Tíminn - 21.12.1972, Blaðsíða 34

Tíminn - 21.12.1972, Blaðsíða 34
34 TÍMINN SIGRARNIR VORU UNNIR í LÁGUM BAÐSTOFUM . . . JOLABLAÐ 1972 Trúlega eru þeir ekki margir, seifl ekki kannast vift söguna um viðskipti Kolhcins .iöklaraskálds og kíilska. Þcir kváðust á eina sa m mricgisiiótt — auðvitað i tiiiiglskini—og það var Kolbeinn, sem lór með sigur al' liólmi . Þessi frá-sögn hefur löngum verið talin einhver ágætasta dæmisaga um v'anda litillar þjóðar, sem vill varðveita tungu sina og andlega velierð gegn hverskyns u tanaðkomandi hættum. Um þessa sögu orti Stephan G. Slephansson sitt iræga Kolbeinslag, og Kolbeins- lag heiur verið notað sem rit- gerðarefni við hinar æðstu menntastofnanir —- og er það sannarlega vel. Mér er nú sem ég heyri ein- hvern spyrja: Hvað kemur okkur þetta við? Ekki eigum víð i neínni orrustu um tilveru islenzkrar tungu. Sagan af Kolbeini og kölska kann að hal'a átti viö á meðan Keykjavik var hálfdanskt liskiþorp og brél' og gerningur embættismanna fóru fram á dönsku. En hversu fegin sem við vildum, þá getum við samt ekki afgreitt málið með svona ein- löldum hætli. Svo ótrúlegt sem ýmsum kann að þykja það, þá slóndum við einmitt nú og hér á vigvelli, þar sem barizt er grimmilega um tilveru móður- máls okkar. En f'oryn jan, sem við eigum i höggi við, er ekki ómennskur djöfull úr huldu- heimum, heldur sinnuleysi og leti sjalfra okkar. Það eru i'Jat- neskjan, doðinn og deyfðin, sem eru okkar skæðustu óvinir. Til þess að skýra þetta nánar, skal ég taka tvö dæmi, sem ég þekki af eigin raun. Fyrir allmörgum árum þurf'ti ég að reka erindi fyrir sjálfan mig á virðulegri skrifstofu i Reykjavik. Mér var visað til höfð- ingja nokkurs, eins af ráðandi miinnum fyrirtækisins. Hann tók mér ljúfmannlega og þúaði mig strax, en ég reyndi að gjalda i sömu mynt. £jg var varla seztur i stólinn andspænis honum, þegar hann sagði: ,,Hvað var það, sem þér langaðitil að sjá?" Ég nefndi þann þátt viðskipta minna við fyrirtækið, sem mér lék hugur á að vita, hvernig stæði þá i svip- inn. Þá tók maðurinn mig með sér, leiddi mig um gang og stiga þangað sem Ijóshærð stúlka sat, ung og aðlaðandi. Við hana sagði hann: „Viltu algreiða þennan mann, honum vantarað vita....." Og það var ekki að þvi að spyrja Auðvitað fékk ég vel og greiðlegí leyst úr þeim spurningum, sen mér lágu á hjarta. Nú liðu tvö ár. bá átti ég af'tur erindi á virðulega skrifstofu, en nú i allt öðrum erindum en hið i'yrra sinn, enda var þá lika um kom mér það ekki hið minnsta við. Þetta var nóg. 1 þeim tveim dæmum, sem ég hef nú rakið, er málfarið ekki til- viljun. Báðir sögðu mennirnir sömu vitleysuna tvisvar, og báðir töluðu þeir hægt og skýrt og þræluðust á sinu þágufalli eins.og ekkert væri eðlilegra. Ekki var ég þeim persónulega kunnugur, og við hvorugan hef ég skipt orðum siðan. En svo mikið þekki ég til þeirra, að ég veit.að þeir hafa báðir lokið prófi frá Háskóla lslands, Sé nú ráð fyrir þvi gert, að þeir hal'i verið hálfþritugir, þegar námi þeirra lauk ( það er vægi- lega áætlað), og að þeir hafi verið sjö ára, þegar þeir hófu barnaskólanám, þá eru það átján ár, sem þeir hafa verið undir handleiðslu kennara, þótt ekki Amma segir börnunum sögur. — Teikning cftir Tryggva Magnússon. unzyfir lýkur — með einhverjum hætti (oftast góðum, vonandi). Þegar svo þessi blessuð börn koma út i lifið i leit að ævistarfi, eru þau strax spurð, hvernig próf þau hafi tekið. Þetta er að ýmsu leyti eðlilegt, þvi að mörg störf bæta eitthvað úr þvi ófremdar- ástandi, sem rikt hefur. Menntun er bráðnauðsynlegt hjálparmeðal til þess að hijóta lifvænlega atvinnu. En mikil er nægjusemi þeirra manna, sem láta sér duga það markmið. Mér . . . OG VIÐ HLÓÐAR- STEINA í SÓTUGU ELDHÚSI annað og næsta ólikt