Tíminn - 21.12.1972, Blaðsíða 25

Tíminn - 21.12.1972, Blaðsíða 25
JOLABLAÐ 1972 TÍMINN 25 - wsSBmBSmsæ Illuti af hinu iuiklu súlnaröðum. með málninguna stöðugt drjúp- andi i andlit sér, en litinn lampa bundinn við ennið. Og lögmál kalkmyndarinnar knúði hann til að vinna af hraða og fullkomnu öryggi, engu varð breytt, er málað hafði verið, ekki heldur málað yfir neitt. Fjögra ára þrot- laust starf og lengur — i einum og órofnum straumi innblásturs. Með o f u r m a n n 1 e g u m sköpunarmættihefur hann hér endursagt sköpunarsöguna i myndum — fjölda plastisk- dramantiskra mynda, en umgerð þeirra eru sálrænustu mynd- verur, sem Michelangelo skóp á ölluni listamannsferii sinum: spámennirnir, sibyllurnarog ,,gli Ignudi" eða „hinir nöktu." Árið 1534 tók Michelangelo aftur til verka i Sixtisku kapellunni. Þar vann hann sina myrku og stórbrotnu dómsdagsmynd eða sýn. Það verk tók hann átta ár. Myndin er hugsuð sem eins konar eftirmáli við syndafallið, en það hafði hann leitt fram i einni af kalkmyndum loftsins i kapellunni. Jafnframt skyldi þessi dómsdagsmynd vera ákærandi brýning til samtiðar hans. En framar öllu er hún þó spegilmynd af hans eigin sál, ofsalegum sveiflum hennar milli trúartrausts og hyldjúprar böl- syni, milli stórlætis og auð- mýktar, lifsgleði og lifsleiða. Á siðustu árum helgaði Michelangelo sig úrlausn mikilla viðfangsefna á sviði byggingar- listarinnar. Þannig var kirkjan Santa Maria degli Angeli byggð að forsögn hans, einnig Porta Pia, þetta hlið, er minnir á kastala og stendur við endann á Via XX Settembre. Ofar öllu er hann fann til fegrunar Rómaborgar er þó skipul Piazza deLCampidosilio og lofthvelfing eða kúpill Péturs- kirkjunnar, sem hann tók að gera frumdætti að skömmu eftir að hann árið 1547 var útnefndur arkitekt' kirkjunnar. Ekki lifði hann það, að sjá hvelfinguna full- gerða, en hún var gerð að mestu leyti samkvæmt módeli hans. Og það er einmitt hún, sem fyrst blasir við augum gestsins, er hann nálgast Rómaborg. Hún gnæfir yfir borgina likt og meistari hennar gnæfði yfir eigin samtið sakir snilligáfu sinnar. Það er ánægjuleg tilhugsun, að Gian Lorenzo Bernini var i hópi heitustu aðdáenda Michelangelo. Það gefur örlitla visbendingu um samhengiðmilli lifsverka tveggja stórmeistara, sem ef til vill væri ekki auðvelt að komá auga á i fljótu bragði. Það var úrban VIII, sem i páfadómi sfnum varð Bernini mikilvægari öllum öðrum mönnum. Meðan hann var kardináli, hafði hann látið þá ósk i ljós, að Rómaborg mætti, er hann tæki við páfadðmi, eignast „annan Michelangelo". Og eftir að hann hafði uppgötvað hinn unga og furðulega bráðþroska myndhöggvara, efaðist hann ekki um, að Bernini væri þessi lista- maður. Óneitanlega hlaut þessi arfleifð að verða þung byrði, en Bernini lét skynsemina ráða, varaðist að stæla meistarann , sem ekki varðlikt eftir, en lét sér nægja að læra af tækni hans. Að öðru leyti fór hann sinar eigin leiðir, og áttu þær meðal annars eftir að beinast i áttina að leik- húsinu. Þetta er vissulega at- hyglisvert. Innan veggja leikhússins hafði dafnazt listgrein, sem Jésúitar héldu hllfiskildy yfir og studdu og átti hún sér minní háttar blóma- skeið á dögum Bernini, ekki þó i formi dramatiskra meistara- verka, er hún fæddi af sér, heldur i örri þróun leikhústækni og skreytinga, með öðrum orðum á sjálfri leikhúsvélinni. Bernini gekk með lifi og sál að starfi sinu sem leiktjaldamálarar, leiksviðs stjóri og leikstjóri. Heimildir eru um,að honum hafi meðal annars tekizt að töfra fram sviðsumgerð, er mikils krafist, leiktjöld, þar sem sjá mátti sólarupprás, jarð- skjálfta og flóð i Tiber. Leikur hans með tálsýnina, skynbragð hans á áhrifamátt leikbragða átti hvorttveggja eftir að hafa úrslita- þýðingu fyrir hann sem málara, myndhöggvara og arkitekt. Fyrsta stórá verk Bernini vann hann fyrir úrban VIII. Það var hinn þrjátiu metra hái hásætis- himinn i Péturskirkjunni, sem borinn er uppi af . undnum brons- súlum, en þakið sjálft prýtt bronslikneskju um engla. Þetta verk Bernini er stórfengileg „samstæða" en nýtur sin fyrst til fullnustu sem miðdepill viðhafnarmikillar skrúðgöngu innan kirkjunnar. Á fótstöllum bronsúlnanna fjögurra hefur Bernini komið fyrir ýmiss konar skreytingum i formi