Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.08.1947, Blaðsíða 9

Náttúrufræðingurinn - 01.08.1947, Blaðsíða 9
NÁTTURUFRÆÐINGURINN 105 höggið', meðan livort tveggja er nýtt. Oft er afhöggið svo lélegt, að ekki er hægt að nota það til annars en eldsneytis. Hin sérkennilega gerð, sem fram kemnr Iijá mörgum trjáviðar- tegundum, þegar flegið er utan af stofninum eða hann skorinn þann- ig í sundur eftir endilöngu, að skurðurinn gangi í gegnum merginn, stafar af ýmsu, einkum þó af árhringunum, hversu misjafnlega áber- andi þeir eru, af merggeislunum, sem oft eru með öðrum lit og gljáa en viðurinn umhverfis og stundum svo áherandi, að þeir eru nefndir speglar, af kvistum í viðnum, sem oft hafa horfið inn í viðinn, af þvi að hann hefur vaxið yfir þá, og af mörgu öðru. Stundum er eitthvað einstakt atriði sérkennandi fyrir viðinn, stundum tvö eða fleiri, og hafa þau oft megináhrif á verðmæti viðarins, t. d. þess trjáviðar, sem notaður er til smíða á húsgögnum. Mestur hluti alls trjáviðar er þó metinn eftir öðrum eiginleikum en útlitinu. Sá trjáviður, sem notaður er til hygginga, er aðallega metinn eftir styrkleika, en einnig eftir öðrum eiginleikum, er síðar verður getið. Er styrkleiki liinna ýmsu trjáviðartegunda mjög misjafn, en einnig getur styrkleiki sömu trjáviðartegundar verið allbreytilegur efth því, við hvaða skilyrði trén hafa vaxið. Togþol algengs teakviðar, sem er þurr, er um 1600 kg/cm2, beyki- og furuviðar 1200—1250 kg/cm2, eikarviðar 1100—1200 kg/cm2 og greniviðar 750—900 kg/cm2, þegar togað er í sömu átt og trefjarnar liggja. Sé togstefnan lóðrétt á stefnu trefjanna, er togþolið ekki nema 10% af áður nefndu togþoli eða enn minna. Mótstöðuafl trjáviðartegundanna gegn þrýstingi, sem hefur sömu stefnu og trefjarnar, er aðeins um helmingur af togþoli þeirra, og mótstöðuaflið gegn þrýstingi lóðrétt á stefnu trei janna er um fjórðungur af togþolinu. Þess ber þó sérstaklega að gæta, að raki trjáviðarins hefur mikil áhrif á styrkleikann, og getur styrkleiki trjáviðar jafnvel fjórfaldazt við þurrkun. Einnig getur það haft allmikil áhrif á notagildi trjáviðar, hve mikið má spenna hann án þess, að hann breyti varanlega um lögun, þ. e. hve mikið má beygja liann, svo að hann rétti sig samt til upphaf- legrar lögunar á eftir. Teakvið má spenna mikið, einnig lindivið ösp, birki, álm og eik, en minna beyki, ask, lerkivið, greni og furu. Beygjanleiki trjáviðar er annar eiginleiki, sem oft er mjög gagnleg- ur. Þær viðartegundir, sem hafa þann eiginleika í ríkustum mæli, má beygja mjög án þess, að þær brotni, og má fá þær til að halda hinu bogna lagi. Er þetta einnig nefnt seigla, og eru víðir (pílviður), birki og hvítbeyki meðal seigustu trjáviðartegunda. Mest ber á seigl-

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.