Tíminn - 21.12.1972, Blaðsíða 24

Tíminn - 21.12.1972, Blaðsíða 24
24 TÍMINN JOLABLAÐ 1972 Tveir meistarar Eftirfarandi kafli er lausleg þýðing, tekin úr ferðabókinni Róm, Den evige stad (höf. C. J. Elmquist og K. Helmer). í inngangi kaflans er Michelangelo minnzt sem hins mikla upphafsmanns barokstílsins og tímans í myndlist og byggingarlist. Fyrst verka hans er í þessum kafla nefnd styttan La Piéta, sem - eins og alkunnugt er - hefur sætt hroðalegri meðferð spellvirkja í Róm. Hverjum þeim, sem ferðast um heiminn í þeim tilgangi að sjá og skoða listaverk'hlýtur að finnast borgin Róm paradis á jörðu. Sliku fólki nægja varla margir mánuðir, eigi þeir að fá skoðað og kynnt sérgersemar listasafnanna þar allt frá dögum Forn-Grikkja og Rómverja, rómverskrar mósaiklistar eða italskrar listar frá öndverðum miðöldum og allt til Modigliani og hinna allra- yngstu listamanna. Kirkjur Ro'maborgar keppa hver við aðra með sin mörgu listaverk, högg- myndir, likneskjur, málverk, hvarvetna blasa þau við augum vegfarandans — gestsins. En framar öllu er þó borgin sjálf — borgin i sjálfri sér — stórfengi- legt, lifandi listaverk. Menn verða sem ölvaðir af allri hinni áhrifariku fegurð við það eitt að reika um götur hennar. Einmitt þessu listaverki — borginni sjálfri — hefur Christian Elling reist varanlegan minnis- varða i sinni miklu bók um byggingarlistina i Róm, bókin er ávöxtur margra ára veru i borginni. En gestur, sem einungis hefur dvalizt þar skamma stund, mun einnig geyma i endur minningunni mynd af listaverki har sem er borain eilifa. Sú mynd hefur yrir sér sérkennilegan heildarsvip þrátt fyrir allan margbreytileik stiltegundanna. Þegar burtfararstundin nálgast og menn reika um borgina i kveðjuskyni, gripur menn löngun til að tjá gleði og þakklætiskennd sina með handtaki. Það þarf ekki að vera handtak i þeirri likam- legu merkingu, en helzt skyldi það ná til ákveðins viðtakanda. Spurningin er þá bara þessi: Hverjum ætti Rómarfarinn að senda kveðjuna „Þökk fyrir Rómaborg" — ? Varla er hægt að finna þar einstakan listamann, sem aleinn geti talizt samnefnani: fyrir allt það fegursta og bezta, sem þar hefur borið honum fyrir augu. Tveir stórmeistarar verð- skulda þó þakklæti — eða þakkaroffur sérhvers Rómar- gests i jafnrikum mæli. En það j eru listamennirnir Michelangelo og Bernin i. Vandaðar vélar borga sig HEumn blzt Gleðili'fí HEUMA-sláttuþyrlurnar hafa reimalausan og lokaöan drif- búnao, sem litils viðhalds þarfnast, tvær tromlur meö breið- um burðardiskum slá upp i 30 gráðu halla, fullkominn öryggisútbúnað, hæðarstillingu með sveif frá 20 mm. til 80 mm. — Aliar stillingar handhægar og auðveldar. Sláttugæðin framúrskarandi, jafnt f kafgresi sem á snögg- sprottnum túnum. HEUMA-gæði svfkja enga. — Pantið timanlega. HFHAMAR VÉLADEILD StMI 2-21-23 TRYGGVAGÖTU REYKJAVIK Þeir eru harla ólikir, i fyrsta lagi sakir þess, að sérhver listamaður hlýtur óhjákvæmilega að vera frábrugðinn Michelangelo — allt öðru visi, einfaldlega orðað. Hefur nokkur meistari i allri sögu listanna verið svo algerlega einstæður i öllum skilningi? Samt sem áður hafa þessir tveir listamenn sameigin- leg einkenni, þar sem báðir voru i eðli sinu „rómverskir" snillingar. Fyrst er þá sú staðreynd, að hvorugur er fæddur i Róm, en einmitt þetta er sérkennandi fyrir þessa borg, sem nálega ætið hefur sótt listamenn sina — einnig á svið skáldskaparins — til annarra hluta landsins — einkum þó til Toscanahéraðsins. Michelangelo var sannur sonur þessa héraðs eða landshluta, fæddur i höll einni skammt frá borginni Flórens. Og Bernini var sonur myndhöggvara frá Flórens, þött hann fæddist