Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1949, Blaðsíða 23

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1949, Blaðsíða 23
GOS GEYSIS I HAUKADAL 23 ing mín á gosunum sætti, þótt það gæti á ýmsan hátt verið fróðlegt. Ég læt nægja að segja, að ég sé enga ástæðu til að breyta neinu ai' því, sem ég hélt íram um Geysisgos. 'En það er fleira fróðlegt í rituðu máli um Geysi, og ég held, að það sé einnig holl lesning liverjum þeim, sem fæst við náttúrui-annsóknir, ef með gagnrýni er lesið. Gos Geysis eru eðlisfræðilegt fyrirbrigði, en um þau hefur fjallað fjöldi manna, sem lítið skyn bar á eðlisfræði. Og því verða Geysis- bókmenntirnar liið dásamlegasta sýnishorn þess, hvérnig rangar niðurstöður verða til. Það er lærdómsríkt að kynnast slíku, og ég tel mig hafa haft gagn af því. En svo ég víki aftur að gosaskýringunni, þá var á athugunum mínum vissulega sú vöntun, að yfirhiti hafði ekki verið mældur ör- ugglega. Hér var aðeins um ályktun að ræða. í eitt skipti mældi ég yfirhita, en þó ekki svo mikinn, að ég teldi hann öruggan. Ástæðan fyrir þessu var að minni hyggju sú, að hitasveiflurnar væru mjög liraðar og yfirhitinn á hverjum stað (með aðstreymi heits vatns) væri svo hverfull, að litlar líkur væru til, að hægt væri að greina liann á venjulegan hámarkshitamæli, sem þarf nokkurn tíma til þess að sýna fullan liita. Á betra tæki átti ég ekki kost og varð því að láta þar við sitja. Nokkru síðar kom hirigað til hverarannsókna Norðmaðurinn pró- fessor Barth, og mældi hann hita í Geysi með rafmagnshitamæli, sem hefur þann kost, að hitann má lesa meðan mælirinn er niðri í vatninu. Bartli lann miklar hitasveillur á hverjum stað í pípunni, einkum um miðjuna og olar. En hitinn komst hvergi nærri suðumarki. Um miðja pípuna reynd- ist hann mest eitthvað li5°G, en það er 5° undir suðumarki. Og svo kom alveg-nýtt atriði í ljós: Hitinn lækkaði frá miðju til botns. Það var þá 1 jóst, að suða í pípunrii kom ekki til greina, hvað þá yfirhitun, og Barth taldi því skoðun Þorkels Þorkelssonar aðgengilegasta. En þessar mælingar sýndu, að bæði ég og Bunsen höfðum mælt liit- ann skakkt. Eða hvað? Gat það hugsazt, að mælir Bartlis hefði verið skakkur? Það hvarflaði að minnsta kosti ekki að Barth sjálfum. En það sér liver maður, að það ómögulegt að fá á kvikasilfursmæli 120° í miðri pípu og 127° í botni, ef liitinn er mestur um miðja pípu og aðeins um 115°C. Kvikasilfursmælir er einfalt áhald og það er auðvelt að ganga úr skugga um, hvort hann er réttur eða ekki. Aftur á móti er rafmagnshitamælir flókið verkfæri, og honum má

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.