Morgunblaðið - 08.07.2001, Síða 24

Morgunblaðið - 08.07.2001, Síða 24
24 SUNNUDAGUR 8. JÚLÍ 2001 MORGUNBLAÐIÐ ÁSTAR- og saknaðar-kveðjur, sem þessadagana hljóma í eyrumog blasa við augumþegar leitað er á vit fjölmiðla og rætt um samskipti Ís- lendinga beggja vegna Atlantsála vekja furðu ef tekið er mið af því hugarfari, sem einkenndi afstöðu þeirra landa vorra, er hvöttu Ís- lendinga til vesturfarar á seinni hluta 19. aldar. Svo er að sjá sem ýmsir nafnkunnir hvatamenn að búferlaflutningi Íslendinga hafi lit- ið á landið sem óbyggilegt úrhrak, einskonar „skítapleis“ eins og sum- ir táninga okkar hefðu kallað fóst- urjörðina. Hér væri óhugsandi að „meika það“ og eins gott að forða sér við fyrsta hentugt tækifæri. Segja má að þjóðskáldið séra Matthías Jochumsson hafi lýst hug- arfari og afstöðu fjölda landa sinna í ljóði því er hann kvað og vildi síð- an helst ekki kannast við að hafa ort. „Hrafnfundna land“. Fræðimenn hafa undanfarið fjallað um byggðir Vestur-Íslend- inga og minnst nafnkunnra landa vorra í Vesturheimi. Margt ber að þakka sem þar hefir verið flutt til fróðleiks og skemmtunar. Má þar nefna þætti um Stephan G. Steph- ansson, sem fluttir voru í Ríkisút- varpinu. Þá ber að nefna bækur Böðvars Guðmundssonar um örlög vestur- fara og einnig rit Guðjóns Arn- grímssonar um vesturfara. Þess ber að geta að tveir Eyr- bekkingar, annar tvítugur innan- búðarmaður í Lefólís-versl- un en hinn ungur guðfræðingur, síðar nafn- kunnur klerkur birtu ávarp þegar árið 1869. Ávarp þeirra félaga er einstakt í sinni röð. Þar kveður við annan og gjörólíkan tón en í ávörpum þeim sem sam- þykkt eru á ýmsum mann- fundum, sem bændaforingj- ar og þingmenn beittu sér fyrir og höfðu að markmiði endurreisn og eflingu þjóð- menningar og bjargræðis- vega. Kaldlyndi og nap- uryrði sem einkenna ávarpsorð Eyrbekkinganna tveggja vekja slíka furðu að lesandann setur hljóðan. Virðum nú fyrir okkur ávarp Eyrbekkinganna. Ávarpið: „Hvernig á nokkur þjóð að geta orðið efnuð eða rík í alveg ónýtu landi?“ Síðan Ísland byggðist frá Noregi, eru nú liðin því nær 1000 ár. Allan þennan tíma höfum vér á eyju þess- ari getað varðveitt þjóðerni okkar, bókmenntir og mál. Orsökin til þess, að vér höfum getað þetta, er sú, að land vort er mjög afskekkt frá öðrum löndum. En af fjarlægð- inni leiðir, að hér munu aldrei verða verulegar samgöngur við aðrar þjóðir. Hinar þjóðirnar sjá, og munu ávallt sjá, að hér er eiginlega eptir engu að sækjast. Landið er af náttúrunni svo fátækt, að hér getur ekkert, sem nokkuð er í varið, te- kizt eða borgað sig, svo að sú ves- öld og fátækt, sem hér hefir átt sér stað, mun ávallt eiga sér stað, því hvernig á nokkur þjóð að geta orðið efnuð eða rík í alveg ónýtu landi? Aumlegur árangur íslenskrar jarðyrkju. Þeir sem lært hafa erlendis leggja plóginn frá sér, „orðinn riðgaður“ Nokkrir Íslendingar hafa fullyrt, og fullyrða enn, að eymd landsins sé ódugnaði landsbúa að kenna, og að allt gæti farið margfalt betur, ef landsmenn nenntu og vildu. En þeir af löndum vorum, sem hafa haldið þessari skoðun fran, eru flestir bóknámsmenn við háskólann í Kaupmannahöfn. En það gengur eðlilega til, að þeir í þessu fari villir vegar. Þeir koma til Hafnar um tví- tugt, eða á þeim aldri, er þeir enga lífsreynslu eru búnir að fá. Þeir sjá, að í Danmörku er mikil velmegun, og að allt gengur þar með miklu fjöri og lífi. Nú hugsa þeir, að eins mætti fara á Íslandi, ef landsmenn legðu fram þann dugnað, sem þyrfti. En að hinu leytinu er hægt að skilja, að menn á þessum aldri hafi alveg skakka skoðun á þessu máli, og það hafa þeir líka sann- arlega. Reynslan hefir sýnt, að þeir af þeim, sem á eptir fara að búa hér, taka í engu tilliti fram hinum sem aldrei hafa séð önnur lönd. Þeir Íslendingar, sem hafa farið ut- an til að læra jarðyrkju, sýna það í verkinu, að árangurinn af hinni ís- lenzku jarðyrkju er næsta aumleg- ur, því vanalega fer það svo hjá þeim, að þegar þeir í stuttan tíma eru búnir að brúka þá kunnáttu, sem þeir hafa aflað sér erlendis, til að fá ávöxt af jörðunni, þá leggja þeir plóginn frá sér, svo að hann innan skamms er orðinn riðgaður. Margra ára reynsla er því búin að sýna og sanna, að land vort er í raun og veru af náttúrunni eitt- hvert hið aumasta land, sem til er. Allir hyggnir menn, og allir þeir, sem hafa reynsluna fyrir sér, eru líka á þessu máli. En þeir, sem byggja mikla loptkastala um Ís- land, eru þessir: 1. Íslendingar í Höfn fyrstir í flokki. 