Morgunblaðið - 04.11.2001, Blaðsíða 12

12 SUNNUDAGUR 4. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
BANDARÍKJAMENN hófuí liðinni viku stórfelldarloftárásir á stöðvar talib-ana norður af Kabúl, höf-uðborg Afganistan, og við
Mazar-e-Sharif í norðurhluta lands-
ins. Margir eru þeirrar skoðunar að
slíkar árásir séu til marks um tvennt;
annars vegar hafi hnitmiðaðar, tak-
markaðar loftárásir ekki skilað til-
ætluðum árangri og hins vegar hafi
nú verið ákveðið að leggja aukna
áherslu á hernaðarhlið aðgerðanna
gegn hryðjuverkaógninni sökum
þess að hin pólitíska hlið þeirra gangi
mun verr en menn höfðu ætlað. Eðli-
lega hefur því sú spurning vaknað
hvort herförin gegn talibönum og
hryðjuverkahópum í Afganistan
gangi ekki sem skyldi.
Því verður vart á móti mælt að
vaxandi efasemda gætir um ágæti
þeirrar herfræði, sem Bandaríkja-
menn og Bretar hafa fram til þessa
fylgt í „hryðjuverkastríðinu“. Mann-
fall í röðum óbreyttra borgara hefur
verið fyrirferðarmikið í fréttum fjöl-
miðla og margir halda því fram að
talibanar hafi náð yfirhöndinni í
áróðursstríðinu. Til marks um það
má hafa að sífellt fleiri halda því sjón-
armiði nú á lofti að hernaður gegn
hryðjuverkaógninni sé sjálfsagður
en mannfall í röðum óbreyttra borg-
ara verði ekki liðið. Ljóst hefur verið
frá upphafi að óbreyttir borgarar
myndu falla í þessu stríði líkt og öll-
um öðrum; hátæknivopnin bregðast
rétt eins og önnur þau fjölmúlavíl,
sem mannsandinn getur af sér.
Lítill pólitískur árangur
Jafnframt hefur orðið vart auk-
inna efasemda um hið pólitíska
markmið herfararinnar. Það hefur
legið fyrir frá upphafi; bandamenn
hafa einsett sér að uppræta hryðju-
verkahópa í Afganistan og steypa tal-
ibanastjórninni, sem hýst hefur þá.
Engin breyting hefur orðið þar á.
En hitt sýnist einnig blasa við að
hin pólitíska hlið aðgerðanna hefur
gengið mun verr en áætlanir gerðu
ráð fyrir. Gengið var að því, nánast,
sem vísu, að flótti myndi bresta á lið
talibana og herflokkar þeirra myndu
reynast fúsir til að ganga til liðs við
stjórnarandstöðuna, Norðurbanda-
lagið, þegar þeir gerðu sér ljóst að í
þessu stríði ættu þeir enga mögu-
leika. Því bæri að leggja drög að
myndun einhvers konar stjórnvalds,
sem tekið gæti við í landinu eftir fall
talibanastjórnarinnar.
Þetta hefur ekki gengið eftir. Eng-
ar traustar fréttir hafa borist af um-
talsverðu liðhlaupi í röðum talibana.
Tilraunir til að bræða saman eins
konar þjóðstjórn hafa sömuleiðis
gengið illa.
Þetta tvennt þ.e.a.s. vonbrigði á
hinum pólitíska vettvangi og vaxandi
efasemdir í arabaríkjum og sums
staðar á Vesturlöndum vegna annars
vegar mannfalls í röðum óbreyttra
borgara og hins vegar sökum lítillar
breytingar á vígstöðunni, virðist hafa
knúið fram ákveðna stefnubreytingu
í Bandaríkjunum og Bretlandi. Loft-
árásirnar, sem hófust á miðvikudag,
eru framkvæmdar í þeim tilgangi
einum að valda sem mestu manntjóni
í röðum talibana nærri Kabúl og við
Mazar-e-Sharif. Slíkum árásum
verður vart með orðum lýst, innvígð-
ir nefna þær „teppalagningu“ með
sprengjum (sjá skýringarmynd),
sem vísar raunar ágætlega til þess
hvernig sprengjum er látið rigna yfir
liðsaflann á jörðu niðri úr B-52-
sprengjuflugvélum. Mannfallið í þess
háttar árásum getur hæglega orðið
óskaplegt en þær eru jafnframt falln-
ar til að lama baráttuandann í röðum
óvinarins líkt og gerðist t.a.m. í Írak
og Kúveit í Persaflóastríðinu fyrir
áratug.
Þótt hugtakið „teppalagning“ með
sprengjum hafi verið notað í liðinni
viku virtist hins vegar tíðni árásanna
tæpast slík að sú skilgreining ætti
við, a.m.k. ekki samanborið við um-
fang samnefndra aðgerða í Persa-
flóastríðinu og í Víetnam á sínum
tíma.
Talibanar, sem sæta árásunum,
