Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1949, Blaðsíða 20

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1949, Blaðsíða 20
Trausti Einarsson: Gos Geysis í Haukadal Ágrip aí rannsóknasögu Tilraunir til skýringa á gosum Geysis hafa freistað margra, bæði jarðfræðinga og eðlisfræðinga, allt frá því að skozki jarðfræðingurinn Mackenzie ferðaðist hér um landið 1810 og gaf þá skýringu á gos- unum, sem við hann hefur verið kennd. Sú skýring var á þá leið, að hverpípan, sem er lóðréttur, sívalur strokkur, um 3 m víður og um 20 m djúpur, væri tengd með göngum við tiltölulega stór holrúm eða geyma niðri í jörðinni, annaðhvort undir pípunni eða hliðhallt út frá henni. Mackenzie hugsaði sér, að í þessa geyma safnaðist gufa, og er þeir fylltust, brytist hún út og þeytti vatninu upp 'úr hverpípunni og skapaði þannig gosið. Þessir geymar eru óskyJdir þeim (þröngu) rás- um, sem vafalaust liggja frá pípunni niður á mikið dýpi og vatnið streymir upp eftir. 1846 kom hingað eðlis- og efnafræðingurinn Bunsen, er síðar varð lieimskunnur vísindamaður. Hann mældi ásamt Descloiseaux all- rækiiega hitann í Geysi með venjulegum hámarkshitamæli. Hitinn reyndist vaxa með dýpmu og náði allt að 127°C í botni pípunnar, en var milli 80 og 90 stig á yfirborði. Á 10 m dýpi náði hitinn allt að 120°C. Þegar þessar tölur eru athugaðar í sambandi við suðumark vatns, eru þær allathyglisverðar. Vatn sýður-við 100°C undir þrýstíngi einnar loftþyngdar. Sé bætt við þrýstingi 10 m hárrar vatnssúlu, þ. e. einni loftþyngd til viðbótar, verður suðumarkið rétt um 120°C, en á 20 m dýpi er suðumarkið um 134°C. Mælingarnar sýndu því, að hvorki á yfirborði né í botni pípunnar gat átt sér stað suða, en um miðja pípuna gat hitinn stigið upp undir suðumark fyrir það dýpi. Bunsen ályktaði því, að ekki þyrfti nema litla lyftingu á allri vatnssúlunni í pípunní — en við það mundi renna ofan af súlunni, sem stóð á 120° heita vatninu, og þrýstingur og suðumark lækka —

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.