Árbók Landsbókasafns Íslands - 01.01.1970, Síða 150

Árbók Landsbókasafns Íslands - 01.01.1970, Síða 150
150 HANDRITIÐ GERM. QUART. 2065 frá 13. öld. Fyrsti þekkti eigandinn er Arild Hvítfeld, d. 1609. L. H-0 1952 lætur liggja að því, að það hafi lengi, ef ekki alltaf, verið utan íslands. Eftir því ætti Y og yfirleitt íslenzku handritin, sem L. H-0 nefnir svo í formála 1945, líka að hafa verið skrifuð utan íslands, en það væri með ólíkindum. Að vísu hefðu glötuð móður- eða systurhandrit 243 ha getað borizt til íslands. En nú bætist Gq 2065 við sem dóttur- hdr. Y, og það er vafalítið skrifað á íslandi eftir Y. Það má rökstyðja með niður- röðun efnisins í Gq. Lagabálkarnir á dönsku (2r-163r) eru vísast skrifaðir rétt á eftir að bókin var bundin inn 1547. Á 164r hefst svo Konungsskuggsj á og strax á eftir réttarbæturnar án eyðu, allt á íslenzku eftir sama mann. Þessir kaflar, sem enda á Sáttmálanum og Almúgans samþykkt, hljóta að hafa verið skrifaðir á Islandi af þeirri einföldu ástæðu, að íslenzku forritin hafa hvergi verið lil svo menn viti (og „réttarbæturnar“ eru 11 að tölu) nema þar. (IV) Sáttmáli og samþykkt almúga (1) Sáttmálinn frá 1262 - Gizurarsáttmáli. Þar sem Gq 2065 mun vera elzta handritið, sem hefur að geyma elzta samning eða sáttmála íslendinga við erlent ríki, þá læt ég Ijósmynd fylgja þessari greinargerð. Og þó er sáttmálinn hér nær 300 ára gamall. Því er ekki undarlegt, að fyrstu setn- inguna skuli vanta: „Það var sammæli bænda fyrir norðan land og sunnan.“ Að nefndir séu þeir báðir, Hákon og Magnús, og skattgjaldið átta álnir vaðmáls, gæti verið upprunalegra, þó er erfitt að fullyrða neitt um það. í hdr. stendur „að þeir iata æfinligan skatt. Og þegna.“, en ekki Jand og þegna“ eins og í DI. Er þetta upp- runalegra? Getur þetta |>ýtt, að íslendingar vilji ekki láta land sitt af hendi Noregs- mönnum til bústaðar? Eða til hersetu? sbr. Einar Þveræing og Snorra. Mér finnsl hugmyndin of núLímaleg, einkum þegar haft er í huga, að 2065 styttir víða í réttar- bótunum. í 2. gr. sáttmálans segir Jón Jóhannesson 1956, 334, um að „ná friði“, sem Gq hefur ekki, að hér sé átt við frið innanlands. Hefði það ekki verið uppgjöf frá Giz- urar hendi að laka þetta fram? Gat hann verið jarl Noregskóngs og ekki haldið frið? Hér gæti Gq 2065 verið upprunalegra, enda þótt þar megi alltaf gera ráð fyrir úr- fellingum. í 3. gr. er talað um, að sex skip skuli ganga til landsins sem beztu bœndum þykir hentast, stendur í prentuðu útgáfunum. í hdr.: „og hinum beztu mönnum landsins“. Er hér átt við kirkjunnar menn líka, eða er þetta hugsunarlaus breyting? Um jarlinn í 7. gr. eða jarl í hdr. er kannske óþarfi að fjölyrða meira en orðið er. Þó finnst mér heldur mikið fullyrt (J. j., hls. 336), að þar sé átt við Gizur jarl einan. Auðunn Hug- leiksson ber jarlsnafn 1286. Og úr því Hákon konungur skipaði á annað borð íslenzk- an jarl á íslandi, þá er næsta ólíklegt, að þessi grein hefði verið sett inn í sáttmál- ann, ef hún hefði náð til Gizurar eins. Við vitum, að flestir íslendingar gengu að
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184
Síða 185
Síða 186
Síða 187
Síða 188
Síða 189
Síða 190
Síða 191
Síða 192
Síða 193
Síða 194
Síða 195
Síða 196
Síða 197
Síða 198
Síða 199
Síða 200
Síða 201
Síða 202
Síða 203
Síða 204
Síða 205
Síða 206
Síða 207
Síða 208
Síða 209
Síða 210
Síða 211
Síða 212

x

Árbók Landsbókasafns Íslands

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Árbók Landsbókasafns Íslands
https://timarit.is/publication/279

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.