Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1949, Blaðsíða 37

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1949, Blaðsíða 37
UM ALDUR GEYSIS 37 þessa lagskiptingu svo, að Geysi'r hafi verið súr og basískur liver á víxl, því að leirlögin muni hafa myndazt fyrir áhrif súrs vatns. Þar eð ekki er vitað um neina slíka breytingu á livernum síðustu þrjár aldimar, bendir þessi lagskipting að áliti Barths til þess, að hverinn sé mjög gamall. Lagið nr. 8 í sniði Barths er 27 cm þykkt og samanstendur að verulegu leyti aí: fíngerðum, Ijósum vikri. Barth telur ekki plíklegt, að þetta öskulag hafi myndazt í Heklugosi 1294, sem hafi verið mikið vikurgos, en álítur, að lagið geti þó verið mun eldra. Ofan á vikurlaginu í Geysissniðinu er lag (nr. 2) með gnægð birki- laufa. Barth telur, að þegar eftir fyrstu aldir íslandsbyggðar muni skógur liafa verið eyddur í næsta nágrenni Geysis og sé því þetta birkilaufalag a. m. k. 500 ára gamalt. Niðurstöður Bartlis verða því, að aldur Geysis í Haukadal skipti þúsundum ára, en Geysir hafi löngum verið óvirkur sem basískur goshver. Athuganir og niðurstöður Barths eru athyglisverðar, en rök hans eru þó ekki fullkomlega sannfærandi, og m". a. eru ályktanir hans um aldur vikurlagsins nokkuð út í bláinn. Þann 2. júlí síðastliðið sumar dvaldist ég nokkurn hluta dags við Geysi sem leiðsögumaður sænsku land- og jarðfræðinganna, er hér vo'ru á ferð. Á meðan v'ð vorum að bíða eftir gó'si, neytti ég tækifær- isins til að grafa snið í jaðar þess moldarjarðvegslags, sem þekur hlíðina vestur af Geysissvæðinu og nær út á kísilhrúðursvæðið, um 100 m suðvestur af Geysi. Þetta jarðvegssnið er sýnt á 3. mynd. Á sömu mynd er einnig sýnt jarðvegssnið, sem ég mældi rétt lvjá bæjar- rústunum að Skallakoti í Þjórsárdal sumarið 1939, og auk þess tvö snið, sem ég mældi í sumar á ferðalagi mínu með Svíunum. Annað er mælt í jarðvegstorfu skammt norðaustur af Sandvatni, en hitt suðaustan undir Fagradalsfjalli, nærri Hagavatni. I Skallakotssnið- inu var hægt að ákvarða örugglega aldur yngstu öskulaganna, og með frjógreiningu var liægt að sanna, að lagið Vlla, hið efsta í hinni áuð- þekkjanlegu öskulagaröð Vlla—Vlld, sem finna má í jarðvegssniðum víðast um ofanverðar Árness- og Rangárvallasýslur, hafði myndazt nokkru fyrir landnámsöld. Ef við berum saman sniðin frá Skallakoti og Geysi á 8. mynd, er augljóst, að öskulögin III—V, Vlla og Vllb er einnig að finna í Geysissniðinu. Ljósa líparítlagið VI, sem við Hákon Bjamason telj- um vera frá Heklugosinu árið 1300, var ekki að finna í þessu Geysis-

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.