna (2)
lagði hins vegar til að verksvið
sjúki-aliða yrði óbreytt frá núgild-
andi lögum, þ.e. sjúkraliðar starfi á
hjúki'unarsviði eingöngu, undir
stjórn hjúki'unarfi-æðinga. Því miður
er of langt mál að birta lögin í heild,
ásamt með breytingunum sem ekki
náðu fram að ganga, en áhugamenn
geta nálgast þau auðveldlega.
Það er ekki ráðamönnum þjóðar-
innar að þakka að enn skuli ungt og
efnilegt fólk vilja hefja sjúkraliða-
nám, við slíkan réttindaskort, heldur
ber að þakka kjark þeirra sjálfra og
trá á gildi námsins og óbilandi bjart-
sýni á að úr rætist og það á næstunni.
En á hvern hátt snertir heilbrigð-
ismálaályktun Sjálfstæðisflokksins
mál sjúkraliða? I drögum að stjórn-
málaályktun Sj.fl., kaflanum um heil-
brigðismál segir: „Framlög til heil-
brigðisþjónustu hafa verið stóraukin
á undanfórnum árum og íslensk heil-
brigðisþjónusta er í fremstu röð. Ha-
græðing í heiibrigðisþjónustunni og
endurskoðun á einstökum þáttum
hennar er hins vegar jafnan mikil-
vægt viðfangsefni og hún þarf ávallt
að standast miklar kröfur um gæði.
Sjálfstæðisflokkurinn mun stuðla að
áframhaldandi uppbyggingu heil-
brigðisþjónustunnar og leggja sér-
staka áherslu á nýjar leiðir til þess
að nýta framtak einstaklinga, fyrii'-
tækja og félagasamtaka, þannig að
unnt verði að bjóða fram betri þjón-
ustu fyrir lægri kostnað. Sjálfstæðis-
flokkurinn telur að aðskilja þurfi
betur hlutverk ríkisins sem kaup-
anda og rekstraraðiia í heilbrigðis-
þjónustunni í þeim tilgangi að efla
kostnaðai'vitund og aðhald. Sjálf-
stæðisflokkurinn vill nýta þá mögu-
leika sem sjálfstæð rannsókna- og
vísindastarfsemi í tengslum við heil-
brigðisþjónustu gefur til nýrrar at-
vinnustarfsemi í landinu og aukinna
tækifæra fyrir háskólamenntað
fólk.“
Sjúkraliðar hafa barist fyrii- aukn-
um rétti síðan 1994. Sjúki’aliða
skortir jafnrétti, valfrelsi og aukin
Ragnheiður
Asgeirsdóttir
tækifæri. Sjálfstæðisflokkurinn boð-
ar slíkt en það gera fleiri flokkar
einnig. Heilbrigðisráðherrar Alþýðu-
bandalags, Alþýðuflokks og nú síðast
Framsóknarflokks hafa því miður
daufheyrst við réttlætiskröfum
sjúkraliða og Sjálfstæðisflokkurinn
hefur engan áhuga sýnt enn sem
komið er, á málefnum þeirra. Hins
vegar hafa sjálfstæðismenn lýst sig
fúsa til að taka að sér stjóm heil-
brigðismála, með sjálfstæðismann
sem heilbrigðisráðheiTa.
Undirrituð tók þátt í störfum heil-
brigðismálanefndar á landsfundi
Sjálfstæðisflokksins á dögunum og
varð stórhrifin af ályktuninni sem
þar varð til. Þá kviknaði sú von í
brjósti sjúkraliðans að nú væri
kannske saman kominn nógu stór
hópur til að skynja og viðurkenna
þörfina fyrir einmitt störf sjúkraliða
en þeir geta boðið upp á, fái þeir til
þess leyfi löggjafans: Góða frum-
þjónustu í hjúkrun á stóru sjúkra-
húsunum (aðhlynning, mötun, vökva-
skráning, lyfjagjöf, legusáravamir,
andlegur stuðningur o.s.fi’v.).
Mikilvæg störf í þágu aldraðra og
aldraðra, sjúkra á hjúkrunarheimil-
um, langlegustofnunum og við
heimahjúkrun.
Aðstoð við lækna, tannlækna,
sjúkraþjálfara, sérfræðinga og á
læknamiðstöðvum, heilsugæslustöðv-
um og víðar, og er fátt eitt nefnt. Til
þessara starfa þurfa sjúkraliðar enga
viðbótarmenntun. Eg sá Jóhann
Heiðar Jóhannsson, lækni og lands-
fundarfulltráa, á landsfundi Sjálf-
stæðisflokksins um daginn og hef les-
ið báðar greinamar eftir hann í Mbl.
