Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1949, Blaðsíða 11

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1949, Blaðsíða 11
RAUÐHÓLL Svo er t. d. um alla þá „aukagíga" og „hraunkatla", sem getið er í tilvitnuninni el'tir Þorvald Tlioroddsen liér að íraman, og fleiri mætti télja. Eitirtalin rök, scm öll voru aúðsæ, meðan Rauðhóll var óskadd- aður af manna völdum, hníga e'ndregið í þá átt, að hann sé gérvi- gígur: Rauðhóll var lítið og einángrað eldvarp, en þvl nær allar þær eldstöðvar, sem gosið liala eftir ísöld á hinu eldbrunna svæði suður af Halnarlirði, eru éldgjár með gígaröðum og skipta kilómetrum að lengd. — í öðru lági virtist Rauðhóll standa drjúgan spöl, 6—7 km, utan þessa jarðeldasvæðis, og í grágrýtisholtunum norðan hans og austan, alveg hjá, hefur jarðeldur ekki bært á sér eftir ísaldarlok. Engin gosspmnga riær frá hólnum inn í þetta grágrýti, sem liggur óbrotið og ýmist bert eða aðeins hulið lausum jarðlögum, sem eru eldri en hóllinn pg samt óröskuð, aðeins um hundrað metra frá honum í þá átt, sem allar gossprungur á Reykjanesskaga stelna. — í þriðja lagi var að öllu leyti sennilegt eftir staðháttum, að hraunið sunnan við Hvaleyrarholt hel'ði runnið þar ylir sjávarleirur eða annað votlendi. Um margra ára skeið veitti ég Rauðhól enga verulega athygli og lét mér nægja þá skýringu á myndun hans, að hann væri gervigígur, eins bg að framan getur, enda var þá ekki greitt um vik að kanna innviði hans. Þetta breyttist á hernámsárunum. Þá var tekin mikil rauðamöl úr hólnum, einkum norðanverðum, og myndaðist þar stór gryfja. Kom þá í Ijós, að rauðamölin, sem var aðalel'ni liólsins, náði irin undir hraunklappirnar, svo að þær skúttu fram í gryfjubrúninni, þegar mölin var tekin undan þeim. Þetta sýndi, að hraunið haíði runnið upp að hólnum og hann gat því ekki verið yngri en það. Þar með var þó naumast sannað, að hann væri eldri. Hugsanlegt var, að hann hefði hrúgazt upp í rennandi hrauninu, en það hækkað eitthvað og flætt upp utan með hoirum eftir það. En síðastliðið sumar var grafið alveg niður úr hólnum, svo að undirlag hans kom í ljós. Malargryfjan hafði þá enn stækkað að miklum mun, og nær hún nú hringinn í kringum Rauðhól. Eftir stendur aðeins dálítill stabbi í miðju. Hann er úr fast samlímdum hraunkleprum, svörtum ograuðum. Þessi kjarni hólsins hef'ur reynzt of harður mokstrarvélunum, og því er honum leift. Samt er hraun- grýtið í honum mjög frauðkennt og miklu losaralegri steypa en t. d.

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.