hluta, svo sem mitri páfans, lyklum Péturs postula og merkisskildi Berninanna með hinum þremur iðnubýflugum. Litlu seinna fékk hann það við- fangsefni að skreyta höll sömu ættar, en það verk hafði Maderna byrjað. Litli gosbrunnurinn við höllina sýnir, hversu snoturlega hann gat farið með mótivið um skjaldarbýflugurnar. Og enn má sjá það á Tritongosbrunninum við Piazza Barberini. Siðasta verk Bernini fyrir hollvin sinn var eins konar graf- skrift yfir Úrban VIII. i Péturs- kirkjunni, þar sem sjá má hinn látna páfa, sem ljóslifandi i sinu hásæti. Með dramatiskum til- burðum situr hann þar, en sitt til hvorrar handar honum eru tvær holdugar fegurðardisir, sem sýna eiga „miskunnsemina" og „rétt- lætið," eftir þvi sem hvorri virðist framast eiginlegt. Eftirmaður Úrbans var Innocens X. t páfatið hans var Bernini flæmdur með svikum frá Péturskirkjunni um stund, og áttu öfundarmenn hans heiðurinn af, að svo skyldi takast, en Innocens páfa var mjög i mun að afmá óll merki um fyrir- rennara sinn. Þegar páfinn sá hinn skrautlega gosbrunn með fljótsguðinum á Piazza Navona, á hann að hafa orðið stórhrifinn, svo að hann réði Bernini sam- stundis i þjónustu páfastjórnar- innar. Það sýnir bezt skynbragð meistarans á leikbrögð, hvernig gosbrunnurinn var sýndur full- gerður. Þegar páfi kom á staðinn, var ekkert vatn látið streyma til hans, en Bernini bað Hans heilag- leika velvirðingar á þvi að einhver tæknilegur galli væri á vatnsleiðslunni og truflaði. En i sama bili og páfi bjóst til brottfarar, eftir að hafa dáðst að steinsúlunni miklu og likneskjun- um, gaf meistarinn samsæris- mönnum sinum merki um að skrúfa frá krananum og sam- stundis fossaði vatn niður af slikum krafti, að páfi varð enn einu sinni að „lita við. Á sautjándu öld stigu páfar fram sem hinir örlátu verndarar og hollvinir lista i stærri stil en nokkru sinni fyrr. Samt urðu það borgarar Rómar, sem yfirleitt fengu að borga reikninginn. Og þá hljómaði sem talkór um gervalla borgina: „Non gugli, pane volemo , pane, pane, pane," („Engar turnspirur eða gosbrunna, brauð viljum við fá, brauð, brauð, brauð.brauð"). Til allrar hamingju fyrir Bernini — raunar einnig fyrir framtiðina — daufheyrðist páfastjórnin við þessum hrópum borgaranna. Auk þeirra listaverka i Péturs- kirkjunni, sem hér hafa verið nefnd, vann Bernini þar fjölmörg önnur stærri og smærri. Eftir- tektarverðust þeirra er „La Cattedra" uppi i hákórnum, djarflegt verk i barokstil, þar má sjá dúfuna, tákn heilags anda, tindrandi sem sólina og sendandi frá sér geisla gegnum þykka ský- bólstra og I ljóma þeirra ótal himneska herskara, sem virðast svifa frjálsir um himingeiminn. Eitt stórvirki Bernini er enn ótalið, en það er „Scala regia" SkrevtinK i Pclurskirkjunni i Kótn. iburðarmikil tröppuröð undir háu hvolfþaki bornu uppi af súlum, og liggur hún frá forsal kirkjunnar til Vatikansins. En mesta snilldarverk hans verður þó súlnaröðin, er myndar umgerð Péturstorgsins, gefur þvi heildarsvipinn. Sumir hafa likt henni við baktjóld á leiksviði — vissulega hugvitsamleg — aðrir likja henni „hinn tæra skáld- skap". Sjálfur mundi Bernini hafa fallizt á mál þeirra, sem lita á þessar súlur eða súlnaröð sem verk myndhöggvarans. Að hans hyggju gat enginn orðið dugandi arkitekt án þess að hafa lagt stund á höggmyndalist og sett sig rækilega inn i liffærabygginguna, þar sem öll vöndúð bygginarlist hlýtur jafnframt að fást við hlut- föll mannlegs likama. Þess er getið, að sjálfur hafi hann litið á tvær raðir súlan, sem útbreiddan faðm hvort mót öðrum, og sem táknmál frá stærsta musteri kristninnar: „Komið, allir þér.... Þegar gesturinn hefur kvatt Rómaborg, mun engin mynd standa honum skýrar og sem ljóslifandi fyrir hugarsjónum en einmitt Péturstorgið. Á þessum stað hafa tveir hugvitsamir lista- menn tekizt i hendur, og við sjáum sýn, sem á engan sinn lika i allri veröldinni: tvö meistara- verk.sem renna saman i æðri heild — hvelfing Michelangelo og súlnaröð Bernini. Þýðandi: Arnheiður Sigurftardóttir. FÓeURBLANDAN HF. \ ••*& óskar viðskiptavinum sinum, svo og landsmönnum öllum gleðilegra jóla og farsældar á komandi ári og þakkar góð viðskipti og ánœgjulegt samstarf á liðnum árum
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.