25. mai-s sl. og 9. aprá og líkað vel.
Persóna hans, trá hans á stefnu
flokksins síns og greinarnar hans
tvær gerðu einhvema hluta vegna út-
slagið á að ég freistaðist til að vekja
enn athygli á réttindamálum sjúkra-
liða. Kannske gerir flokkurinn „okk-
ar“ gæfumuninn.
Höfundur er sjúkraliði á öldrunar-
lækningadeild SHR.
Menntun - for-
senda framfara
ÞAÐ ER almennt
viðurkennd staðreynd
að menntun er ein
helsta forsenda hag-
vaxtar. Það er líka
staðreynd að íslensk
stjómvöld verja litlu til
menntamála saman-
borið við þær þjóðir
sem við helst beram
okkur saman við. A
meðan nági-annaþjóðir
okkar verja 7 til 9% af
þjóðarframleiðslu til
menntamála er þetta
hlutfall 5% hjá okkur.
Því þarf að breyta.
Ást menntamála
ráðherra á skóla-
gjöldum
Mikilvægi þess að menntun
standi öllum til boða án tillits til
efnahags verður aldrei of oft ítrek-
að. Jafnrétti til náms er forsenda
þess að velmegun ríki á Islandi á
21. öldinni. Viljum við búa í samfé-
lagi þai' sem fyrsta flokks menntun
telst til forréttinda þeirra sem eiga
ríka foreldra? Slíkt leiðir ekki til
hagkvæmustu niðurstöðu fyrir
samfélagið í heild, þar sem hæfi-
leikar til náms og starfs ráðast
ekki af efnahag foreldra, heldur
öðrum þáttum. Af þeirri ástæðu
era hugmyndir menntamálaráð-
herra, sem hann hefur reifað á
heimasíðu sinni á Netinu, um
skólagjöld á háskólastigi, fráleitar.
Svikin loforð
stjórnarflokkanna
Síðustu Alþingiskosningar sner-
ust að talsverðu leyti um mennta-
mál. Þjóðarsátt ríkti um það hjá
stjórnmálaflokkunum sem þá
buðu fram að brýnt væri að að for-
gangsraða í þágu menntunar við
skiptingu ríkisút-
gjalda. En orð eru til
einskis nýt nema þeim
sé fylgt eftir í verki
og því miður hafa rík-
isstj órnarflokkar nir
ekki staðið við gefin
loforð. Þetta sinnu-
leysi Sjálfstæðis-
flokks og Framsókn-
arflokks gæti haft al-
varlegar afleiðingar á
framtíðarmöguleika
þeirrar kynslóðar sem
nú vex úr grasi. Svo
getur farið að
menntastefna ríkis-
stjórnar Davíðs Odds-
sonar afvopni Islend-
inga í keppni þjóðanna, þar sem
menntun og mannauður hafa úr-
Nám
Mikilvægi þess að
menntun standi
öllum til boða án tillits
til efnahags, segir Yil-
hjálmur H. Vilhjálms-
son, verður aldrei of
oft ítrekað.
slitaáhrif á það hvernig þjóðum
vegnar.
Háskóli íslands hefur verið í
fjársvelti í stjórnartíð ríkisstjórnar
Davíðs Oddssonar. Kennarar á
mikilvægum sviðum, eins og tölv-
unarfræði, hafa hrökklast frá
vegna lágra launa og tölvukostur
skólans getur á engan hátt talist
viðunandi. í dag eru 50 nemendur
um hverja tölvu í háskólanum, en
Vilhjálmur H.
Vilhjálmsson
erlendis er talið höfuðatriði að ekki
séu fleiri en 20 nemendur um
hverja tölvu, svo að aðgangur
námsmanna að upplýsingahrað-
brautinni sé tryggður.
Bókasafn háskólans er að auki
ekki samboðið neinum háskóla sem
vill láta taka sig alvarlega. Það er
Islandi til skammar að þessi mikla
bókmenntaþjóð, sem ól af sér
helstu fræðimenn Norður-Evrópu
á miðöldum, fræðimenn sem skrif-
uðu hrygglengju allra almenni-
legra bókmennta þess tíma, skuli
ekki eiga bókasafn á borð við með-
alstóran bandarískan háskóla.
LIN og framhaldsskólar
Lánasjóður íslenskra náms-
manna hefur og verið rekinn við
landamæri almenns velsæmis í tíð
þessarar ríkisstjómar. Grannfram-
færsla er undir fátæktarmörkum,
hana þarf að hækka myndarlega
sem og frítekjumarkið. Það þarf að
lækka endurgreiðslubyrði náms-
lána og koma á samtímagreiðslum
á nýjan leik. Jafnframt þarf að
tryggja það að húsleigubætur
dragist ekki frá lánunum og skerði
þannig ráðstöfunartekjur.
