Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1949, Blaðsíða 19

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1949, Blaðsíða 19
RAt|ÐHÓLL 19 var að hækka og yfirborð hans svipað eða litlu hærra núv. sjávar- máli). Síðar, við lægri sjávarstöðu, varð botnsetið aðallega sandur. Á sandbotninum lií'ðu þær tegundir sjódýra, sem enn eru algengar á sams konar botni í Faxaflóa. Enn lækkaði sjávarborðið a. m. k. niður að núv. sjávarmáli, og sunnan undir Hvaleyrarholti kom upp marflöt sandströnd eða leira. 5. Þá verður eldgos í Reykjanesfjallgarði eða ffam með hlíðum lians, og hraun rennur þaðan niður á sjávarsandana við Hvaleyrar- holt. Þar verða fyrir því fnjög laus og tiltölulega létt jarðlög: ægis- sandur á yfirborði, en leireðja undir. Hraunið er þyngra í sér, og á einum stað eða fleirum sekkur það í eðjuna og fleygast undir hana eftir grágrýtisklöppinni í botninum. Á þeirri leið lykur það um leirflikki og grágrýtishnullunga og ber hvort tveggja áfram með sér. Jarðvatníð uppi yfir Irraunfleygnum hitnár langt upp fyrir venjulegt suðumark. Af þeirri hitnun verða sprengingar, og leir og sandur tætist sundur. Hraunkvikan sprengir sér rás upp úr þessum jarðlög- um og gýs þar upp. í því gosi, sem aðeins er gervigos, ldeðst Rauð- hóll upp. Þegar hann er nær fullmyndaður, flæðir liraunið áfram yfir alla leiruna, lykur um hólinn á alla vegu og rennur áfram út í sjó. Hið lausa og létta undirlag þess svignar niður undan þykkustu hraunmúgunum, en gúlpar upp þar, sem hraunið er þynnra, og veldur þetta ef til vill nokkru um mishæðir, sem þarna eru í hrauninu. 6. Síðan hraunið, sem Rauðhóll stendur í, rann og storknaði, hefur sjórinn brotið það þar, sem hann náði til, og myndað þver- hníptan stall við sjávarmál, um 1 km norðvestur af Rauðhól. Annað liraun, sem nú er nefnt Bruni í heild, en nyrzti hluti þess Kapellu- hraun, rann þarna út í sjó á fyrstu öldum íslands byggðar eða a. m. k. ekki síðar (kallað Nýjahraun í Kjalnesinga sögu). Það breiddist yfir suður- og vesturhluta eldra hraunsins, en náði ekki Rauðhól, féll fram af sjávarberginu og myndaði þar fram af dálítinn tanga í sjó út (innan við Straum). Enn hefur sjórinn mjög lítið brotið af þessu yngra hrauni og engan stall grafið í það. Sjávarbergið í eldra hrauninu er að vísu lágt, en þó nógu hátt til að sanna, að aldurs- munur hraunanna er mjiig mikill og eldra hraunið — með Rauðhól — hefur runn'ð a. m. k. fáéinum þúsundum ára fyrir iandnámsöld.

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.