i Napóli. Annað sameiginlegt atriði má nefna, að báðir voru alhæfir eða altækir listamenn. Báðir mynd- hóggvarar, málarar, dráttlistor- menn og fróðir og færir i byggingarlist. En höggmynda- listin var þeim þó ætið hinn óhagganlegi grundvöllur. Hún setti mark sitt á verk beggja, einnig þau er tilheyrðu öðrum greinum listarinnar Loks áttu þeir sér báðir að velunnurum og verndurum listglaða páfa og kardinaá. Og þvi fór stundum svo, að verk þeirra tengdist saman — til dæmis i skreytingu Péturskirkjunnar. Þó var Bernini fæddur þrjátiu og fjórum árum eftir lát Michelangelo. En þar sem Michelangelo deildi sköpunargáfu sinni nokkurn veginn i jöfnu hlutfalli milli Rómaborgarog Flórens — að visu með útúrdúrum i íiokkrum fleiri borgum, svo sem borginni Siena — varð lifsverk Berninis allt, að heita má, tilinnanmúra Rómar. Michelangelo (Flórensbúar nefna hann Michelangiolo, sjálfur skrifaði hann sig Michela-gnolo) kom fyrst til Rómaborgar árið 1496. Hann var þá tuttugu og tveggja vetra gamall. Þremur árum seinna skóp hann þar fyrsta meistaraverk sitt, höggmyndina frægu „La Piéta", er sýnir Mariu guðsmóður ásamt frelsaranum eftirdauða hans á krossinum. Um miðja átjándu öld var þessi mikla stytta flutt úr kirkjunni Madonna dclla Febbreog á sinn núverandi stað i Péturskirkjunni. Hún er srangklassiskt verk, fullkomið samræmi yfir hverri linu hennar, vitnandi um háleita rósemi upp- gjafarinnar. — I allri gerð þessa listaverks birtist fegurð ofar hinu jarðneska, ekki hvað sizt i and- litsdráttum heilagrarguðsmóður. Bernini hlýtur að hafa dáð meðferð marmarans i þessu meistaraverki — dáðst að silki- mýkt alabastursins, sem hún minnir á. 1 einhverri siðustu höggmynd sinni „La Piéta Rondanini" hvarf Michelangelo aftur að þessu sama mótivi, en nú á allt annan og nær impressióniskan hátt. Hann skildi af ráðnum hug við myndgrúppuna ófullnaða — eins og hún fengi ekki losnað með öllu frá marmarablökkinni og er hér „La Pieta" eftir Michelangelo. dæmi um svokallað „non finito", er okkar öld fyrirhittir til dæmis hjá meistaranum Rodin. Arið 1505 hvarf Michelangelo til Rómar i annað sinn og var í þetta sinn kvaddur þangað af Júliusi páfa, sem fól honum að gera mínnismerki — grafmerki mætti kalla það — eða myndasamstæðu, alls fjörutiu likneskjur, og skildi minnismerkið unnið fyrir páfa og komið fyrir i Péturskirkjunni, sem þá mátti heita fullbyggð. Að sjálfsögðu hlaut svona „heimtu- frekt" viðfangsefni að freista listamannsins Michelangelo. Samt átti hann siðar eftir að líta á það sem harmleikinn i llfi sínu. Meðal fjölda viðfangsefna, er hann gerði drög að, en náði ekki að ljúka við, varð honum ekkert til meiri kvalar og hugraunar en þetta ógæfusamlega minnis- merki. Sumt fullgerði hann þó, til dæmisstyttuna risastóru af Móses með sitt furðulega siðskegg, en stendur nú i kirkju Péturs postula i Vincoli. Ekki var það til að undrast yfir, þótt stöðvun yrði á verki við þetta minnismerki Júliusar páfa, þegar þess er minnzt, að samtimis þvi var Michelangelo einmitt falið erfiðasta viðfangsefni ævinnar, skreyting loftsins i Sixtinsku kapellunni. Hann byrjaði á þvi verki 10. mai 1508, og lauk þvi 31. október 1512 án þess að hafa nokkurn sér til aðstoðar. Sakir ómannblendni sinnar og „terrybilta," en um það siðar- nefnda mynduðust þjóðsögur, gat hann ekki þolað aðstoðarmenn i nánd við sig, rak þá jafnan burt, áður en til vinnu kæmi. Varla hefur nokkurt listaverk veraldarinnar útheimt tröll- auknari baráttu en þessi loft- skreyting, hana framkvæmdi Michelangelo liggjandi á bakinu Hvelfing i Péturskirkjunni i Róm.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.