2. Nokkrir kaupstaðarbúar hér á landi. 3. Fá- einir bændur hér til sveita; en þeir búa flestir illa. „Bandafylkin í Norðurameríku – eitthvert hið auðugasta land, sem til er“ Okkur undirskrifuðum hefir því dottið í hug, að gjörandi væri, að nokkrir ungir menn tækju sig sam- an og færu utan, til að gjöra tilraun til, að komast í betri stöðu, en menn hér almennt geta. Til norðurálfu- landanna er nú orðið til lítils að fara, því þau eru orðin svo þétt- byggð, að þar er mjög þröngt um alla atvinnu, þótt þessi lönd í sjálfu sér séu ágæt. En það land, sem að okkar áliti er bezt til þessa fallið, eru Bandafylkin í Norðurameríku. Land þetta er af náttúrunni eitt- hvert hið auðugasta land sem til er. Það sýnir hinn mikli uppgangur þeirra manna, sem það byggja. Þeir, sem áður hafa farið úr Norð- urálfunni til þessa lands, hafa farið þangað á víð og dreif, og blandazt innan um þá menn, er þar eru. En við höfum hugsað okkur, að hafa þetta öðruvísi, nefnilega, að heill flokkur færi þangað héðan, og fengi sér útmældan blett til að búa á. Að okkar áliti er mikið unnið við að haga þessu þannig. Með þessu móti er maður ávallt innan um lands- menn sína, og getur þannig haldið þjóðerni sínu, siðum og trú. Annað gott leiðir og af þessari tilhögun, en það er, að framvegis geta þeir Ís- lendingar, er óska kynnu að fara þangað, leitað á sama stað og verð- ur því eigi neitað, að það er marg- falt betra, að hitta þar fyrir lands- menn sína, en að þurfa að blandast innan um alveg ókennda menn sem tala annað mál og hafa aðra siði. Þannig hafa Norðmenn farið að í Canada, og búa þeir þar á einum stað svo tugum þúsunda skiptir. Ef fyrirtæki þetta tækist, þá væri með þessu móti eins og tilbúið heimili fyrir þá, sem á eptir vildu flytja sig í þetta ágæta land frá okkar auma landi. „Allir verða að hafa með sér biflíur og sálmabækur“ Ferðakostnaðurinn allur er undir hálft annað hundrað dalir, svo að þeir peningar, sem hver þarf að hafa, eru nálægt 250 rd. alls. Svo þarf og hver að hafa föt, til eins árs, og svo rúmföt. Það er alveg ómiss- andi að 3 eða 4 hreinlegir og dug- legir kvenmenn væru með, er gæti fengizt við öll innanhúss-störf. En annað kvenfólk en það, sem er dug- legt og hreinlegt, er óhafandi, eins og líka enginn karlmaður má takast í félag þetta sem er óreglumaður eða drykkjumaður. Allir verða og að hafa með sér biflíur og sálma- bækur, og vanalegar guðsorðabæk- ur. Alveg er nauðsynlegt að sem flestir væru smiðir, bæði húsasmið- ir og bátasmiðir. Pétur Guðmundsson, faðir grein- arhöfundar og oddviti Eyrarbakka- hrepps þegar hreppurinn keypti jarð- næði sem var í eigu Páls Grímssonar. Eggert Sigfússon. Hann fór aldrei til „fyrirheitna landsins“. Át kringlur og aflýsti messum í Vogsósum. Skipti mönnum í „skúma“ og „lóma“. Ólafur Magnússon/Þjóðminjasafnið Frú Pálína Pálsdóttir. Hún sendi vatn úr brunni á Eyrarbakka vestur um haf þegar ferjan „Eyrarbakki“ hlaut nafn í byggðum Íslendinga þar. Þjóðminjasafnið Jón Gíslason sonur Gísla Ísleifssonar prests í Kálfholti í Holtum. Sagt er að Jóni hafi verið útþrá í blóð borin og hann langað utan strax í barnæsku. William Wickmann, Dani sem bjó um tíma á Eyrarbakka. Dvaldi í tíu ár á Íslandi en fluttist til Bandaríkjanna 1865 og settist að í Wisconsin. Bandaríska ferjan Eyrarbakki sem er í notkun í Íslendingabyggðum í Vesturheimi. „Hvernig á nokkur þjóð að geta orðið efnuð eða rík í alveg ónýtu landi?“ Fræðimenn hafa undanfarið fjallað um byggðir Vestur- Íslendinga og minnst nafn- kunnra landa vorra í Vest- urheimi, segir Pétur Pét- ursson þulur, sem rifjar m.a.upp ávarp tveggja ungra Eyrbekkinga frá því árið 1869, þar sem þeir hvöttu unga Íslendinga til að setjast að í „Bandafylkj- um“ Norðurameríku. Afrit úr gerðabók Eyrarbakkahrepps frá fundi 16. febrúar 1901. Pétur Guðmundsson og Guðni Jónsson sitja fundinn: Samning þessum er eg sem seljandi samþykkur, gert Eyr- arbakka 16. febr. 1901 Páll Grímsson

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.