Náttúrufræðingurinn

Årgang

Náttúrufræðingurinn - 1985, Side 64

Náttúrufræðingurinn - 1985, Side 64
einnig Fúlilækur vegna brennisteins- fýlu, sem af henni leggur. Hafi gos orðið í jöklinum nálægt upptökum hennar, má ætla, að mikið magn brennisteins hafi borist upp í andrúms- loftið og síðan náð að falla á Græn- landsjökul og myndað þar leiðni, ein- mitt um árið 934. En hvenær gaus Eldgjá, ef það var ekki árið 934 heldur á síðari hluta aldrinnar? Þó að Landbrotshraunið sé dregið undan, verður Eldgjárgosið samt næstmesta gos á sögulegum tíma á íslandi. Skaftáreldarnir ollu miklu hallæri í landinu, bæði beint og óbeint. Til þess að eldgos valdi miklu hallæri þurfa e. t. v. mörg samverkandi atriði að leggjast á eitt. En er þá vitneskja um, að rnikið hallæri hafi orðið í landinu síðari hluta 10. aldar? Jú, reyndar eru til heimildir um eitt hallæri á þeim tíma. Svo segir í Skarðsárbók. (íslend- ingabók og Landnámsbók 1891, bls. 228): „Óaldar vetr varð mikill á íslandi í heiðni, í þann tíma er Haraldur kon- ungr gráfeldr féll, enn Hákon jarl tók ríki í Noregi, sá hefir mestr verit á íslandi, þá átu menn hrafna ok melrakka, ok mörg óátan ill var etin, enn sumir létu drepa gamal- menni ok ómaga, ok hrinda fyrir hanrra, þá sultu nrargir menn til bana, en sumir lögðust út at stela, ok urðu fyrir þat sekir ok drepnir, þá végust skógarmenn sjálfir, því at þá var lögtekit at ráði Eyjólfs Val- gerðarsonar, at hverr frelsti sig sá er þrjá dræpi seka.“ Þessarar óaldar er einnig getið í ann- álum við árið 975, svo að heimildirnar ættu að vera traustar. Er nú fróðlegt að vita, hvort merki um gos finnist í Grænlandsjökli frá þeim tíma. Markús Loftsson telur fyrsta gos Kötlu hafa orðið 894. Það er mjög nálægt þeim tíma, sem landnámslagið féll, og gjóskurannsóknir geta e. t. v. svarað því, hvort Katla hefur gosið á þessum tíma. Því verður trúlega ekki svarað, hvernig þessi gossaga er til komin, en hún er á þessa leið (bls. 10-11): „í þessu gosi hefir eyðilagst allt það graslendi, sem var á milli Hafurs- eyjar og Hólmsár upp undir jökul og suður að svokallaðri Skálm, sem rennur fyrir norðan byggðina í Alftaveri. Hefir þetta svæði aldrei verið byggt síðan. - Þeir bæir, sem af hafa farið í þessu hlaupi, eru áð- urnefndir Dynskógar, þar að auki Hraunstaðir, Keldur, Loðinsvíkur, Laufskálar og Atlaey. Haldast þessi örnefni enn í dag. Að bæir hafi stað- ið á þessum stöðum sézt af því, að þegar Einar og Hákon, fyrrnefndir sýslumenn, fundu eirketilinn í Dyn- skógum, þá létu þeir leita þar, sem hérnefndir bæir höfðu staðið, og fundu þar marka fyrir húsatóftum og fleiru af mannaverkum, en ekk- ert fémætt. — Ekki vita menn hvað lengi þetta gos hefir staðið eða hverjar afleiðingar af því urðu, framar en hér segir.“ Guðmundur Jónsson Kópsvatni Rangárvallasýslu. 158

x

Náttúrufræðingurinn

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.