Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1949, Blaðsíða 15

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1949, Blaðsíða 15
RAUBHOLL 15 hljóta að vera ættaðir úr hnullungadreif eða -kambi, sem liggur að vísu nokkru dýpra, en er þó meðal hinna ungu, lausu jarðlaga, sem liggja ofan á grágrýtisgrunninum. Þetta styður óneitanlega þá skoð- un, að um gervigos eitt hafi verið að ræða við "myndun Rauðhóls. Ef þar hefði komið upp raunverulegt eldgos, djúpt úr jörðu, mætti búast við að finna meðal gosefnanna aðkomusteina brotna úr föstu bergi, grágrýti eða móbergi. En ekkert slíkt brot hef ég getað fundið þrátt fyrir allm'kla leit. Allir þeir aðkomusteinar, sem eru úr grá- grýti — eins og berggrunnurinn fast norðan við Rauðliól og væntan- lega einnig und'r honum — eru lábarðir hnullungar. En ef Rauðhóll er gervigígur, nægir ekki sú skýring hinna erlendu jarðeldafræðinga, sem að framan getur, að við slíkar myndanlr gjósi aðeins upp úr þykku hraunflóði, því að við myndun Rauðhóls liefur bersýnilega gosið upp úr undhiagi hrauns'ns. — Og meira að segja: Skýring sú, er Iiér að framan var liöfð eftir Þorvaldi Thoroddsen, hrekkur skammt, því að Rauðhóll er a. m. k. að nokkru leyti mynd- aður framan eða utan við jaðar hins rennaridi hrauns. Þessar stað- reyndir, býst ég við, að liestum (erlendum) jarðeldafræðingum þættu stappa nærri fullri sönnun fyrir því, að Rauðhóll sé ekki gervigígur, heldur raunverulegur eldgígur, myndaður áður en hraurí- ið rann. En því til andsvars vil ég benda á enn eina staðreynd, sem styður gervigígstilgátuna. Hér í nágrenninu — og raunar víðar um land — eru ýmsar jrirð- myndanir, sem líkjast svo Rauðhól, að ætla verður, að þaér séu eins til orðnar. Skulu hér nefndir til dæmis Rauðamelur við veginn suður með sjó, um .5 km „suður" (þ. e. VSV) frá Rauðhól, og Rauðhólar við Elliðavatn. Enn fremur má benda á gjallhólana í Aðaldal í Suð- ur-Þingeyjarsýslu. Á síðustu árum hei'ur feikimikil rauðamöl verið tekin bæði úr Rauðamel og Rauðhólum, en ég hef ekki skoðað malargryfjurnar til neinnar hlítar, Þó hef ég séð í Rauðamelsgryfj- unum svipaða hvíta leirköggia sem í Rauðhól. Allir þessir gjallhólar eða þyrpingar af gjallhólum standa í liraunum. En á milli liraun- anna eru stór svæði, þar sem einsætt er, að jarðeldur hefur aldrei bært á sér eftir ísöld — í Aðaldal jafnvel ekki síðan löngu fyrir ísöld. Hraunin, sem liólarnir standa í, hafa öll runnið langar leiðir að. Með öðrum orðum: gjallliólarnir eru ekki á neinu jarðeldasvæði. Ef þeir væru raunverulegar eldstöðvar, þá væru þeir í fyrsta lagi ein- kennilega afskekktir frá öðrum eldstöðvum. í öðru lagi væru þessir stöku hólar eða óreglulegu liólaþyrpingar hér í grenndinni kynlega

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.