fyrirtæki að ræða. En að þvi leyti var að- staðan hin sama, að nú var mér visað til virðulegs manns, eins af forstjórum fyrirtækisins. Á meðan ég sat andspænis honum, hringdi siminn. Ekki veit ég, hverterindi sá hel'ur átt, sem hringdi, en svo mikið skildi ég þó, að verið var að gera úl um beiðni einhverrar kvenpersónu. Allt i einu sagði sá, sem sat á móti mér við borðið: „Þetta er allt i lagi min vegna, ef benni langar lil að reyna. I>eim langaði nú öllum til að eiga við þetta i fyrra, þú manst." Auðvitað veit ég ekki, livað hér var um að ræða, enda hafi þeir alltaf verið að nema islenzku. Hér skal þvi að sjálf- sögðu ekki haidið fram, að al- gengt sé, að menn komi þræl- þágufallssjúkir út ur háskólanum, en hitt er staðreynd, að þess gerast dæmi, og það eitt er ærið umhugsunarefni. Kvörnin Við lifum á undarlegum timum. Næstum hverjum einasta ung- lingi, sem lii'ir fram yfir fermingaraldur, er kastað im? i gifurlega risakvörn, sem heitir fræðslukerfi. Þar skal hann dúsa. eru þannig, að ógerningur er að leysa þau af hendi, án verulegrar þekkingar. En aflciðingin af þessu verður óhjákvæmilega sú, að smám saman er farið að meta fólk eftir prófeinkunnum, en minna hirt um aðrar hliðar einstaklingsins. Og þeir, sem hrukku út úr gini ljónsins, þegar það tuggði sem ákafast, eða voru búnir að slita sinum barnsskóm, áður en kvörnin tók að mala fyrir alvöru — þeir eiga bæði fárra og vondra kosta völ á vinnumark- aðinum. Svona hefur þetta verið fram á sfðustu misseri. Ef til vill á fullorðinna-fræðslan, sem nú er að stiga sin fyrstu spor, eftir að fyrir mitt leyti finnst sáralitið gefandi fyrir þann lærdóm, sem ekki gerir menn að þroskaðri og vitrari einstaklingum en þeir áður voru. Likaminn og sálin Menn stunda likamsiþróttir til þess að stæla skrokk sinn. Allir vita, að erfiðismenn eru úthalds- betri. en hinir, sem aldrei reyna neitt á sig, og sama gildir um iþróttamenn, þótt þeir stundi ekki erfiðisverk á sjó eða landi. En þótt það kunni að sýnast undarlegt, svona i fljótu bragði, þá gengur þetta dæmi ekki upp, þegar komið er yfir á hið andlega svið — enda eru likami og sál sitt hvað. Hvað er þó skólaganga annað en andleg leikfimi? Þar er glimt við flóknar stærðfræði- þrautir, sem ætla mætti að væru hinar ákjósanlegustu aflraunir lyrir vitsmunina. Þar læra menn nokkur erlend tungumál og lesa ýmsar námsgreinar, sem reyna á minnið. En hver er árangurinn af allri þessari ,,andlegu leikfimi"? Hefur þetta blessaða fólk skarpari skilning en aðrir? Er það viðbragðsfljótara i hugsun? Er það umburðarlyndara? Býr það yfir þroskaðra tilfinningalifi en annað fólk, þannig að þvi veitist auðveldara að setja sig i annarra spor? Þessum spurningum verður hver að svara fyrir sig, en sú reynsla, sem ég hef reynt að afla mér, bendir ekki til þess, að svó'rin verði sérlega jákvæð. Ég hef á undanförnum árum gert mér far um að lesa ritsmiðar lærðra manna og ólærðra, kynna mérviðbrögð þeirra og viðhorf til vandamála liðandi stundar. Niðurstaða þeirrar kónnunar hefur orðið sú, að langur skóla- lærdómur sé alls ekki nein trygg- ing fyrir sköprum skilningi eða skýrri hugsun. Auðvitað er þetta gifurlega misjafnt eftir einstakl- ingum, en i heild er nú Utkoman ekki betri eri þetta. Vitanlega er hér ekki um að ræða neinn áfellisdóm yfir menntuninni sem slikri. Það væri meira en meðal fiflska að halda þvi fram að fólk eigi helzlt ekki að stunda skólanám. Hitt er deginum Ijósara, að hér er eitt- hvað meira en litið að. Þessi mynd heitir Konsertinn á Grlmsstöðum og mun þar vera átt við Orimsstaði á Kjöllum. Myndin er i bók Paul Gaimard, en teikninguna gerði Mayer. Það er eitthvað að staðar- þegar menn — einhvers geta lokið
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.