Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.08.1947, Blaðsíða 8

Náttúrufræðingurinn - 01.08.1947, Blaðsíða 8
104 NATTURUFRÆBINGURINN löndunum er oft erfitt að greina árhringina, enda er þar lítill eða enginn munur á sumri og vetri og hvert árið öðru h'kt, hvað tíðar. far snertir. Eftir endilöngum stofni sérhvers trés nema barrtrjáa og fremsi fram í hverja grein liggja viðaræðar, og flyzt vatn eftir þeim ásanv öðrum efnum, bæði lífrænum og ólífrænum, sein trénu eru til gagns. En innst í hverju tré er svonefhdur mergur. og ganga út frá honura lárétt í allar áttir merggeislar. Sumir ná alla leið frá mergnum og úí til barkarins, en aðrir ná inn á við aðeins að ákveðnum árliringum. Mergurinn og merggeislarnir eru myndaðir úr lifandi frumum, einnig þótt tréð sé farið að eldast, og er hlutverk þeirra að geyma ýmis lífræn efni trésins, svo sem sterkju, sykur, feiti, litarefni og harpix. Sama eða svipuðu hlutverki hefur stuttfrumuvefur viðarins að gegna, en hann liggur hingað og þangað um allan viðinn, inni á milli annarra frumna. Hjá sumum trjátegundum ber allmikið á merggeislunum, hjá öðrum lítið eða ekkert með berum augum. Á þessu þrennu, árhringunum, merggeislunum og viðaræðunum, ber mest, þegar þverskurðir af trjáviði eru skoðaðir, og má að jafnaði þekkja trjáviðartegundirnar hverja frá annarri á því. Tré geta orðið mjög gömul, jafnvel mörg liundruð ára, og þús- und ára gomul tré og eldri eru allvíða til. Sjaldnast ná tré þó svo háum aldri, enaa er h'till hagur að því, vöxturinn er örastur, meðan tréð er ungt, og viðurinn þá fljótastur að myndast. Þess vegna eru tré yfirleitt ekki látin verða mjög gömul og eru felld, þegar þau hafa náð hæfilegri stærð og gildleika. Er það mjög misjafnt, hversu gömul þau eru látin verða, og fer það eftir trjátegundinni, hvernig á að hagnýta viðinn, og mörgu öðru, jafnvel fjárhagsafkomu ríkja og ein- staklinga. En þess er þó víðast hvar vandlega gætt nú orðið, að hvergi sé gengið of nærri skógunum og þeir geti vaxið upp, jafnótt og höggv- ið er. Þegar tréð hefur verið fellt, eru greinarnar höggnar af því og börkurinn og það sagað niður í hæfilega löng stykki, en að því búnu eru þau flutt í sögunarmyllurnar, þar sem þau eru söguð niður. Á mörgum lauf- og barrtrjám er innri og eldri hluti viðarins allmikið öðru vísi en sá hlutinn, sem er yztur og yngstur, einkum þó hvað lit og þéttleika snertir og hver efni hann inniheldur. Er munurinn stundum svo mikill, að skilja verður hvort frá öðru, og er þá innri hlutinn nefndur kjarnaviður en sá ytri ajhögg. Kjarnaviðurinn ei venjulegast dekkri og þyngri í sér, endingarbetri og þurrari en af-

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.