Einnig þarf að bæta tölvukost
framhaldsskólanna og afnema
fallskattinn alræmda, sem er eng-
um til gagns. Hann hefur ekkert
haft að segja í því að fyrirbyggja
fall í framhaldsskólum og bitnar
illa á þeim sem síst skyldi.
Breytinga er þörf
Breytinga er þörf. Það þarf að
stórauka fjárframlög til mennta-
mála því það kostar peninga að
halda úti öflugu menntakerfi. Sam-
fylkingin mun forgangsraða í þágu
menntunar við skiptingu ríkisút-
gjalda fái hún tækifæri. Framlögin
til menntamála verða aukin jafnt
og þétt eða um hálft prósent sem
hlutfall af þjóðarframleiðslu á ári
úr 5% í 7% á kjörtímabilinu. Því er
mikilvægt að breyta rétt 8. maí og
setja X við S.
Höfundur er háskdlanemi og
skipar 10. sætið á framboðslista
Samfylkingarinnar í Reykjavfk.
Tvískinnungur
Samfylkingar
SAMFYLKINGIN
fer mikinn þessa dag-
ana við að kynna stefnu
sína. Eitt af því sem
hún hælir sér af er um-
hverfismálin. Talsmenn
hennar gagnrýna
stjórnarflokkana fyrir
stefnu þeirra í virkjun-
armálum og halda því
mjög á lofti að Sam-
fylkingin sé umhverfis-
vænn flokkur. Einn af
þingmönnum fylking-
arinnar, Ágúst Einars-
son, gerði að tillögu
sinni á Alþingi í vetur
að ríkisstjórnin undir-
ritaði Kyoto-bókunina
og hið sama má heyra
hjá ungliðanum Vilhjálmi H. Vil-
hjálmssyni. Þetta er allt gott og
Umhverfismál
Yfírlýsingar Samfylk-
ingarinnar, segir Kol-
beinn Ottarsson
Proppé, um stuðning
við Kyoto-bókunina
eru markleysa.
blessað og það ber að fagna öllum
þeim sem taka undh- þá sjálfsögðu
kröfu að íslendingar staðfesti bók-
unina hið fyrsta en undirritun er
sem slík ekki á dagskrá lengur.
Þversögn í málflutningi
Einhvern veginn er holur hljómur
í þessum málflutningi Samfylkingar-
innar. Á síðustu dögum þingsins var
lögfest frumvai'p iðnaðarráðherra
um nýjar heimildir til virkjana í
þágu stóriðju. í lögunum era veittar
heimildir fyrir virkjunum við Vatns-
fell, Búðarháls og í
Bjamarflagi. Þessu
frumvarpi ráðherra
greiddu allir Samfylk-
ingarþingmenn atkvæði
sitt. Verði reistar þær
málmbræðslur sem
nýta eiga rafmagn frá
þessum virkjunum þýð-
ir það ekkert annað en
það að við sprengjum
þann ramma sem
Kyoto-bókunin setur
okkur. Allt tal Samfylk-
ingarinnar um að undir-
rita Kyoto-bókunina
með þeim umframheim-
ildum sem íslendingum
standa til boða er því
marklaust vegna þess
að þingmenn hennai' hafa þegar
samþykkt áætlanir um stóriðju sem
þýða að Island fer langt út fyrir
heimildir loftslagssamningsins.
Samfylkingin í lið með
ríkisstjórninni
í atkvæðagreiðslunni sem fór
fram hinn 11. mars síðastliðinn voru
þingmenn óháðra einir á móti frum-
varpinu um raforkuver. Það er þvi
ljóst að Vinstrihreyfingin - grænt
framboð er eini flokkurinn sem hafn-
ar stóriðjuframkvæmdum og vill
starfa innan þess ramma sem Kyoto-
bókunin setur okkur. Yfirlýsingar
Samfylkingarinnar um stuðning við
Kyoto-bókunina era markleysa.
Stjómmálamenn verða að sýna þá
stefnu sem þeir aðhyllast í verki en
ekki í orði. Samfylkingin hefur sýnt
það að hún styður í raun stóriðju-
stefnu Finns Ingólfssonar. Til við-
bótar því sem að ofan greinir er
Samfylkingin fylgjandi risaál-
bræðslu á Austurlandi sem fullbyggð
myndi þurfa meira rafmagn en nú er
framleitt í landinu öllu.
Höfundur er kosningastjóri
U-listans í Reykjavfk.
Kolbeinn
Óttarsson Proppé