kunna hins vegar að reynast harðari
af sér en írösku hermennirnir, sem
höfðu í raun engan málstað að verja
og voru fluttir út í eyðimörkina til
þess eins að deyja þar. Bandaríkja-
menn hafa viðurkennt að mótstaða
talibana komi þeim verulega á óvart.
„Þeir eru harðir af sér,“ sagði Donald
Rumsfeld varnarmálaráðherra á
dögunum.
Sú speki hefði átt að vera ráða-
mönnum vestra tiltæk áður en blásið
var í herlúðrana.
Þeim fjölgar nú í Bandaríkjunum
og víðar, sem halda því fram að
„hryðjuverkastríðið“ í Afganistan
verði aldrei unnið með lofthernaði
einum saman. Þessi skoðun er vissu-
lega ekki ný og áður óþekkt; flestir
hafa gengið að því sem vísu að til
landhernaðar, í takmörkuðum mæli
að vísu, hljóti að koma í þessari her-
för gegn hryðjuverkahópunum. Enn
verður það að teljast afar líklegt en
ráðamenn í Bandaríkjunum sýnast
vera tregari en flestir höfðu ætlað til
að beita landsveitum í þessum átök-
um.
Hljótt um sérsveitarárás
Þannig vekur furðu að vopnuðum
sérsveitum hafi, eftir því sem best er
vitað, aðeins einu sinni verið beitt á
þeim tæpa mánuði, sem liðinn er frá
því að loftárásirnar hófust. Þeirri
árás, sem beindist gegn búðum Mo-
hammad Omars, leiðtoga talibana-
stjórnarinnar, í borginni Kandahar
og flugvelli í nágrenni hennar, hafa
talsmenn herafla Bandaríkjanna
kosið að halda lítt á lofti af einhverj-
um ástæðum. Nokkuð traustar heim-
ildir eru fyrir því að tugir talibana
hafi fallið eða særst í árásinni en jafn-
framt ku aðgerðin ekki hafa skilað
þeim árangri, sem vonast var eftir
þar sem skjöl og tölvugögn, er hald
var lagt á reyndust koma að litlu
gagni. Þyrla fórst í þessari aðgerð og
með henni tveir menn en aðrar frétt-
ir hafa ekki borist af mannfalli í röð-
um Bandaríkjamanna. Sé það rétt
verður ekki annað sagt en aðgerðin
hafi a.m.k. skilað þeim árangri að
sýna fram á að slík herfræði geti
komið að gagni í Afganistan.
Allt að einu hafa bandarískir her-
foringjar og stjórnmálamenn fram til
þessa treyst á árásir úr lofti. Margar
þeirra hafa án nokkurs vafa mistek-
ist; það er ljóst að fjölmargar
sprengjur og eldflaugar hafa villst af
leið og orðið óbreyttum borgurum að
fjörtjóni. Fullyrða má að hernaðar-
mannvirki, fjarskiptastöðvar, skot-
færageymslur og stór hluti vélaher-
deilda talibana hafi verið upprætt en
jafnframt sýnist vígstaðan lítt hafa
breyst. Norðurbandalagið, liðsafli
stjórnarandstöðunnar, sýnist veik-
ara á hernaðarasviðinu en ætla mátti
fyrir fram og þess verður ekki vart
að baráttuþrek talibana og stuðn-
ingssveita þeirra fari þverrandi.
Því hafði að vísu verið lýst yfir áð-
ur en þessi herför gegn hryðjuverka-
ógninni hófst að átökin myndu reyn-
ast löng og erfið. Og tæpast kemur á
óvart að sveiflur verði í almennings-
álitinu í vestrænum lýðræðisríkjum.
Þær yfirlýsingar, sem fallið hafa þess
efnis að „hryðjuverkastríðið“ muni
jafnvel standa áratugum saman hafa
vísað til hinnar hnattrænu herfarar,
sem Bandaríkjamenn hafa boðað
gegn hryðjuverkahópum. Þeim hefur
Loftárásir Bandaríkjamanna hafa hvorki megnað að buga talibana né breyta vígstöðunni svo nokkru nemi í Afganistan. Óánægja
vegna herfararinnar fer vaxandi og áróðursstaða talibana styrkist. Ásgeir Sverrisson segir frá þeirri gagnrýni, sem fram er komin á
herfræði bandamanna, og veltir fyrir sér hvort reynslan hræði Bandaríkjamenn frá landhernaði.
Reuters

 



  


  

  

   
   
 !"  # $



 


 


 

  

  




   



 
%&"
'  

  #

 ! " 
#$%

#&#

'(




 



* +
 
, *     -   *

.   *


/01,
#22

314.
51,
3 6 7  


4 *

4 "

8 9#





 
 !"(
)
   *


(
+
 


!,-. /0!0 /.000 1


 



2:'
&
*


;
&





 

 


 

 8

 


  


 



 


  !"  
<



* * :
:


 



 Er herfræðin gölluð?